Apofoni
 | Bu madde, öksüz maddedir; zira herhangi bir maddeden bu maddeye verilmiş bir bağlantı yoktur. (Nisan 2023) |
Apofoni, dilbilimde, bir kelime içinde dilbilgisi bilgisini (genellikle çekimsel) gösteren herhangi bir değişimdir.
Örnekleme
[değiştir | kaynağı değiştir]Apofoni, İngilizcede aşağıdaki gibi ilgili sözcükleri üreten iç sesli harf değişimleri olarak örneklenmiştir:
- sing, sang, sung, song
- bind, bound
- blood, bleed
- brood, breed
- doom, deem
- food, feed
- lie, lay
- rise, rose, risen
- weave, wove
- foot, feet
- goose, geese
- tooth, teeth
Bu sesli harflerdeki fark, çeşitli şekillerde zaman veya görünüş(aspekt) (örneğin sing/sang/sung), geçişlilik (rise/raise), sözcük türü (sing/song) veya dilbilgisel sayı (goose/geese) açısından bir farklılığa işaret eder.
Bu ses dönüşümlerinin dilbilgisel olarak işlev gördüğü, genellikle dilbilgisel soneklere (dış bir değişiklik) eşdeğer oldukları görülebilir. Aşağıdakileri karşılaştırın:
| geniş zaman | geçmiş zaman |
|---|---|
| jump | jumped |
| sing | sang |
| tekil | çoğul |
| book | books |
| goose | geese |
i ve a arasındaki sesli harf değişimi, sing/sang çiftinde şimdiki zaman ile geçmiş zaman arasındaki farkı gösterir. Burada geçmiş zaman, a sesli harfiyle gösterilir, tıpkı geçmiş zamanın -ed geçmiş zaman ekiyle jump fiilinde gösterildiği gibi. Aynı şekilde, books sözcüğündeki çoğul ek -s, kaz kelimesindeki ee sesli harfinin varlığıyla aynı gramer işlevine sahiptir
Ünsüzler de dilbilgisel olarak kullanılan şekillerde değişebilir. Bir örnek, birbiriyle ilişkili anlamlara sahip olan ancak ünlü sonrasında gelen bir ünsüzün seslendirilmesinde farklılık gösteren fiil-isim çiftlerinin İngilizce kalıplarıdır:
| Fiil
ötümlü |
İsim
ötümsüz |
|---|---|
| advise | advice |
| believe | belief |
| breathe (seslendirme: /briːð/) | breath (seslendirme: /brɛθ/) |
| give | gift |
| house (seslendirme: /haʊz/) | house (seslendirme: /haʊs/) |
| live | life |
| rive | rift |
| use (seslendirme: /juːz/) | use (seslendirme: /juːs/) |
| weave | weft |
| wreathe (seslendirme: /riːð/) | wreath (seslendirme: /riːθ/) |
Çoğu apofoni örneği, tarihsel olarak, asimilasyona neden olan ortam kaybolduğunda daha sonra gramerleşen (veya morfolojik hale getirilen) fonolojik asimilasyona bağlı değişikliklerden gelişir. İngilizce goose/geese ve breath/breathe için örnekleri için durum böyledir.
