Aes Sedai

Aes Sedai, Robert Jordan tarafından kaleme alınmış olan Zaman Çarkı isimli fantastik roman serisinin karakterleridir. Aes Sedailer, "Tek Güç" olarak adlandırılan, evrenin yaşamı ve zamanın kaynağı olan olguyu yönlendirirler.

Tek Güç

Evrenin merkezinde bulunan ve aslında Zaman Çarkının (kader ve zamanın bağlı olduğu olgu) devamlılığını sağlayan güçtür. İki kısımdan oluşur: Saidin ve Saidar. Biri olmadan diğeri olmaz. İkisi birlikte "Tek Güç"ü meydana getirir.

Saidin

Gücün eril kısmıdır. Saidin, ateşten bir nehir gibidir ve zapt edilmesi çok güçtür. Eskiden var olan gücü yönetenlerin tariflerine göre Saidin'i kullanabilmek için ona hükmetmek gerekirmiş. Ancak Saidin artık kullanılamaz durumdadır. Ateşten nehrin yüzeyi siyah bir leke ile örtülmüştür. Bunu yapan Shai'tan adlı varlıktır. Saidin'e uzanan erkek önce bu siyah lekeye temas eder ve gücü kullanır. Gücü kullanan ya da yönlendiren erkek yavaş yavaş delirmeye başlar. Ardından güçle dünyaya, kendine veya çevresine yıkımlar yapar çünkü artık kontrolünü kaybetmiştir.

Saidar

Gücün dişi kısmıdır. Saidin'in aksine Saidar sakin, duru ve parlayan bir göl gibidir. Bir Aes Sedai ("Tek Güç"ü kullanan kadın) gücü kullanmak için tamamen kendini ona bırakır ve onunla bir olur. Shai'tan, gücün bu kısmına uzanamaz; daha doğrusu hiçbir erkek uzanamaz. Kadınlar da Saidin'e uzanamaz. Bu yüzden Saidar tamamen temiz kalmıştır.

Gücü kullanabilmek

Gücü herkes kullanamaz. Bu, doğuştan var olan ya da sonradan kazanılan bir yetenektir. Ancak eğitim almadan güç kullanmak öldürücü olabilir. Gücü yönlendirebilen kişi, o kadar büyük bir gücün karşısında tek başınadır ve annesini kaybeden çocuk gibidir. Gücü yönlendirdiğinin farkında olmaz. Bu sebepten ya güç onu öldürür ya da başkalarına zarar verir. %80 ya da %90'lık bir kısmı ölür. Bazı durumlarda ise gücün bilinçsiz kullanımı sonucunda kişi kendini "yalıtma" olarak adlandırılan bir duruma düşer ve hayatının geri kalanında bir daha gücü kullanamaz. Bu, Aes Sedai olan kişiler için çok büyük bir tehlikedir. Eğitim alan kişiler bu tür tehlikelerle karşılaşmaz. Ancak her ne kadar eğitim almış olursa olsun "yalıtma" çok büyük güç kullanımında ortaya çıkabilir.

Erkeklerde ise güç kullanma durumu biraz daha farklıdır. Erkekler güçle başa çıkabilmektedir ancak Saidin kirlendikten sonra, gücü yönlendirebilen erkeklerin sayısı parmakla sayılacak kadar azdır, hatta yok denecek kadar azdır. Olanlar ise Aes Sedailerin Kızıl Ajahı tarafından güçten kesilirler. Bu, ölümden beter ya da ölüm demektir. Gücü yönlendiren kadının çevresinde bir ışık halesi oluşur ve bu hale başka bir yönlendirebilen kadın tarafından görülebilir. Yönlendiren erkekler ise bir kadın güç kullanırken vücutlarında karıncalanma hissederler. Erkek Aes Sedailerin güçten kesilmesi, Saidin'in kirlenmesinden ve gücü kullanan erkeği delirtmesinden kaynaklanmaktadır.

Aes Sedai, gücü yönlendiren kadınlara ve erkeklere (erkeklerin kullandığı kısım kirlenmiştir) verilen isimdir. Bu isim üç aşamadan oluşur:

Çömez
Kabul edilmiş
Aes Sedai

Bu eğitimleri tamamlayan genç ya da küçük yaştaki kızlar Aes Sedai olur ve isimlerinin sonuna Sedai eki eklenir. Ayrıca, bir de Aes Sedai olduğunu belirten, üzerinde yılan motifi bulunan bir tekerlek (çark) şeklinde yüzük takarlar. Örneğin, Moiraine Sedai ismini alan bir Aes Sedai zaten çoktan eski hayatına ve ismine veda etmiştir. Aes Sedailerin şehri ve eğitimlerinin yapıldığı yer Tar Valon'dur. Merkezleri ise Tar Valon'daki Beyaz Kule'dir.

