Altay Dağları Muharebesi
| Altay Dağları Muharebesi | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Han-Şyung-nu Savaşı | |||||||
 | |||||||
| |||||||
| Taraflar | |||||||
| Kuzey Şyung-nu |
Han Hanedanı Güney Şyung-nu | ||||||
| Komutanlar ve liderler | |||||||
| Kuzey Şanyu |
Dou Xian[1] Deng Hong Tuntuhe Anguo | ||||||
| Güçler | |||||||
| 200.000 asker |
yaklaşık 18,000[1] (8.000 Han Çinli düzenli asker)[1] | ||||||
| Kayıplar | |||||||
| 13.000 ölü ve 200.000 esir | Bilinmiyor | ||||||
Altay Dağları Muharebesi (Çince: 稽落山之戰), MS 89 Haziran'ında Han Hanedanı tarafından Kuzey Şyung-nu'ya karşı başlatılan büyük bir seferdi. Savaş Dou Xian (MS 92) yönetiminde Han Hanedanı için başarıyla sonuçlandı.[2][3][4]
MS 89 yılının Haziran ayında, Han, müttefiklerini, özellikle de Güney Şyung-nu'nun ana ordusunu içeren üç büyük kolda Jilu, Manyi ve Guyang'dan derhal ilerleyen bir kuvvet gönderdi.[2][3][4] General Dou Xian'ın kuvveti Kuzey Şanyu'ya doğru Altay Dağları'na doğru ilerledi.[5] Büyük bir müfreze daha sonra kuzeybatıya ilerledi ve seferin büyük savaşında Kuzey Şanyu'yu Altay Dağları'nda yendiler ve onları batıya doğru takip ettiler.[2][3][4] Han kuvvetleri 13.000 Şyung-nu askerini öldürdü ve 81 kabileden 200.000 Hiung-nu'nun teslimini kabul etti.[5]
Dou Xian, birliklerinin ana gövdesini zaferle kuzeye, bugünkü Harhorin'in batısındaki Hangay Dağları'na getirdi. Orada, savaştaki başarısını kutlayan müşterisi tarihçi Ban Gu tarafından Yanran Yazıtı'nı oydu.[2][3][4][6] Bu yazıt, Dundgobi İli'nde, Ağustos 2017'de Moğolistan ve Çin'den bilim adamları tarafından tespit edildi.
Sonrası
[değiştir | kaynağı değiştir]Savaştan sonra, Dou Xian güçlerini geri götürdü ve adı günümüze ulaşmamış olan "Kuzey Şanyu" barışı müzakere etmeye çalıştı. Ancak Güney Şyung-nu'dan Tuntuhe Şanyu, rakibini tamamen yok etmek için kararlıydı ve MS 90'in başlarında, topraklar arasında elçilik görüşmeleri devam ederken, Dou Xian bir saldırı başlattı, rakibinin mührünü ve hazinesini ve eşlerini ve kızlarını ele geçirdi.[2][7]
General Dou Xian kısa süre sonra kalan düşman Şyung-nu kabilelerine karşı bir sefer başlattı ve bu seferin ardından kabileler batıya doğru kaçmaya başladı.[8] Dou Xian, Kuzey Şanyu'nun çok zayıf olduğunu ve onunla daha fazla ilgilenmenin bir anlamı olmadığını bildirmişti. 91'in Şubat'ında, generallerinden ikisi Geng Kui ve Ren Shang'ın sorumlu olduğu son bir istila düzenledi. Juyan'dan ilerlediler ve Kuzey Şyung-nu hükümdarını yendiler, annesini ele geçirdiler ve 5.000 askerini öldürdüler, onu tekrar Altayn Nuruu'dan batıya doğru sürdüler. Kendisinden bir daha haber alınamadı.[2][7] Hiung-nu'nun geri kalanı Çungarya'da[9] özellikle Barköl Gölü yakınında, doğrudan etkilenmemişti ve parçalanmış yönetimin bir kısmı yeni bir şanyu yönetiminde yeniden bir araya geldi. Ancak yeni şanyu 93'te öldürüldü ve ondan sonra Kuzey Şyung-nu'nun hiçbir şanyu'su bir daha liderlik kazanamadı.[10] Bugünkü Moğolistan ile karşı karşıya olan Çin sınırında, Şyung-nu devleti sona erdi.[2][7]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b c Graff 2002, s. 40.
