Alman Yüksek Ordu Komutanlığı

Oberste Heeresleitung (Alman Yüksek Ordu Komutanlığı, kısaca OHL), Alman İmparatorluk Ordusunun en yüksek rütbeli kumanda mercii idi. Birinci Dünya Harbi’nin son safhalarında Üçüncü OHL (Oberste Heeresleitung (Yüksek Ordu Komutanlığı)), fiilen diktatoryal salahiyetleri haiz olmuş ve İmparatorluk dâhilinde de facto yani fiilî siyasî otorite mevkiine gelmiştir.

Teşkîlât ve Faaliyet

1871’de Alman İmparatorluğunun teşekkülünden sonra, Prusya Ordusu, Saksonya Kraliyet Ordusu, Württemberg Ordusu ve Bavyera Ordusu sulh devrinde müstakil vaziyette bulunmakta idi. Her bir krallık, kendi kuvvetlerini idare için ayrı bir Harbiye Nezâreti ve Umûmî Erkân-ı Harb teşkilâtını muhafaza etmekteydi. Harbin zuhûruyla beraber, Alman İmparatorluğu Anayasası gereğince Alman İmparatoru, birleşik orduların başkumandanı (Oberster Kriegsherr, “Başkumandan-ı Âlî” veya "Başkomutan") sıfatını hâiz oluyordu.

İmparator'un başkumandanlık vazifesi ekseriyetle merasîmî mahiyette olup, fiilî selâhiyet, İmparator namına emirler tanzim eden Alman Umûmî Erkân-ı Harb Reisinin uhdesinde bulunmakta idi. Harbden evvel Umûmî Erkân-ı Harb Reisliği makamında bulunan zât, Kolordular Generali Helmuth von Moltke idi. Oberste Heeresleitung (Alman Yüksek Ordu Komutanlığı), Moltke'nin, Kara Ordusu Umûmî Erkân-ı Harb Reisi sıfatıyla riyâset ettiği kumanda heyetinden mürekkep bulunuyordu.^[1]

Alman Genelkurmayı, evvel emirde beş şubeye (Abteilung) taksim edilmiş, harb esnasında iki şube daha ihdas olunmuştur:

Merkez Şubesi (Zentral-Abteilung) – Erkân-ı Harb'in dâhilî işlerini idare ederdi.
Harekât Şubesi (Operationsabteilung) – Erkân-ı Harb'in kalbi mahiyetinde olup, planlama ve emirlerin tanziminden mes'ûldü.
- Harekât Şubesi B (Operationsabteilung B) – Makedonya Cephesi ve Osmanlı cephelerinin idaresini deruhte ederdi. 15 Ağustos 1916'da Harekât Şubesi'nden ayrılarak teşkil olundu.
- Harekât Şubesi II (Operationsabteilung II) – Evvelce Harekât Şubesi'nin ağır topçu kısmı iken, 23 Eylül 1916'da Saha Mühimmat Hizmeti ile birleştirilmiş, harp iktisâdından mes'ûl kılınmıştır.
İstihbarat Şubesi (Nachrichtenabteilung) – Askerî istihbaratın tahlilinden mes'ûl idi; 20 Mayıs 1917'de Yabancı Ordular Şubesi (Fremde Heere Abteilung) adını aldı.
Abteilung III b [en] – Casusluk ve casuslukla mukabele işlerinden sorumluydu.
Siyasî Şube (Politische Abteilung) – Hukukî mes'eleler ve siyâsî makamlarla irtibat işlerini yürütürdü.

Saha Ordusu Umûmî Erkân-ı Harbi'ne ilâveten, Yüksek Ordu Komutanlığı (Oberste Heeresleitung) şu unsurlardan da teşekkül etmekteydi: İmparator'un Askerî Kabinesi, İntendant Generali (iaşe ve ikmalden mes'ûl), çeşitli ihtisas sahalarında yüksek müşavirler (Topçu, Mühendislik, Tıbbiye, Telgraf, Mühimmat ve Demiryolları) ve dört Alman Harbiye Nezâreti'nin temsilcileriyle beraber diğer İttifak Devletlerinin murahhasları. İmparator, aynı zamanda Alman İmparatorluk Donanmasının da başkumandanı idi. Donanma, Alman İmparatorluk Bahriye Erkân-ı Harbi tarafından ve Ağustos 1918'den îtibâren de Seekriegsleitung (SKL, Deniz Kuvvetleri Genelkurmay Başkanlığı) tarafından idare olunmaktaydı. Harbin başında OHL ile SKL arasındaki tevâfuk ve işbirliği zayıf idi; öyle ki, donanma dahi, Belçika üzerinden Fransa'ya yapılacak ilk taarruz planı olan Schlieffen Planı'ndan haberdar değildi.^[2]

