Anders Jonas Ångström
Anders Jonas Ångström | |
|---|---|
 Anders Jonas Ångström | |
| Doğum | 13 Ağustos 1814 Lögdö, Timrå, İsveç |
| Ölüm | 21 Haziran 1874 (59 yaşında) Uppsala, İsveç |
| Mezun olduğu okul(lar) | Uppsala Üniversitesi |
| Tanınma nedeni | Spektroskopi Gök aydınlığı |
| Ödüller | Rumford Madalyası (1872) |
| Kariyeri | |
| Dalı | Fizik, Astronomi |
Anders Jonas Ångström (İsveççe telaffuz: [ˈânːdɛʂ ˈjûːnas ˈɔ̂ŋːstrœm]; 13 Ağustos 1814 - 21 Haziran 1874), İsveçli fizikçi ve spektroskopi[1] biliminin kurucularından biridir.
Ångström ayrıca astrofizik, ısı transferi, karasal manyetizma ve aurora borealis üzerine yaptığı çalışmalarla da tanınmaktadır. 1852'de Ångström "Optiska undersökningar" (Optik Araştırmalar) adlı kitabında,[2] daha sonra biraz değiştirilen ve Kirchoff termal radyasyon yasası olarak bilinen bir emilim yasası formüle etti.[kaynak belirtilmeli]
Biyografi
[değiştir | kaynağı değiştir]Anders Jonas Ångström Medelpad'da Johan Ångström'ün oğlu olarak doğdu ve Härnösand'da okudu. 1833'te Uppsala'ya taşındı ve Uppsala Üniversitesi'nde eğitim gördü. 1839'da fizik alanında doçent oldu. 1842 yılında pratik astronomi çalışmalarında deneyim kazanmak için Stockholm Gözlemevi'ne gitti ve ertesi yıl Uppsala Astronomi Gözlemevi'ne bekçi olarak atandı.[3]
Karasal manyetizma ile ilgilenerek İsveç'in çeşitli bölgelerinde manyetik yoğunluktaki dalgalanmaların gözlemlerini kaydetti ve Stockholm Bilimler Akademisi tarafından, ölümünden kısa bir süre öncesine kadar tamamlanamayan, HSwMS Eugenie gemisinin 1851-1853 yılları arasında dünya etrafında yaptığı yolculukta elde ettiği manyetik verileri hesaplama ile görevlendirildi.[4]
1858'de Uppsala'da Adolph Ferdinand Svanberg'in yerine fizik kürsüsüne geçti. En önemli çalışmaları ısı iletimi ve spektroskopi ile ilgiliydi. Optik araştırmalarında, Optiska Undersökningar, İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi'ne 1853'te sunduğu Optiska Undersökningar adlı araştırmasında, elektrik kıvılcımının biri elektrotun metalinden, diğeri de içinden geçtiği gazdan olmak üzere üst üste binmiş iki spektrum verdiğine işaret etmekle kalmamış, Leonhard Euler'in rezonans teorisinden akkor halindeki bir gazın soğurabildiği ışınlarla aynı kırılabilirlikte ışıklı ışınlar yaydığı sonucunu çıkarmıştır.[2] Sir Edward Sabine'in 1872'de kendisine Royal Society'nin Rumford Madalyasını verirken belirttiği gibi, bu ifade spektrum analizi'nin temel bir ilkesini içerir ve birkaç yıl boyunca göz ardı edilmiş olsa da ona spektroskopinin kurucularından biri olma hakkını verir.[4]
1861'den itibaren güneş spektrumuna özel bir önem verdi. Güneş Sistemi'nin incelenmesi için spektroskop ile fotoğrafçılığı birleştirmesi, Güneş'in atmosferinin diğer elementlerin yanı sıra hidrojen içerdiğini kanıtlamasıyla sonuçlandı (1862) ve 1868'de normal güneş spektrumu'nun büyük haritasını Recherches sur le spectre solaire'de yayınladı, 1000'den fazla spektrum çizgisinin ayrıntılı ölçümleri de dahil olmak üzere, standart olarak kullandığı metrenin biraz kısa olması nedeniyle ölçümleri 7000 veya 8000'de bir oranında kesin olmasa da, dalga boyu sorularında uzun süre otorite olarak kaldı.[4]
1867'de aurora borealis tayfını inceleyen ilk kişi oldu ve sarı-yeşil bölgesindeki karakteristik parlak çizgiyi tespit edip ölçtü; ancak genellikle kendi adıyla anılan bu aynı çizginin zodyak ışığı içinde de görülebileceğini düşünerek yanıldı.[4]
1850'de İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, 1870'te Royal Society ve 1873'te Institut de France dahil olmak üzere bir dizi bilimsel topluluğa üye seçildi.[kaynak belirtilmeli] Uppsala'da 21 Haziran 1874 tarihinde öldü.