Ajah

Güç, belli amaçlar doğrultusunda yönlendirilir. Bir kabul edilmiş kadın Aes Sedai olmadan önce Ajah seçimi yapmak zorundadır. Ajahlar, gücün en iyi hangi doğrultuda kullanılacağını belirler ve Aes Sedai bu yönde ilerler. Diğer ajahların yaptıklarını yapabilirler ancak uzmanlık alanı Ajah seçimi ile belirlenir.

1: Mavi Ajah

Mavi Ajah kız kardeşler genellikle keskin zekâlıdır. Tarih boyunca Mavi Ajah üyeleri, diğer Ajahlara oranla az sayıda olmuştur. Liderlik ve yönetim konusunda, ayrıca politik manevra konularında yetenekleri iyi düzeydedir. Uluslararası ilişkilerde ve olaylarda Mavi Ajah önem taşır. Genel olarak Aes Sedai yöneticileri Mavi Ajahtan çıkar.

2: Kahverengi Ajah

Kahverengi Ajah üyeleri kendilerini bilgi ve araştırmaya adar. Bilginin korunması, bulunması ve geliştirilmesi Kahverengi Ajah üyeleri için öneme sahiptir. Gerek Aes Sedailer gerekse birçok alanda araştırma yaparlar. Kayıp sırları bulurlar. Ayrıca Kahverengi Ajahların diğer hiçbir Ajahda olmayan kendi iç yönetim mekanizmaları vardır. Ancak sonuçta onlar da Beyaz Kule'ye bağlıdır. Genelde kitaplara gömülen kız kardeşlerdir. Sınırsız denebilecek bilgiye sahiptirler.

3: Gri Ajah

Gri Ajah üyeleri genellikle çözümleri arayan, arabulucu, adaleti, dengeyi ve düzeni sağlama üzerinde uzmanlaşan ve derinleşen Ajahlardır. Birçok sorunu büyümeden çözebilir, hatta savaşları bile engelleyebilirler. Aes Sedailerin çıkarlarını kollayan Ajahdır.

4: Yeşil Ajah

Yeşil Ajah ya da Savaş Ajahı (Battle Ajah olarak geçer), kendilerini "Tarmon Gai'don"a, yani Karanlık ile Işığın, İyilik ile Kötülüğün son savaşına hazırlar. Yeşil Ajahlar, gücü saldırı ve savunma konusunda kullanan en güçlü Ajahlardır. Diğer Ajahlar erkeklerle pek anlaşamaz. Kırmızı nefret eder; Yeşil ise tam tersine erkeklerle iyi geçinen bir Ajahdır. Hatta bazı Yeşil kız kardeşler, Warderları (yanlarında olan koruyucuları; bunlar erkektir ve fiziksel güç kullanırlar) ile evlenmiştir. Bir Aes Sedai çok nadiren evlenir. Dreadlordları ve Trollocları öldürmek için gücü en iyi şekilde kullanacaklarından şüphe yoktur. Ancak onun dışında genelde uyumlu bir Ajahdır.

5: Kırmızı Ajah

Kendinden başka diğer Ajahlarla anlaşamayan tek Ajahdır. Genellikle üyeleri sert ve duygusuz bir yapıya sahiptir. Tek amaçları, gücü yönlendirebilen erkekleri bulup onların güçle bağlantısını koparmaktır. Genel tabirle ehlileştirmektir. Aslında bu gereklidir çünkü erkekler Saidin'i lekeleyen pislikten dolayı delirip birçok yıkım getirmektedirler. Ehlileştirilen erkekler hayattan kopar veya ölür. Ölmezse, hayat ona boş ve işkence gibi gelir. Gücü hisseder ancak güce uzanamaz. Gücü yönlendirebilen erkekler ise çok nadirdir.

6: Beyaz Ajah

Beyaz Ajah üyeleri kendilerini felsefe ve mantıka adar. Genellikle sürekli düşünür haldedirler. Her şeyi mantık çerçevesinde sorgularlar. Hayatı, gücü ve kısacası her şeyi sorgulayan Ajahdırlar. Onlar için felsefe her şeyden önce gelir.

7: Sarı Ajah

Dünya kırılmadan önce iyileştirme konusunda hem erkekler hem de gücü yönlendirebilen kadınlar çok güçlüydü. Öyle ki; birçok hastalığı, yarayı veya sağlık problemini şifa ile tedavi edebiliyorlardı. Ancak kırılışla birçok bilgi yok oldu. Sağlık konusunda tüm Aes Sedailer yetenekli değildi. Bunun için Sarı Ajahlar, gücü sağlık alanında en iyi şekilde kullanmayı öğrendiler. Şu an Sarı Ajah üyesi kız kardeşler (ölüm dışında) birçok yarayı veya hastalığı birkaç saniye içinde iyileştirebilmektedir.