Tarihçe

Birinci OHL

1914'te Birinci Dünya Harbi'nin başlaması üzerine yapılan seferberlikte, Almanca: Großer Generalstab (Büyük Umûmî Erkân-ı Harb), Yüksek Ordu Komutanlığı'nın (Oberste Heeresleitung) çekirdeğini teşkil etmiş ve Saha Ordusu Umûmî Erkân-ı Harbi hâline gelmiştir.^[1] 1906'dan beri Umûmî Erkân-ı Harb Reisliği vazifesini deruhte eden Kolordular Generali Helmuth von Moltke makamında kalmış, şube reislerinin ekserisi de yerlerinde bırakılmıştır. Bu uzun yıllara dayanan mesâî arkadaşlığı münasebetiyle Moltke, hususen Harekât Şubesi Reisi Albay Gerhard Tappen ile İstihbarat Şubesi Reisi Yarbay Richard Hentsch [de]'e mühim salahiyetler tevdi etmiştir. Bu zâbitler ekseriya OHL nâmına tahkikat yapmak ve karar vermek üzere tâbi karargâhlara gönderilmekteydi. Her ne kadar Alman orduları Hudut Muharebelerinde [en] muzaffer olmuşlarsa da, ilerleyişleri Birinci Marne Muharebesinde durdurulmuştur. OHL ile cephe hattı arasındaki muhabere kesilmiş ve Moltke, Birinci Ordu ile İkinci Ordu karargâhlarının vaziyetini teftiş etmek üzere Hentsch'i vazifelendirmiştir. Hentsch, orduların birbiriyle irtibatının 25 mil (yaklaşık 40 kilometre) genişliğinde bir boşlukla kesildiğini ve kuşatma tehlikesi altında bulunduklarını müşâhede etmiş; bunun üzerine geri çekilmeyi Aisne Nehri hattına emretmiştir. Cepheden gelen bu haberi işiten Moltke, 9 Eylül günü sinir buhranına dûçâr olmuştur.