Oğlu Knut (1857-1910) da bir fizikçiydi.
Onurlandırılması
[değiştir | kaynağı değiştir]Işığın dalga boyu ve yoğunlaştırılmış maddedeki atomlar arası boşlukların bazen ölçüldüğü Ångström birimine (1 Å = 10−10 m) onun adı verilmiştir.[5] Bu birim kristalografi ve spektroskopide de kullanılır.
Ay'daki Ångström krateri onun onuruna adlandırılmıştır.
Uppsala Üniversitesi'nin ana bina komplekslerinden biri olan Ångström Laboratuvarı, onun onuruna adlandırılmıştır. Bu bina Fizik ve Astronomi Bölümü, Matematik Bölümü, Mühendislik Bilimleri Bölümü, Uzay Fiziği Enstitüsü ve Kimya Bölümü gibi çeşitli bölümlere ev sahipliği yapmaktadır.
Ölümü
[değiştir | kaynağı değiştir]Anders Ångström Haziran 1874'te, altmışıncı yaş gününden kısa bir süre önce menenjit nedeniyle öldü.[6]
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Murdin, P. (Kasım 2000). "Angstrom". Encyclopedia of Astronomy and Astrophysics. Bibcode:2000eaa..bookE4594.. doi:10.1888/0333750888/4594. ISBN 0333750888.
- ^ a b Ångström, A.J. (1852). "Optiska undersökningar" [Optical investigations]. Kongliga Vetenskaps-Akademiens Handlingar [Proceedings of the Royal Academy of Science] (İsveççe). 40: 333-360. 22 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi29 Kasım 2023. Note: Although Ångström submitted his paper to the Swedish Royal Academy of Science on 16 February 1853, it was published in the volume for Academy's proceedings of 1852. German translation: Ångström, A.J. (1855). "Optische Untersuchungen" [Optical investigations]. Annalen der Physik und Chemie (Almanca). 94: 141-165. 22 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi29 Kasım 2023.. English translation: Ångström, A.J. (1855). "Optical researches". Philosophical Magazine. 4th series. 9: 327-342. 21 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi29 Kasım 2023.
- ^ "The Ångström family, Uppsala University". 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ağustos 2014.
- ^ a b c d Önceki cümlelerden bir veya daha fazlası artık kamu malı olan bir yayından alınan metni içeriyor: Chisholm, Hugh, (Ed.) (1911). "Angström, Anders Jonas". Encyclopædia Britannica. 2 (11. bas.). Cambridge University Press. s. 42.
- ^ Murdin, P. (November 2000). "Ångström, Anders Jonas (1814-74)". Encyclopedia of Astronomy and Astrophysics. Bibcode:2000eaa..bookE3428.. doi:10.1888/0333750888/3428. ISBN 0333750888.
- ^ "Anders Jonas Ångström". 24 Haziran 2022. 7 Temmuz 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Kasım 2023.
Konuyla ilgili okumalar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Maier, C.L. (1970). "Ångström, Anders Jonas". Dictionary of Scientific Biography. 1. New York: Charles Scribner's Sons. ss. 166-167. ISBN 0-684-10114-9.
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]
Wikimedia Commons'ta Anders Jonas Ångström ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
