D vitamini zehirlenmesi
D vitamini zehirlenmesi veya hipervitaminoz D, aşırı D vitamini alımının neden olduğu toksik durumdur. Yetişkinlerde 25-hidroksivitamin D'nin normal kan konsantrasyonu aralığı mililitrede 20 ila 50 nanogramdır (ng/mL). Yetişkinlerde yan etkilere neden olması için gerekli kan seviyelerinin yaklaşık 150 ng/mL'den fazla olduğu düşünülmektedir. Bu sebeple Endokrin Derneği'nin güvenli sınır için 100 ng/mL'lik bir üst sınır önermesine neden olmuştur.[1]
Aşırı güneş ışığına maruz kalmak, D vitamini üretimini düzenleyen D vitamini öncüsü kolekalsiferolün aşırı üretimi yoluyla D vitamini toksisitesi riski oluşturmaz. Ultraviyole ışınlarına maruz kalındığında, ciltte üretilen vitamin D öncüllerinin konsantrasyonu bir dengeye ulaşır ve üretilen fazla vitamin D parçalanır.[2] Bu süreç, ciltteki melanin pigmentasyonunun artmasıyla daha az verimli hale gelir. Tüm vücudun güneş ışığına maruz kalmasıyla gerçekleşen endojen üretim, günde 250 μg ile 625 μg (10.000 IU ile 25.000 IU) arasında bir oral doz almaya eşdeğerdir.[2]
D vitamini oral takviyesi ve cilt sentezi, D vitamininin taşınma şekli olan plazma kalsifediol konsantrasyonları üzerinde farklı bir etkiye sahiptir. Endojen olarak sentezlenen D3 vitamini, esas olarak D vitamini bağlayıcı protein (DBP) ile taşınır ve bu da D vitamininin karaciğere ulaşımını ve plazmada bulunabilirliğini yavaşlatır.[3] Buna karşın, oral olarak verilen D vitamini, D vitamininin karaciğere hızlı bir şekilde ulaşmasını sağlar ve plazma kalsifediolünü artırır.[3]
Ultraviyole ışınlarının yıllık değişkenliği doğal olarak D vitamini düzeylerinin düştüğü bir dönem yaratırken, bu durumun suboptimal D vitamini durumu olarak nitelendirilip nitelendirilmeyeceği sorgulanmıştır. Bu tür mevsimsel düşüşler, 1000 nesildir Avrupalıların adaptif çevresinin bir parçası olmuştur.[4][5] Daha da tartışmalı olan ise, buna ihtiyaç duyduğu varsayılan kişilerin sağlıklı olarak nitelendirilmesi ve takviye ile serum 25(OH)D düzeyinin en az 80 nmol/L'ye ulaştırılması ve bu düzeyin korunmasının uzun vadeli etkisine ilişkin ciddi şüphelerin varlığıdır.[6]
D vitamini zehirlenmesinin ardındaki mekanizmaya ilişkin mevcut teoriler (plazma konsantrasyonu ≈750 nmol/L[7]'den başlayan), şunu önermektedir:
- D vitamini alımı, plazma ve hücredeki kalsitriol konsantrasyonlarını artırır.
- D vitamini alımı, DBP'nin bağlanma kapasitesini aşan plazma kalsifediol konsantrasyonlarını yükseltir ve serbest kalsifediol hücreye girer.
- D vitamini alımı, DBP bağlanma kapasitesini aşan D vitamini metabolitlerinin konsantrasyonunu yükseltir ve serbest kalsitriol hücreye girer.
Bunların tümü gen transkripsiyonunu etkiler ve D vitamini sinyal iletim sürecini aşırı yükleyerek D vitamini toksisitesine yol açar.[7]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Holick MF, Binkley NC, Bischoff-Ferrari HA, Gordon CM, Hanley DA, Heaney RP, Murad MH, Weaver CM (2011). "Evaluation, Treatment, and Prevention of Vitamin D Deficiency: an Endocrine Society Clinical Practice Guideline". J Clin Endocrinol Metab. 96 (7). s. 1922. doi:10.1210/jc.2011-0385
. PMID 21646368.
- ^ a b Holick MF (March 1995). "Environmental factors that influence the cutaneous production of vitamin D". The American Journal of Clinical Nutrition. 61 (3 Suppl). ss. 638S-645S. doi:10.1093/ajcn/61.3.638S . PMID 7879731.
- ^ a b Haddad JG, Matsuoka LY, Hollis BW, Hu YZ, Wortsman J (June 1993). "Human plasma transport of vitamin D after its endogenous synthesis". The Journal of Clinical Investigation. 91 (6). ss. 2552-5. doi:10.1172/JCI116492. PMC 443317 . PMID 8390483.
- ^ Kull M, Kallikorm R, Tamm A, Lember M (January 2009). "Seasonal variance of 25-(OH) vitamin D in the general population of Estonia, a Northern European country". BMC Public Health. Cilt 9. s. 22. doi:10.1186/1471-2458-9-22 . PMC 2632995 . PMID 19152676.
- ^ Hoffecker JF (September 2009). "Out of Africa: modern human origins special feature: the spread of modern humans in Europe". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 106 (38). ss. 16040-5. Bibcode:2009PNAS..10616040H. doi:10.1073/pnas.0903446106 . JSTOR 40485016. PMC 2752585 . PMID 19571003.
- ^ Tseng, Lisa (2003). "Controversies in Vitamin D Supplementation". Nutrition Bytes. 9 (1).
- ^ a b Jones G (August 2008). "Pharmacokinetics of vitamin D toxicity". The American Journal of Clinical Nutrition. 88 (2). ss. 582S-586S. doi:10.1093/ajcn/88.2.582s . PMID 18689406.