İkinci OHL

Moltke, önce Eylül ayında gayriresmî olarak, ardından 25 Ekim 1914'te resmî olarak Prusya Harbiye Bakanı Korgeneral Erich von Falkenhayn ile değiştirildi.^[3] Tappen, Harekât Dairesi başkanı olarak görevini sürdürdü; ancak Falkenhayn, kendi çalışma arkadaşlarından General Adolf Wild von Hohenborn ve General Hugo von Freytag-Loringhoven'i OHL'ye dâhil etti. Hohenborn, Ocak 1915'e kadar Almanca: Generalquartiermeister (Genelkurmay II. Başkanı) olarak görev yaptı ve bu tarihte Falkenhayn'ın yerine Prusya Harbiye Bakanı oldu.^[4] Hohenborn'un görevini Freytag-Loringhoven devraldı. Falkenhayn, karar alma sürecini merkezîleştirdi ve gizliliğe önem vererek astlarına nadiren açıklama yaptı. Bu durum, tarihçiler açısından onun niyetlerini değerlendirmeyi güçleştirmiştir.^[5] Komutayı devralmasının ardından Falkenhayn, Alman ve Fransız-İngiliz ordularının kuzeyden birbirlerini çevirmeye çalıştığı Denize Doğru Yarış harekâtına katıldı. Bu harekât, her iki tarafın da saldırıya geçtiği ancak bir sonuç alamadığı Birinci Ypres Muharebesi ile sonuçlandı.^[6] Falkenhayn'ın Genelkurmay Başkanlığı döneminin geri kalanında iki önemli stratejik konu öne çıktı. İlki, doğu ve batı cephelerine verilecek önceliğin belirlenmesiydi. Tannenberg Muharebesi ve Birinci Mazurya Gölleri Muharebesi zaferleri, Mareşal Paul von Hindenburg'u popüler bir kahraman hâline getirmiş ve batı cephesindeki çıkmazla keskin bir tezat oluşturmuştu. Hindenburg ve destekçileri, Almanya'nın ana gayretini doğu cephesine yönlendirerek Rusya'yı savaş dışı bırakmayı savunuyordu.^[7] Falkenhayn ise Fransa ve Büyük Britanya'nın asıl rakipler olduğunu, Rusya karşısında kesin bir zaferin imkânsız olduğunu düşünerek bu fikre karşı çıktı.^[8] İkinci konu ise Falkenhayn'ın batı stratejisinin merkezinde yer alan Verdun Muharebesi idi. Falkenhayn, savaş sonrasında yazdığı anılarında amacının Fransız ordusunu bir yıpratma savaşına çekerek gücünü tüketmek olduğunu belirtmiştir. Fransızların durumu kritikleştiğinde, Arras yakınlarında bir İngiliz yardım harekâtı beklemekteydi; bu harekâtın imha edilmesinden sonra her iki ordunun kalıntılarının tasfiye edileceğini umuyordu. Muharebenin seyri sırasında iki tarafın kayıpları yaklaşık olarak eşit olmuştur. Verdun'da Falkenhayn'ın stratejisinin başarısızlığa uğramasının ardından, Somme Muharebesi’nin başlaması ve Ağustos 1916’da Romanya Krallığı’nın İtilaf Devletleri safında savaşa girmesi üzerine Falkenhayn, 29 Ağustos’ta Hindenburg ile değiştirildi.^[9]

Üçüncü OHL

Mareşal Paul von Hindenburg’un görev dönemi, Almanca: Dritte OHL (Üçüncü OHL) olarak bilinmektedir. Ancak Hindenburg, 31 Ağustos 1916 tarihli Hindenburg Programı ile ortaya konan yeni savaş ekonomisinin ya da stratejik planlamanın “entelektüel merkezi” değildi.^[10] Daha çok kamuoyuna askerî komutanlığı temsil eden bir figür konumundaydı.Şablon:Kaynak needed Asıl kontrol, Almanca: Erster Generalquartiermeister (Birinci Genelkurmay II. Başkanı) unvanını taşıyan Piyade Generali Erich Ludendorff tarafından yürütülmekteydi.^[11]^[a] Bu ikili yönetim giderek Alman savaş çabası üzerindeki karar alma sürecini hâkimiyeti altına aldı; öyle ki, İmparator ve Şansölye Theobald von Bethmann Hollweg’i gölgede bırakarak fiilen bir askerî diktatörlük kurdukları yönünde değerlendirmeler yapılmaktadır. Bu süreçte, Bethmann Hollweg’i görevden aldırmayı başarmış ve yerine 1917 yazında Georg Michaelis’i getirmişlerdir.^[b]^[12]

Hindenburg Programı ile OHL, topyekûn savaş stratejisi çerçevesinde kesin bir zafer hedefledi. Ludendorff, sınırsız denizaltı harekâtının yeniden başlatılması emrini verdi; bu karar, Zimmermann Telgrafı ile birlikte Amerika Birleşik Devletleri’nin savaşa girmesini tetikledi. OHL ayrıca Lenin ve yandaşlarının İsviçre’den Rusya İmparatorluğu’na güvenli geçişini sağladı. Ekim Devrimi’nin ardından, 1918’de Batı Cephesi’nde yapılacak Alman Bahar Taarruzu için askerleri serbest bırakmak amacıyla Brest-Litovsk Antlaşması’nı müzakere etti. Savaşın seyri Müttefiklerin Yüz Gün Taarruzu ile Almanya aleyhine döndüğünde, Eylül 1918 sonlarında Ludendorff, Alman hükümetinin “parlamenterleşmesini” ve derhal mütareke görüşmelerine başlanmasını talep etti. Ancak Ekim ayında görüşünü değiştirerek savaşın devamını isteyince, hükûmet bu talebi reddetti; Ludendorff istifa tehdidinde bulundu. Bu blöf kabul edilince, yerine Korgeneral Wilhelm Groener getirildi. Ludendorff, Hindenburg'un da kendisiyle birlikte istifa etmesini beklemişti; ancak Mareşal görevini sürdürerek yaz 1919'da ordudan emekliye ayrıldı.

