Bir kere yükselen bayrak bir daha inmez
"Bir kere yükselen bayrak bir daha inmez", Azerbaycan'ın modern siyasi tarihinde önemli yer tutan, bağımsızlık ve millî egemenlik fikrini temsil eden tarihî bir slogandır.[1] Bu söz, Azerbaycan Halk Cumhuriyeti'nin (1918–1920) kurucularından Mehmed Emin Resulzade tarafından dile getirilmiştir ve Azerbaycan Türklerinin millî kimlik mücadelesinde sembolleşmiştir.[2][3]
Tarih
[değiştir | kaynağı değiştir]1918 yılında kurulan Azerbaycan Halk Cumhuriyeti, Türk dünyasının ve müslüman Doğu'nun ilk demokratik cumhuriyeti olarak kabul edilir. Cumhuriyetin temel ideolojisi millî egemenlik, sekülerlik ve Türk kimliği üzerine kuruluydu. Bu dönemde kullanılan sembolik ifadeler, halkın bağımsızlık iradesini güçlendirmeye hizmet etti.
Sloganın ortaya çıkışı
Azerbaycan Halk Cumhuriyeti'nin Sovyet işgaliyle yıkılmasının ardından Mehmed Emin Resulzade bir süre Moskova’da çalıştı, daha sonra yurt dışına çıktı. Sürgün döneminde siyasi faaliyetlerinin yanında edebi çalışmalar da yürüttü. 1923 yılında İstanbul’da yayımlanan Asrımızın Siyavuşu adlı eserinin sonunda Azerbaycan gençliğine hitaben yaptığı çağrıda, bağımsızlık mücadelesinin kararlılığını vurgulayan “Bir kere yükselen bayrak bir daha inmez” ifadesine yer verdi.[4]
.jpg)
Tepki
[değiştir | kaynağı değiştir]Azerbaycanlı araştırmacı ve bilim adamı Şirmehmed Hüseynov, "Bakü ve Azerbaycan tarihine dair eserler" kitabında Mustafa Kemal Atatürk'ün bu ifadeyle ilgili, Resulzade için şu sözleri söylediğini yazmıştır :
| “ | Ben dünyaya senden üç sene erken göz açtım. Hâlbuki türk âleminde türk'ün cumhuriyet bayrağını ilk sen göndere çektin. İnmesin diye senin elinden alıp Türkiye üzerinde dalgalandırdım. İnmez dedin bu bayrak, inmeyecektir. | ” |
| — Şirmehmed Hüseynov'un "Bakü ve Azerbaycan tarihine dair eserler" kitabı | ||
Kamu alanlarında kullanımı
[değiştir | kaynağı değiştir]Bu söz, Azerbaycan'da millî bilinç ve direnişin sembolü olarak geniş kabul görmüştür. 1990'lardan sonra Bakü başta olmak üzere birçok şehirde kamu binalarına, miting alanlarına ve eğitim materyallerine bu ifade yerleştirilmiştir. Özellikle Bakü'deki Neftçiler Caddesi üzerindeki binada büyük harflerle yazılıp sergilenen versiyonu hafızalara kazınmıştır (Söz konusu yazı daha sonra sökülmüştür).
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Altstadt, Audrey. The Azerbaijani Turks: Power and Identity under Russian Rule. Stanford: Hoover Institution Press, 1992.
- ^ "Rəsulzadə Məhəmməd Əmin", Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, Bakı: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.
- ^ Hasanlı, Cəmil. Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Dış Politikası: 1918–1920. İstanbul: Kaknüs Yayınları, 2002.
- ^ Resulzade, Mehmet Emin (1923). Asrımızın Siyavuşu. İstanbul: Amedi Matbaası. s. 70.