Arslanca, Gümüşhane
| Arslanca | |
|---|---|
 | |
 Gümüşhane'nin Türkiye'deki konumu | |
  Arslanca Arslanca'nın Gümüşhane'deki konumu | |
| Ülke |  Türkiye |
| İl | Gümüşhane |
| İlçe | Merkez |
| Coğrafi bölge | Karadeniz Bölgesi |
| İdare | |
| • Yönetici | Muhtar[3] İhtiyar heyeti[3] |
| Rakım | 2044 m |
| Nüfus (2021) | |
| • Toplam | 40 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| İl alan kodu | 0456 |
| İl plaka kodu | 29 |
| Posta kodu | 29100 |
Arslanca, Gümüşhane ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Köyün eski adı "Salmankas"tır.[4] Köyün adının anlamına ilişkin birtakım görüşler bulunsa da Oğuzların 24 boyundan birisi olan Peçenek boyu ile ilişkili olduğu düşünülmektedir.[5][6]
Köylülerden aktarılan bilgilere göre köyü kuran halk Trabzon'un Of ilçesinden göç ederek Salmankas köyünü kurmuştur. Bu bilgi, arşiv kayıtları ve Of tarihine ilişkin çalışmalarla birlikte değerlendirildiğinde köyü kuran ve buraya ilk yerleşen insanların Of'tan geldiği bilgisi doğrulanmaktadır. Zira köyün kurulduğu dönemde Of ilçesinden dışarıya doğru önemli göçlerin yaşandığı bilgisi akademik çalışmalarda yer almaktadır.[7] Ayrıca köyde bulunan aile ve sülale adları aynı biçimde Of ve Çaykara'da da bulunmaktadır.[8]
Köye ilişkin en eski kayıt, 1682 yılına ait Trabzon Eyaletine ilişkin avarızhanede bulunmaktadır. İlgili kayıtta Salmankas Köyü, Trabzon Eyaleti'nin, Trabzon Sancağının, Sürmene Kazasının Mahnovi (Çamburnu) Nahiyesine bağlı olarak kaydedilmiştir.[9] İlgili kayıtta köyün 16 Müslüman'dan oluştuğu görülmektedir.[9]
1836 tarihli nüfus defteri kaydına göre Salmankas köyünün, Trabzon Vilayeti'nin Gümüşhane Sancağının Geçke Nahiyesi'ne bağlı olduğu görülmektedir.[10]
1875 yılında Arslanca (Salmankas) köyünün Bayburt'a bağlanması durumu gündeme gelse de köy halkı bunu istemediği için köy, Bayburt'a bağlanmamıştır.[11]
1876 yılına ait Trabzon Salnamesine göre köy, Trabzon vilayetinin Gümüşhane sancağının Yağmurdere nahiyesine bağlı idi.[12] İlgili Salnameye (yıllık) göre Salmankas'ta 1876 yılında 45 nüfus, 85 hane, 65 inek, 30 öküz, 22 at, 43 keçi, 511 koyun vardır. Küçükbaş hayvanlardan 1662 kuruş vergi alınmıştır. 4422 kuruş da aşar vergisi alınmıştır. Ayrıca Salmankas, Yağmurdere nahiyesi içerisinde 3288 kuruş ile en fazla vergi veren köydür.[12]
Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşuyla birlikte de Salmankas adıyla Gümüşhane'nin Yağmurdere nahiyesine bağlı olan[13] köyün adı 1950'lerin sonuna doğru değiştirilmiş ve 1960 yılı nüfus sayımından itibaren günümüzdeki adıyla kayıtlarda yer almaya başlamıştır.[14]
Kültür
