Bacaluşka
Bacaluşka, Ortaçağ'da kullanılan bir çeşit bronz top.
Avrupa’da basilisco, basilic vb. isimlerle tanınan ve Osmanlı İmparatorluğu Osmanlı kaynaklarında baciliska, bacaluşka, bacaloşka, badaloşka, badaluşka, badoluşka, badoloşka ve bedoloşka şeklinde geçen toplar en popüler ve yaygın Türk kuşatma ve kale toplarıydı.
Büyük bacaluşkalar 20 ve 18 karış (440 ve 396 cm.), kısa olanları 9 ve 10 karış (198 ve 220 cm.) uzunluğundaydı. Bazen kısa olanlar da 22 kg. (18 okka) ağırlığında nispeten büyük taneler atabiliyordu.
En büyük parçaların (top-ı bacaluşka-ı büzürg) ağırlığı 11 tonu aşabiliyordu. Ancak Osmanlı bacaluşkalarının çoğu çapları 11 okka ile 22 okka arasında değişen küçük toplardı. Bazı Osmanlı belgelerinde bacaluşka ile kanon/kanun eşanlamlı gibi kullanılırsa da diğer durumlarda kanon daha küçük olan 11 okka çaplı bacaluşkaları belirtmektedir.[1]
Kanuni Sultan Süleyman komutasındaki Osmanlı ordusunun Rodos Kuşatması (1522) sırasında büyük boyutlarda olduğu ifade edilen 12 bacaluşka topunun kullanıldığı kayıtlıdır. Keza; Kanuni Sultan Süleyman'ın 1543 yılındaki Macaristan Seferi sırasında Osmanlı ordusunun 500'den fazla çeşitli boyutlarda topa sahip olduğu, bacaluşka tipi topların Tuna üzerinden taşındığu, belirtilmektedir. Kanuni Sultan Süleyman’ın son seferi olan Zigetvar Kuşatması'nda (1566) Osmanlı ordusu 17 kıta bacaluşka topu kullandı.[2]
1588 yılında İngiltere'yi işgal girişiminde bulunan İspanyol Armadası İngiliz kalelerini kuşatacağı düşüncesiyle birçok bacaluşka da taşıyordu. Ancak, felakete uğrayan donanmadaki bacaluşkalar da batan çok sayıda gemiyle birlikte denizin dibini boyladı.[3]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "İslam Ansiklopedisi, "Top" maddesi, Gabor Agoston, Türk Diyanet Vakfı, İstanbul (2012), c.41, s.241". 28 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Ekim 2024.
- ^ "Osmanlı Askerî Teknoloji Tarihi: Ateşli Silâhlar", Salim Aydüz, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, c.2, sy.4 (2004), s.273
- ^ "Artillery Through the Ages: A Short Illustrated History of Cannon, Emphasizing Types Used in America", A.C. Manucy, DIANE Publishing Company (1994), S.36. ISBN 9780788107450.