Şubani
Şubani (Gürcüce: შუბანი; translit.: “şubani”), tarihsel Klarceti bölgesindeki yerleşim birimlerinden birdir. Bugün Artvin ilinin Borçka ilçesinde yer alır ve adı Ortaköy olarak değiştirilmiştir. Heba Vadisi'nde yer alan Ortaköy daha sonra Karşıköy’ün mahallesi haline getirilmiştir.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Gürcü yerleşimi olan Şubani, Gürcücede “orta mahalle” anlamına gelen Şua-ubani'den (შუა-უბანი) değişime uğramış bir yer adıdır. Gürcistan'da bugün de bu adı taşıyan yerleşim yerleri bulunmaktadır ve bunlardan biri Yukarı Acara'da yer alır. Bu yer Türkçeye Şuban olarak girmiştir. Nitekim 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde Şuban (شوبان) şeklinde geçer.[1]
Şubani, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Klarceti'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ikinci yarısından Gürcülerden tamamen ele geçirmiştir. Şubani Kalesi de bu dönemden kalmış olmalıdır.
Şubani, 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde Çıldır Eyaleti'nin Livane sancağına bağlı köylerden biriydi. Sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte köyde 22 hane ve 52 erkek kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun yaklaşık 104 kişiden oluştuğu söylenebilir.[2]
Şubani köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 tarihli nüfus sayımında Şubana (Шубана)) olarak kaydettiği yerleşim, Batum sancağının Gonio kazasına (uçastok) bağlı Şubana nahiyesinin beş köyünden biri ve bu nahiyenin idari merkeziydi. Köyde 26 hanede, 69'u erkek ve 70'i kadın olmak üzere, 139 kişi yaşıyor ve nüfusun tamamı Gürüclerden oluşuyordu. Şubani nahiyesi, Şubani köyü dışında Zedubani (Зедубани), Kintshureti (Кинцхурети), Klaskuri (Класкури) ve Çinkuri (Чинкури) köylerini kapsıyordu.[3] Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze, 1893'te köyde 30 hanenin yaşadığını, 20 hanenin ise, Osmanlı ülkesine göç etmiş olduğunu yazmıştır..[4][5]
Şubani, I. Dünya Savaşı'nın sonlarına doğru Rus ordusunun bölgeden çekilmesinin ardından, 1918-1921 arasında bağımsız olan Gürcistan sınırları içinde yer aldı. 1921'de Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Türk birlikleri de Ardahan, Artvin ve Batum bölgelerini ele geçirdi, ama Batum'da tutunamadı. Ankara Hükümeti'nin 16 Mart 1921'de Sovyet Rusya'ya imzaladığı Moskova Antlaşması'yla Şubani'nin de içinde yer aldığı Artvin ve Ardahan bölgeleri Türkiye'ye bırakıldı.[6]
Şubani'nin Türkiye'ye bırakılmasının ertesi yılında, 1922 tarihli nüfus cetveline göre köyde 23 hanede 117 Müslüman Gürcü yaşıyordu. Bu sırada köy, Artvin vilayetinin Borçka kazasına bağlı Maradidi nahiyesi sınırları içinde yer alıyordu.[7] Şubani'nin adı 1925'te Ortaköy olarak değiştirilmiştir. 1926 nüfus sayımında, Borçka'nın Artvin ilinin merkez ilçesine bağlı bir nahiye olduğu dönemde Şubani de bu nahiyeye bağlı bir köydü. Şubani 1928 tarihli Osmanlıca yayında köy Ortaköy adıyla yer almasına karşın, Dahiliye Vekaleti'nin 1933'te yayımladığı Köylerimiz adlı yayınında Şuban olarak geçmektedir.[8][9] Bu yerleşim yerinin daha sonra Karşıköy'e bir mahalle olarak bağlandığı anlaşılmaktadır.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Emrullah Alemdar, 1835 Tarihli Livane (Artvin) Sancağı 2767 Numaralı Nüfus Defterinin Değerlendirilmesi, Erzurum, 2019, s. 164. 30 Ekim 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Yüksek Lisans Tezi
- ^ Emrullah Alemdar, 1835 Tarihli Livane (Artvin) Sancağı 2767 Numaralı Nüfus Defterinin Değerlendirilmesi, Erzurum, 2019, s. 139-140. 30 Ekim 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Yüksek Lisans Tezi
- ^ "Свод статистических данных о населении Закавказскаго края, извлеченных из посемейных списков 1886 г. (Transkafkasya Bölgesinin Nüfusuna Dair 1886 Yılı Aile Listelerinden Edinilmiş istatistik Verilerin Özeti), Tiflis, 1893, "Batum oblastı": 1261". 11 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Eylül 2022.
- ^ "Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcüler ve Gürcistan'daki Köyleri (მუსულმან ქართველობა და მათი სოფლები საქართველოში), 1913, Tiflis, s. 149". 15 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ocak 2024.
- ^ Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcülerin Osmanlı Ülkesine Büyük Göçü (Gürcüce), 1912, Tiflis, s. 136.
- ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2. cilt, s. 41.
- ^ Nurşen Gök, “Artvin Livası'nın Anavatan'a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104.
- ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 78.
- ^ Köylerimiz, (Yayımlayan) Dahiliye Vekaleti, İstanbul, 1933, s. 701.