Mütareke ve Dağıtılma

1918-1919 Alman Devrimi başladığında, Hindenburg ve Groener, İmparator'a tahttan çekilmesini tavsiye ettiler. Ardından Groener, Almanya Sosyal Demokrat Partisi lideri Friedrich Ebert ile, ordu liderliğinin yeni cumhuriyet hükûmetini desteklemesini öngören ve Ebert–Groener Paktı olarak bilinen bir anlaşmaya vardı. Kasım 1918'de savaşın sona ermesinin ardından OHL, Spa, Belçika'dan Kassel'deki Schloss Wilhelmshöhe'ye taşınarak Alman ordularının işgal altındaki bölgelerden çekilmesini denetledi.^[13] Şubat 1919'dan sonra OHL'nin son karargâhı Kolberg oldu; bu dönemde askerî öncelik, İkinci Polonya Cumhuriyeti'nin toprak ihlallerini önlemeye kaymıştı.^[13] Temmuz 1919'da, Versailles Antlaşması uyarınca Yüksek Ordu Komutanlığı ve Büyük Genelkurmay lağvedildi. Hindenburg'un Haziran sonunda istifa etmesinin ardından Groener, birkaç günlüğüne Genelkurmay Başkanlığı görevini üstlendi. Eylül 1919'da ise, OHL'nin resmen feshedilmesinin ardından Almanca: Kommandostelle Kolberg (Kolberg Komuta Merkezi) adını alan karargâhın başındaki görevinden de istifa etti.^[14]

Komutanlar listesi

№	Fotoğraf	Yüksek Ordu Komutanı	Görev başlangıcı	Görev bitişi	Görev süresi
1	Helmuth von Moltke	von Moltke, Helmuth the YoungerGeneraloberst Helmuth von Moltke (1848-1916)	1 Ocak 1906	14 Eylül 1914	8 yıl, 256 gün
2		von Falkenhayn, ErichGeneral der Infanterie Erich von Falkenhayn (1861-1922)	14 Eylül 1914	29 Ağustos 1916	1 yıl, 350 gün
3		Hindenburg, Paul vonGeneralfeldmarschall Paul von Hindenburg (1847-1934)	29 Ağustos 1916	3 Temmuz 1919	2 yıl, 308 gün
3a		Ludendorff, ErichGeneral der Infanterie Erich Ludendorff (1865-1937) Levazım Subayı [en]	29 Ağustos 1916	26 Ekim 1918	2 yıl, 58 gün
3b		Groener, WilhelmGeneralleutnant Wilhelm Groener (1867-1939) Levazım Subayı [en]	29 Ekim 1918	7 Temmuz 1919	247 gün

Karargâh Yerleri

Berlin, Almanya (2–16 Ağustos 1914)
Koblenz, Almanya (17–30 Ağustos 1914)
Lüksemburg Şehri, Lüksemburg (30 Ağustos – 25 Eylül 1914)
Charleville-Mézières, Fransa (25 Eylül 1914 – 19 Eylül 1916)
- İleri Karargâh: Schloss Pless, Almanya (9 Mayıs 1915 – 15 Şubat 1916)
- İleri Karargâh: Schloss Pless, Almanya (16 Ağustos – 20 Eylül 1916)
Schloss Pless, Almanya (20 Eylül 1916 – 10 Şubat 1917)
Bad Kreuznach, Almanya (17 Şubat 1917 – 7 Mart 1918)
Spa, Belçika (8 Mart – 13 Kasım 1918)
- İleri Karargâh: Avesnes-sur-Helpe, Fransa (18 Mart – 7 Eylül 1918)

Schloss Wilhelmshöhe, Almanya (14 Kasım 1918 – 10 Şubat 1919)