[değiştir | kaynağı değiştir]Ağız, gelenek/görenekler, kültürel altyapı bakımından Trabzon'a daha yakındır. Dilde Doğu Karadeniz Bölgesi'nde olduğu gibi Rumca, Lazca ögeler bulunur. Bununla birlikte, geçmişten bugüne köyde Türkçeden başka bir dilin bilinmediği ve konuşulmadığı da köylüler tarafından dile getirilmektedir. Gümüşhane içerisinde diğer bölgelerden ayrışarak Trabzon ağzının özelliklerini yansıtan bir özelliği vardır.[15] Konuşma özellikleri Trabzon'un Araklı ilçesini andırır. Bu konuda Gümüşhane yöresi ağızlarını inceleyen uzmanlar Salmankas ve civarındaki köylerin ağızlarının Gümüşhane'den ayrıştığını ve Trabzon'a yakın olduğunu ortaya koymuştur.[16]
Yemek kültürü Karadeniz/ Trabzon yöresinin yemekleriyle aynıdır, Muhlama, Dönme kuymağı, Lahana sarması, Arpa pilavı, Kavut haşlaması, Lapa, fırında patates közleme vb. meşhur olanlarıdır. Tandır Ekmeği, Kete, Peynirli Gazinti, gibi hamur işi çeşitleri bulunmaktadır.[17]
Köyün geleneksel halk oyunu horondur ve temel çalgısı kemençedir. Geçmiş dönemlerde kavalın da kullanıldığı köylüler tarafından aktarılmaktadır. Folklorik özellikleri bakımından köy, içinde bulunduğu Trabzon-Araklı Karadere Vadisi’nin kültürel yapısını yansıtmaktadır. Sözlü kaynaklara göre, geçmişte Salmankas’ta düğünlerde türküler söylenerek horon oynanmıştır. Ayrıca köyde ‘Ziya’ adında bir kemençecinin bulunduğu, atma türkülerin söylendiği ve bu türküler eşliğinde horon oynandığı ifade edilmiştir.[17]
Coğrafya
[değiştir | kaynağı değiştir]Gümüşhane merkezine 90 km, uzaklıktadır.[18] Köy, Araklı - Dağbaşı - Bayburt yolu üzerinde olup Araklı'ya 60 ve Bayburt'a ise 43 km uzaklıkta bulunmaktadır. Araklı Karadere vadisinin önemli kollarından birisi de Salmankas'tır.[19] Köy sınırları içerisinde Trabzon ile Bayburt'u birbirine bağlayan Salmankas Şehit Hamit Şahin Tüneli bulunmaktadır. Ayrıca köy, rakımı 2280'de olan Salmankas Geçidi'ni sınırlarında barındırmaktadır.[20]
Arslanca (Salmankas) köyünün bulunduğu bölge, tarih boyunca önemli geçit güzergahlarından biridir. Sürmene-Bayburt kervan yolu Arslanca (Salmankas) köyünün bulunduğu bölgeden geçmektedir. Araklı (Sürmene) Susurmania ve Canayer kalelerinden başlayıp Karadere Vadisi içinden, Çatak, Salmankas, Toroslu, Aydıntepe üzerinden Bayburt’a ulaşmaktadır.[21]
Nüfus
[değiştir | kaynağı değiştir]| Yıllara göre köy nüfus verileri | |
|---|---|
| 2021 | 40[2] |
| 2020 | 38[2] |
| 2019 | 43[2] |
| 2018 | 44[2] |
| 2017 | 25[2] |
| 2016 | 45[2] |
| 2015 | 52[2] |
| 2014 | 71[2] |
| 2013 | 192[2] |
| 2012 | 32[2] |
| 2011 | 35[2] |
| 2010 | 39[2] |
| 2009 | 44[2] |
| 2008 | 32[2] |
| 2007 | 8[2] |
| 2000 | 189[18] |
| 1990 | 76[18] |
| 1985 | 163[18] |
| 1982 | 147[22] |
| 1973 | 218[23] |
| 1970 | 160[24] |
| 1876 | 45[12] |
| 1682 | 16[9] |
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Arslanca, Turkey Page". fallingrain.com. 12 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Mart 2022.
- ^ a b c d e f g h i j k l m n o p "Gümüşhane Merkez Arslanca Köyü Nüfusu". Nufusune.com. 4 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Mart 2022.