Yedi Ajah farklılıkları olsa da bir bütündür. Hepsi Aes Sedaileri oluşturur.

Hiyerarşi

Aes Sedai topluluğunu yöneten kişiye "Amyrlin" denir. Bu unvan, isim yerine kullanılır. Vakunivis ise Amyrlin'in yanında bulunan bir danışmandır. Amyrlin her ne kadar tek başına karar verme hakkına sahip olsa da, Vakunivis geçmişten gelen ve gerekli bir konumdur.

Ajah Liderleri: Her Ajah'ın doğrudan Amyrlin'in yönetiminde olduğunu belirtmiştik. Ancak her Ajah'ın kendi içinde bir lideri bulunur. Bu lider, sadece o Ajah üyeleri tarafından bilinir; Ajah dışında kimse bilmez.

Amyrlin

Amyrlin, Aes Sedai'lerin yöneticisi ya da en üst mertebedeki kişisidir. Amyrlin çok farklı bir konumdadır; 7 Ajah'ın hiçbirine üye değildir, aynı anda 7 Ajah'ın tümüne üyedir. Amyrlin, statüsü gereği 7 Ajah'ın tamamını temsil etmektedir. Yetki ve konumunu çok doğru ve stratejik kullanmak zorundadır.

Amyrlin, Aes Sedai'lerin merkezi olan Tar Valon şehrinde, Beyaz Kule adlı yerde bulunur. Kimileri burayı ülkelerin, kişilerin, kral ve kraliçelerin yönetildiği ya da iplerinin çekildiği yer olarak tanımlar. Amyrlin olan Aes Sedai, bu makama yükselince Ajah'ı ile tüm bağlantısını keser. Bu, adalet ve doğru karar verebilmek için şarttır. 7 Ajah ve Aes Sedai'ler için ciddi kararlar almak zorunda olması bunu gerekli kılar.

Tarihi kayıtlara (kitap içinde) bakıldığında, bir-iki kez Amyrlin'lerin konumundan indirildiği görülür. Ancak bu çok sıradışı bir olaydır ve bunu gerektirecek çok önemli olayların olması gerektiği belirtilmelidir. Aes Sedai'ler, Amyrlin'e mutlak saygı duymak ve itaat etmek zorundadırlar. Amyrlin olan kişi, Amyrlin'e "Anne" şeklinde hitap eder.

Ayrıca, her Ajah'ın kendine has rengi olmasına karşın, Amyrlin 7 Ajah'ı temsilen yedi renkten oluşan bir şal takar. Bu ona özgü bir şeydir.

Vakunivis

Amyrlin'in danışmanı olan kişiye bu unvan verilir. Vakunivis, Amyrlin'in hemen altında yer almaz; ancak aynı saygıyı görür. Bunun sebebi, Amyrlin unvanının merkezde bulunmasından ve Amyrlin'in danışmanı olmasından kaynaklanır. Ayrıca Vakunivis olan Aes Sedai hâlen kendi Ajah'ına bağlıdır. Buna karşın Amyrlin, tüm Ajah'lardan bağımsızdır.

Çömez

Aes Sedai'lerin yönlendirme yeteneğine sahip olan kişiler, yine Aes Sedailer tarafından bulunur ve kuleye davet edilir. (Bu davet daha çok bir dayatma gibidir.) Kuleye gelen yönlendirme yetisine sahip kişi eğitime başlar ve o andan itibaren "Çömez" olur. (Çömez şeklinde hitap edilebilir.)

Kabul Edilmiş

Çömezlikten sonraki aşamadır. Burada çömez, güçlerini biraz idare etmeyi öğrenmiş; gücün farkında ve daha mantıklı bir durumdadır. Kuralları biraz daha iyi anlayan çömez, bir üst seviye olan "Kabul Edilmiş"liğe yükseltilir.

Aes Sedai

Uzun süren çalışmalar, eğitimler ve terbiye sonrasında, Kabul Edilmiş bambaşka bir kişi olur. Gücü ve yönlendirmeyi tam anlamıyla idare edebilen, durması ve başlaması gereken noktayı bilen, fikren olgunlaşmış biridir. İşte bu ya da benzer şartlar yerine geldiğinde, Beyaz Kule'de Aes Sedai'leri hayatları boyunca bağlayacak üç aşamalı zorlu bir sınav bekler. Bu sınav ölüm ve kayboluş gibi sonuçlar doğurabilir. Kabul Edilmiş, bu sınavlara girer; başarılı olup hayatta kalır veya sınavları sağlam bir şekilde geçerse, her Aes Sedai'nin ettiği, onları hayatları boyunca bağlayan ve asla bozulamayan bir yemin eder. Yemini eden kişi artık bir Kabul Edilmiş değil, bir Aes Sedai olur.