Boya sökücü
Boya sökücü, boyayı, cilaları ve kaplamaları çıkarırken aynı zamanda alttaki yüzeyi de temizlemek için tasarlanmış kimyasal bir üründür. Kimyasal boya sökücüler, her türlü geometriye etki etmeleri ve ucuz olmaları nedeniyle avantajlıdır. Boya ayrıca mekanik yöntemler (kazıma veya zımparalama) veya ısı (sıcak hava, radyan ısı veya buhar) kullanılarak da çıkarılabilir.
Türler
[değiştir | kaynağı değiştir]Kimyasal boya sökücülerin seçimi, boyanın bağlayıcısını oluşturan kimyasal bağlara dayanmaktadır. İki temel kimyasal boya sökücü kategorisi kostik ve çözücüdür.
Kostikler
[değiştir | kaynağı değiştir]Kostik boya sökücüler, örneğin sulu sodyum hidroksit, genellikle boya filmini oluşturan esterlerin hidrolizi yoluyla boyanın kimyasal bağlarını parçalayarak çalışır. Kostik sökücüler nötrleştirilmelidir, aksi takdirde yeni kaplama erken bozulur. Ayrıca, kostik boya sökücüler genellikle aşındırıcı aktif bileşenler içerdiğinden, kullanım sırasında çeşitli sağlık riskleri dikkate alınmalıdır (sodyum hidroksit güçlü bir bazdır ve yanıklara neden olabilir). Kostik sulu çözeltiler, örneğin eskimiş vernikleri sökerek eski mobilyaları restore etmeyi amaçlayan antikacılar tarafından sıklıkla kullanılır.
Çözücüler
[değiştir | kaynağı değiştir]Çözücü bazlı boya sökücüler, çeşitli organik çözücüler, emülgatörler, koyulaştırıcılar, alkali veya asit aktif bileşenlerin yanı sıra buharlaşma ve korozyon inhibitörlerinin karmaşık karışımları olabilir. Boya sökücüler, dikey yüzeylere bile yapışan sıvı veya jel ("tiksotropik") formda bulunur. Metilen klorür, popüler bir çözücüdür. Geleneksel çözücü boya sökücüler, boya katmanlarına nüfuz eder ve boyayı şişirerek boya ile nesne arasındaki bağı koparır. Metilen klorürün yanı sıra, bazı diğer sökücü çözücüler N-metilpirolidon, dimetilformamid, benzil alkol ve dimetil adipattır. Çözücülü boya sökücüler ayrıca limonen (veya diğer terpen çözücüler) içeren formülasyonlara da sahip olabilir. Nitrometan, yaygın olarak kullanılan bir diğer çözücüdür. Dimetil sülfoksit, bazı formülasyonlarda kullanılan daha az toksik bir alternatif çözücüdür. Bu alternatif sökücü formüller, diklorometan bazlı olanlara kıyasla daha az etkilidir.