- ^ a b "5393 sayılı Belediye Kanunu" (PDF). mevzuat.gov.tr. 3 Temmuz 2005. s. 3. 1 Haziran 2024 tarihinde kaynağından (pdf) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2024.
Madde 9- Mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir.
- ^ "Köylerimiz: 1 Mart 1968 durumu". acikerisim.tbmm.gov.tr. 1968. s. 47. 23 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi13 Mart 2022.
- ^ Mehmet Bilgin. Doğu Karadeniz: Tarih, Kültür, İnsan. s. 126. Erişim tarihi: 7 Mayıs 2025.
- ^ Üçüncüoğlu, A. Güngör; Kahveci, Abdulcelil (2005). Kadimden Cumhuriyete Gümüşhane-Bayburt halkları ve yer adları. Torul Kültür ve Turizm Derneği. ISBN 978-975-98272-1-2.
- ^ Bay, Abdullah. "Trabzon Eyaletinde Mütegallibe Hareketleri ve Âyanlık (1750-1850)." Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi, 2007.
- ^ Of Nüfus Defteri.
- ^ a b c AYDIN, Kenan. Sancaktan Eyalete Trabzon ve Çevresinin Nüfus ve İskan Tarihi (1484-1682), Doktora Tezi, Ankara. 2025.
- ^ BOA NFS.d.. 1089 Trabzon eyaleti, Gümüşhane sancağı, Alansa, Niv, Geçke, Harşid, Kürtün-i Bala ve Kürtün-i Zir nahiyeleri müslim nüfus defteri. (a.g.tt) H-29-12-1251
- ^ TOZLU, Selahattin (1998), XIX. Yüzyılda Gümüşhane, Erzurum: Akademik Araştırmalar Yayınları.
- ^ a b c Trabzon vilayeti salnamesi: 1876. Cilt 8. Trabzon İli ve İlçeleri, Eğitim, Kültür ve Sosyal Yardımlaşma Vakfı. 1995. ISBN 978-975-7871-07-1.
- ^ Başbakanlık İstatistik Genel Direktörlüğü (1937). "1935 Genel Nüfus Sayımı: Köyler Nüfusu" (PDF). mku.edu.tr. 16 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 31 Ağustos 2021.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1963). "1960 Genel Nüfus Sayımı: İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 18 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 7 Mayıs 2021.
- ^ "Kültür Portalı".
- ^ Gümüşhane kültür araştırmaları ve yöre ağızları.
- ^ a b "Arslanca - Salmankas: Tarih, Kültür, Coğrafya". Erişim tarihi: 27 Aralık 2025.
- ^ a b c d "Arslanca Köyü". YerelNet.org.tr. 20 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Mart 2022.
- ^ Alaçam, Refik. "Türkiye'de Su ile Odun Hammaddesi Nakliyatı Doğu Karadeniz Akarsularına Genel Bir Bakış." İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, Seri B 32, no. 2 (1982)
- ^ "Kamuoyu Tarafından Çok Bilinmeyen Salmankaş Tüneli". karadenizsonhavadis.com. 6 Haziran 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Mayıs 2025.
- ^ Okur, Mehmet, Ülkü Köksal ve Volkan Aksoy, ed. Geçmişten Günümüze Karadeniz’de Ulaşım. Trabzon: Karadeniz Teknik Üniversitesi Yayınları, 2020.
- ^ Genel nüfus sayımı: nüfusun sosyal ve ekonomik nitelikleri : 12.10.1980 : ili. Türkiye: Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü, 1982.
- ^ Gümüşhane 1973 [bin dokuz yüz yetmiş üç] il yıllığı. Türkiye: Ayyıldız Matbaası, 1974.
- ^ Genel nüfus sayımı idarı̂ bölünüş : il, ilce, bucak ve köy (muhtarlık) nüfusları, 26.10.1975. Türkiye: Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü, 1977.
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir] | Türkiye'deki bir köy ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz. |