- ^ a b c d e f g Son Hanların Kitabı, vols. 04, 19, 23, 88, 89, 90.
- ^ a b c d Zizhi Tongjian, vol. 47.
- ^ a b c d An Tian, "Dou Xian Po Beixiongnu Zhi Zhan" ("The Battle of Dou Xian's Defeating on the Northern Xiongnu")[ölü/kırık bağlantı].
- ^ a b Yü (1986), 415; Crespigny (2007), 171.
- ^ 《封燕然山铭》辞曰：铄王师兮征荒裔，剿凶虐兮截海外，夐其邈兮亘地界，封神丘兮建隆嵑，熙帝载兮振万世 Inscriptions of Yanran.
- ^ a b c Zizhi Tongjian, vols. 47, 48 (konumla ilgili modern açıklamalar Bo Yang'ın Edition of Zhi Tongjian baskısına bakın).
- ^ Tucker et al. (2010), 142.
- ^ 91 yenilgisinden sonra, şanyu emekli gazilerinin yaklaşık 200.000'ini terk etti ve yaralılar küçük kardeşi ve daha sonra Prens Huyan altında Çungarya'ya yerleşti, 151 yılına kadar yıllıklarda anılmaya devam edeceklerdi, neredeyse Han'dan uzaklaştıkları Yiwulu'ya baskın yaptılar, ancak Dunhuang Valisi Ma Da tarafından sürüldüler, sonunda Kuzeybatıya Kazakistan bozkırına taşındılar ve daha sonraki yıllarda Yueban kabileleri olarak tanındılar. Şyung-nu'nun en cesur ve en güçlüsü, şanyu'nun hükümdarlığında batıya doğru göç etti. Son Hanların Kitabı, cilt. 88, 89 ve Zizhi Tongjian, vol. 53.
- ^ Kuzeydeki Şyung-nu tarafından bir isyan olmasına rağmen, 94'te Fenghou adında bir şanyu seçtiler, ancak güneydeki Şyung-nu'nun Kraliyet evindeydi (Tuntuhe'nin oğlu) ve yakında Xianbei'nin korkutması nedeniyle 118 yılında Han sarayına teslim olmak zorunda kaldı. Son Hanların Kitabı, cilt. 88 and Zizhi Tongjian, cilt. 48, 50.
Bibliyografya
[değiştir | kaynağı değiştir]- Crespigny, Rafe de (2007). A biographical dictionary of later Han to the Three Kingdoms (23 - 220 AD). Leiden: Brill Publishers. ISBN 90-04-15605-4.
- Fan Ye et al., Hou Hanshu. Beijing: Zhonghua Shuju, 1965. 978-7-101-00306-2
- Lewis, Mark Edward (2007). The early Chinese empires: Qin and Han. Cambridge: Harvard University Press. ISBN 978-0-674-02477-9.
- Sima Guang, comp. Zizhi Tongjian. Beijing: Zhonghua Shuju, 1956. 978-7-101-00183-9
- Graff, David A. (2002). Medieval Chinese Warfare, 300 - 900. Londra, New York: Routledge. ISBN 0-415-23955-9.
- Tucker, Spencer C. et al. (2010). A global chronology of conflict: From the ancient world to the modern Middle East. Santa Barbara: ABC-CLIO 978-1-85109-667-1.
- An, Tian, "Dou Xian Po Beixiongnu Zhi Zhan" ("The Battle of Dou Xian's Defeating on the Northern Xiongnu")[ölü/kırık bağlantı][ölü/kırık bağlantı]. Encyclopedia of China, 1st ed.
- Yü, Ying-shih (1986). "Han foreign relations". The Cambridge History of China: Volume I: the Ch'in and Han empires, 221 B.C. - A.D. 220. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-24327-0.