Notlar

^ Diğer ordulardan farklı olarak, Alman Almanca: Generalquartiermeister unvanı ikmalden sorumlu olmayıp, Genelkurmay Başkanının yardımcısı konumundaydı.^[11]
^ 31 Ekim 1917’de Georg Michaelis, Alman İmparatorluğu Şansölyesi görevinden istifa etmek zorunda kaldı ve yerine Georg von Hertling getirildi. 30 Eylül 1918’de Bulgaristan’ın Selanik Mütarekesi ile teslim olmasının ardından, Avusturya-Macaristan’ın teslimi ve batı cephesinin çöküşü yaklaşırken, OHL Hertling’in yerine Baden Prensi Maksimilyan’ı önermiştir.

Ayrıca bakınız

Oberkommando des Heeres – Nazi Almanyası'nın birleşik silahlı kuvvetleri olan Wehrmacht bünyesindeki kara kuvvetleri komutanlığı
İmparatorluk Genelkurmayı (Birleşik Krallık) [en]
Grand Quartier Général [en] – Birinci Dünya Savaşı sırasında Fransa Genel Karargâhı

Kaynakça

^ ^a ^b Leonhard 2014, s. 180.
^ Gross 2016, ss. 75–78, 115.
^ Leonhard 2014, s. 179.
^ Foley 2007, ss. 95–96.
^ Foley 2007, s. 97.
^ Foley 2007, s. 99.
^ Foley 2007, ss. 109–110.
^ Foley 2007, s. 111.
^ Leonhard 2014, s. 451.
^ Leonhard 2014, s. 513.
^ ^a ^b Leonhard 2014, ss. 513–514.
^ Haffner 2002, ss. 19–20.
^ ^a ^b "Biografie Wilhelm Groener" [Biography of Wilhem Groener] (Almanca). Bayerische Staatsbibliothek. 21 Mart 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Haziran 2013.
^ "Biografie Wilhelm Groener (German)". Deutsches Historisches Museum. 11 Temmuz 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Mayıs 2013.

[12] Diğer ordulardan farklı olarak, Alman Almanca: Generalquartiermeister unvanı ikmalden sorumlu olmayıp, Genelkurmay Başkanının yardımcısı konumundaydı.^[11]

[13] 31 Ekim 1917’de Georg Michaelis, Alman İmparatorluğu Şansölyesi görevinden istifa etmek zorunda kaldı ve yerine Georg von Hertling getirildi. 30 Eylül 1918’de Bulgaristan’ın Selanik Mütarekesi ile teslim olmasının ardından, Avusturya-Macaristan’ın teslimi ve batı cephesinin çöküşü yaklaşırken, OHL Hertling’in yerine Baden Prensi Maksimilyan’ı önermiştir.

[FOOTNOTELeonhard2014180-1] Leonhard 2014, s. 180.

[FOOTNOTEGross201675–78,_115-2] Gross 2016, ss. 75–78, 115.

[FOOTNOTELeonhard2014179-3] Leonhard 2014, s. 179.

[FOOTNOTEFoley200795–96-4] Foley 2007, ss. 95–96.

[FOOTNOTEFoley200797-5] Foley 2007, s. 97.

[FOOTNOTEFoley200799-6] Foley 2007, s. 99.

[FOOTNOTEFoley2007109–110-7] Foley 2007, ss. 109–110.

[FOOTNOTEFoley2007111-8] Foley 2007, s. 111.

[FOOTNOTELeonhard2014451-9] Leonhard 2014, s. 451.

[FOOTNOTELeonhard2014513-10] Leonhard 2014, s. 513.

[FOOTNOTELeonhard2014513–514-11] Leonhard 2014, ss. 513–514.

[FOOTNOTEHaffner200219–20-14] Haffner 2002, ss. 19–20.

[Groener-15] "Biografie Wilhelm Groener" [Biography of Wilhem Groener] (Almanca). Bayerische Staatsbibliothek. 21 Mart 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Haziran 2013.

[Groener2-16] "Biografie Wilhelm Groener (German)". Deutsches Historisches Museum. 11 Temmuz 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Mayıs 2013.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[a]

[b]

[12]

[13]

[14]