1969 Çuraçao ayaklanması

Olayların bastırılmasına katılan bir Hollanda askeri

1969 Çuraçao ayaklanması, (Papiamento: Trinta di Mei') o dönemler Hollanda Krallığı'na bağlı yarı bağımsız Hollanda Antilleri'nin parçası olan Karayip adası Çuraçao'da patlak veren toplumsal olayları anlatır. Olaylar 30 Mayıs günü yaşansa da 31 Mayıs ve 1 Haziran 1969 günlerine de sarkmıştır. Ayaklanma petrol işçilerinin greviyle başlamıştır. Grev sırasındaki protesto mitingi sırasında çıkan olaylar sonucunda Çuraçao'nun başkenti Willemstad'ın merkezinde yoğun yağma ve kamu malına zarar meydana gelmiştir.

Olayların arka planı

Ada ekonomisi petrol sanayi sayesinde gelişmiştir. Bölgedeki Shell rafinerisi öne çıkan işletmelerden birisidir. Ancak olayların olduğu döneme gelindiğinde sektörde kriz baş göstermiş, işsizlik başlamıştır. II. Dünya Savaşı sonrasında Batı Avrupalı devletlerin sömürgelerinde başlayan bağımsızlık hareketlerinin de etkisiyle Hollanda Krallığı 1954 yılında Hollanda Krallığı Sözleşmesini imzalayarak bu hareketlerin önünü almaya çalışmıştır. Bu sözleşmeyle daha önceden sömürge halindeki Çuraçao Adası Hollanda Antillerinin parçası olarak yarı bağımsız bir statü elde etmiştir. Sömürge karşıtları bu kazanımların yetersiz olduğunu öne sürerken, ada halkının siyasi katılım mekanizmalarında görece ilerleme yaşanmıştır. Köleliğin 1863 yılında kaldırılmasına rağmen siyahi Çuraçaolılar ırkçılık ve ayrımcılığa maruz kalmaya devam etmiştir. ABD'de başlayan Black power siyahiler için insan hakları hareketinin etkileri adaya ulaşmış durumdadır. 1960'lı yıllarda bölgede Küba gibi sosyalist ülkelerin ideolojik etkisi ve Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin artan saygınlığı nedeniyle düzen dışı radikal hareketler ve sosyalist siyasetin etkisi artmış durumdadır. 1969 yılında Shell şirketiyle tedarikçileri arasındaki anlaşmazlık, Shell işçilerinin de dahil olmasıyla büyür. Olaylar büyüyünce siyaset de sürece dahil olur. 30 Mayıs günü ilan edilen grev kapsamında büyük bir miting düzenlenir.

Ayaklanma

Shell taşeronu konumundaki şirketlerden Werkspoor Caribbean NV (Weskar) başta olmak üzere tedarikçilerdeki işçilerin aynı işi yapan kadrolu Shell işçilerinden düşük maaş alması büyük bir mitingle protesto edilir. Weskar işçilerinin örgütlü olduğu Çuraçao İşçi Federasyonu Başkanı Ewald Ong Kwie grev ilan eder. Karar tüm Shell taşeronları tarafından dayanışma greviyle desteklenir. Genel Liman İşçileri Sendikası (AHU) ve Metal İşçileri Sendikası (CADMU) da destek açıklar. Ancak mitinge gereksiz şekilde müdahale etmeye çalışan polisin müdahalesi sonrasında yağma ve kamu malına zarar verme olaylarına dönüşür. Olaylar sırasında iki kişi (Manuel Gutierrez ve Orlando Gerardina) polis ateşiyle öldürülür, yüzlerce kişi tutuklanır ve Willemstad merkezi büyük zarar görür. Olayların bastırılması sırasında Hollanda askerlerinin de sürece dahil olduğu bilinmektedir. Protestocuların taleplerinin büyük kısmı kabul edilir, işçi maaşları artar ve Hollanda Antilleri hükümeti istifa eder. Hollanda'nın sömürge tarihi ve Çuraçao tarihi için dönüm noktası kabul edilen eylemlerin ardından yenilenen seçimlerde ayaklanma liderleri Hollanda Antilleri Parlamentosuna girer. Avrupa'daki Hollanda hükümeti olayların ardından sömürge imparatorluğunun sürdürülebilirliğini tartışır. 1975 yılında Surinam bağımsız olsa da Hollanda Antilleri Palamentosu ekonomik çöküntü yaşamamak için bağımsızlık kararı almaktan kaçınır.

Sonuçları

Olayların ardından Çuraçao siyasi liderleri adanın statüsünde ilerleme gerçekleştirmiştir. Hollanda egemenliğindeki Karayiplerde yaygın konuşulan ve önceki dönemde ayrımcılığa uğrayan Papiamento dili saygınlık kazanır, kültürel hayatta hak ettiği yeri alarak edebi bir dil halini alır. Olayların ardından ada halklarında ulusal bilinç artmış, toplumsal ve tarihsel gelişmeler eleştirel bir şekilde ele alınabilmiştir. Ancak Hollanda boyunduruğu atılmadığı için bu sorgulamanın ulaştığı son nokta tartışmalıdır.

Ayrıca bakınız

• Wilson Godett
• Amador Nita
• Stanley Brown