Dürdâne Hanım

Dürdâne Hanım, Ahmet Mithad Efendi'nin en önemli eserlerinden biridir. Roman, dönemine göre sıra dışı bir kadın olan Dürdâne Hanım'ın hikayesini konu almaktadır. Dürdâne Hanım, genç yaşta kendini bir aşka adamıştır. Yazar, bu sıra dışı kadın karakter aracılığıyla İstanbul'da yaşayan genç kızların ve kadınların karşılaştığı zorlukları vurgulamayı amaçlamıştır.

İçeriği ve özeti

Roman beş kısımdan oluşur ve romandaki bölümlere alt başlık olarak roman kahramanlarının ismi verilmiştir. 7 Şubat-8 Mart 1882 tarihleri arasında Tercüman-ı Hakikat gazetesinde tefrika şeklinde yayımlanmıştır. Ardından aynı yıl içinde kitap halinde basılmıştır. 29 yaşında dul bir kadın olan Ulviye Hanım, Mısır'dan İstanbul'a ihtiyar annesinin yanına gelmiştir ve oradaki yalısında yaşamını sürdürmektedir. Bahçe komşusu ise Dürdâne Hanım'dır. Ulviye Hanım, komşusu olan Dürdâne Hanım'ın hayatını oldukça merak etmektedir. Ona göre Dürdâne Hanım gizli işler çevirmektedir.

Maceraperest dul Ulviye Hanım merakı sayesinde konak komşusunun kızı Dürdâne’nin hayatına dâhil olur. Dürdâne’nin gizli sevgilisi Mergup Bey’i öğrenir. Dürdâne ile evlenmek istemediğini ve Dürdâne’in hamile olduğunu öğrenir. Kılık değiştirerek Acem Ali Bey adı ile ortalıkta dolaşan Ulviye Hanım, bu olaylarla ilgili yaşadıkları çalışmayı sürükleyici hale getirir.

Baba dostu bir İngiliz doktordan bir telefon alır. Dürdâne'yi bir gece uyurken gizlice o telefon sayesinde dinlemeye başlar. Ulviye Hanım bu sayede her şeyi duymaya başlar. Dürdâne’nin hamile olduğunu, doğumun yaklaştığını ve Mergüp’ün evlenip bebek sahibi olmak istemediğini duyar. Dışarıda hep Acem Ali Bey olarak tanınan Ulviye, Galata meyhanelerinde Çerkez Bey ile arkadaş olur. Bu arkadaşlık sayesinde bir ebe bulunur ve o ebe Dürdane’nin doğumu için kaçırılır. Ebeyi ölümle tehdit ederler ve onları tam da Dürdane’nin doğum saatine kadar büyütürler. Bebek doğar, bebeğe elbette Ulviye’nin annesi bakar. Onları güvenli bir şekilde kendi malikanesine götürür. Daha sonra Ulviye, Dürdâne ile kendi kadını olarak tanışır ve birçok şey anlatır. Mergüp Bey’den intikam almak isteyen Dürdâne’ye yardım etmek ister. Bir kadın ve bir insan olarak Ulviye, Mergüp Bey’in tavırlarına çok kızar. Acem Ali Bey ve Çerkez Bey, Mergüp Bey’i bulup konağa getirir ve Dürdâne ile karşılaştırır ama Dürdâne daha önce zehir içer ve acısını anlatırken ölür. Amacı, Mergüp Bey’in bu vicdan azabıyla yaşaması ve onun acı çekmesini istemesidir. İntiharından altı ay sonra bir kadınla evlenen Mergüp Bey, karısının eski sevgilisi tarafından öldürülür. Böylece Dürdâne ve Mergup Bey’in hesaplaşması kıyamette bitmeyecektir. Ulviye Hanım, hayat hikayesinin çilesini çekmiş bir yiğit olduğunu anladığı Sandalcı Çerkez Sohbet Bey ile evlenir.

Karakterler

Dürdane: On sekiz, on dokuz yaşlarında genç bir kızdır. Küçük yaşta annesini kaybetmesi ile babası ile beraber yaşar.

Mergup Bey: Çapkın bir adamdır. Ayrıca Dürdane’nin sevgilisidir.

Ulviye Hanım: Dul ve orta yaşlı bir kadındır. Romanın başkahramanı Dürdane Hanım gözükse de asıl kahraman kendisidir.

Ulviye’nin Annesi: Ulviye Hanım’ın yaşlı annesidir. Kendi halinde bir kadındır.

Acem Ali Bey: Ulviye Hanım erkek kılığına girip Galata’da dolaşıp, kavgalara bulaştığı hayali erkek karakteridir.

Çerkez Sohbet Bey: Acem Ali Bey ile tanışıp birlikte kavgalara girip dost olurlar. Acem Ali Bey’in kadın olduğunu sonradan anlar. Eserin sonunda Ulviye Hanım ile evlenir.

Halviye Bey: Dürdane’nin babasıdır.

Gülbeyaz Dadı: Dürdane’nin anne yerine koyup, yakın gördüğü, her şeyini anlattığı dadısıdır.

Konuyla ilgili yayınlar

• https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1163454
• https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/136952