Şeyh Cerrah
Şeyh Cerrah (Arapça: الشيخ جراح, İbranice ג׳ראח) Doğu Kudüs'te Filistinlilerin çoğunlukta olduğu bir mahalledir.[1] Adını, yakınında bulunan Selahaddin Eyyubi'nin bir hekimi olan Hüsameddin el-Cerrahi'nin 13. yüzyıldan kalma mezarından almıştır. Modern mahalle 1865'te kurulmuş ve giderek Kudüs'ün Müslüman elitinin, özellikle de Hüseyni ailesinin yerleşim merkezi haline gelmiştir. 1948 Arap-İsrail Savaşı'ndan sonra, İsrail'in 1967 Altı Gün Savaşı'nda mahalleyi işgal etmesine kadar, Ürdün'ün elindeki Doğu Kudüs'ün kontrolü altına girmiştir. 1948'te İsrailin elindeki Batı Kudüs ile Tarafsız Bölge arasına Telbiye mahallesinden kovulan mültecilerin geldiği söylenmektedir.[2]
Bazı mülkler, iki İsrail yasasının (Gıyabi Mülkiyet Yasası ve 1970 tarihli Hukuki ve İdari Meseleler Yasası) uygulanmasına dayalı olarak yasal işlemlere tabidir. İsrailli milliyetçiler, 1967'den beri bölgedeki Filistinli nüfusun yerini doldurmak için çalışmaktadır.[3] Elli yılda Şeyh Cerrah'ın içinde ve bitişiğinde birkaç İsrail yerleşimi inşa edilmiştir.[4]
Tarih
[değiştir | kaynağı değiştir]12.Yüzyıl
[değiştir | kaynağı değiştir]Şeyh Cerrah Arap mahallesi, başlangıçta 12. yüzyılda yaşamış ve ordusuyla Kudüs'ü Haçlılardan geri alan Selahaddin Eyyübi'nin emiri ve kişisel doktoru olan Hüsameddin el-Cerrahi'nin adını taşıyan bir köydü. Şeyh Hüsam, Arapçada "şifacı" veya "cerrah" anlamına gelen cerrah (جراح) ünvanını aldı.[5]
Şeyh Cerrah, "Zaviye Cerrahiyye" olarak bilinen bir zaviye kurdu. Şeyh Cerrah, bu zaviyenin arazisine gömüldü. 1201'de ibadet edenler ve ziyaretçiler için bir yer haline gelen bir türbe inşa edildi. 17. yüzyılda türbenin karşısına un değirmeni içeren iki katlı bir taş bina olan Kasr el-Amavi inşa edildi.[6]
19. Yüzyıl
[değiştir | kaynağı değiştir]Mahalle, adını Şeyh Cerrah'ın türbesinden alarak Scopus Dağı'nın yamaçlarında kurulmuştur. İlk konut inşaat çalışmaları, 1865 yılında, Şeyh Cerrah türbesi yakınındaki zeytinlikler arasında ve Şam Kapısı'nın dışında büyük bir malikane inşa eden önemli bir şehir ileri geleni olan Rabah al-Hüseyni tarafından başlatılmıştır. Bu eylem, Eski Şehir'den birçok diğer Müslüman ileri gelenini bölgeye göç etmeye ve yeni evler inşa etmeye öncü olmuştur.[7] Nashashibiler de dahil olmak üzere, mahallenin lüks kuzey ve doğu kesimlerinde evler inşa etmişlerdir. Mahalle, 1870'ler ve 1890'lar arasında bir Müslüman mahallesi olarak büyümeye başlamıştır.[5] Şeyh Cerrah türbesinde dua etmenin, özellikle tavuk ve yumurta yetiştirenler için iyi şans getirdiği söylenir. Eski Şehir surlarının dışında inşa edilen ilk Arap Müslüman çoğunluklu mahalle olmuştur. Batı kesiminde evler daha küçük ve daha dağınıktı.[5]
Rabah al-Hüseyni tarafından kurulduğu için, Şeyh Cerrah'ın çekirdeğini oluşturan mahalle yerel olarak "Hüseyni Mahallesi" olarak anılıyordu.[7] Zamanla, Kudüs belediye başkanı Salim al-Hüseyni ve Osmanlı'nın başkenti İstanbul'daki Eğitim Bakanlığı'nın eski haznedarı Şükrü al-Hüseynin de dahil olduğu aile üyeleri mahallede ikametgâhlarını inşa etti. Mahalle Al-Hüseyni ailesinin merkezi haline geldi.[7] Mahalleye taşınan diğer önemli kişiler arasında Mescid-i Aksa ve Kubbetü's-Sahre'nın Muhafızı Faydi Efendi Şeyh Yunus ve İlçe İdari Konseyi üyesi Raşid Efendi al-Naşaşibi vardı.[8]
Şeyh Cerrah türbesinin bulunduğu bir cami, 1895'te Eski Şehir'in ve Amerikan Kolonisi'nin kuzeyindeki Nablus yolu üzerinde inşa edildi.[9]
1898'de Mahallede Anglikan St. George Okulu inşa edildi ve kısa sürede Kudüs'ün seçkinlerinin oğullarını gönderdiği ortaöğretim kurumu haline geldi.[7]
1900 civarı nüfus
[değiştir | kaynağı değiştir]1905 Osmanlı nüfus sayımına göre, Şeyh Cerrah Bucağı, Şeyh Cerrah, Hayy el-Hüseyni, Vadi el-Joz ve Bab ez-Zahira Müslüman mahalleleri ile Shim'on Hatsadik ve Nahalat Shim'on Yahudi mahallelerinden oluşuyordu. Nüfusu 167 Müslüman aile (tahmini 1.250 kişi), 97 Yahudi aile ve 6 Hristiyan aile olarak sayıldı. Eski Şehir dışında en büyük Müslüman yoğunluğunu içeriyordu.[10] Müslüman nüfusun çoğu Kudüs'te doğmuştu ve sadece 185 sakini El-Hüseyni ailesinin üyeleriydi.[7] Daha az sayıda insan Filistin'in diğer bölgelerinden, yani Hebron, Cebel Nablus ve Remle'dan ve Şam, Beyrut, Libya ve Anadolu gibi Osmanlı İmparatorluğu'nun diğer bölgelerinden geliyordu.[11] Yahudi nüfusu Aşkenaz, Sefarad ve Mağriplilerden oluşurken, Hristiyanlar çoğunlukla Protestandı.[7] 1918 de Bucak bölgesi yaklaşık 30 evden oluşuyordu.[5]
Ürdün ve İsrail kontrolü
[değiştir | kaynağı değiştir].jpg)
1948 Arap-İsrail Savaşı sırasında, 14 Nisan'da; çoğunluğu doktor ve hemşire olan 78 Yahudi, konvoyları Şeyh Cerrah'tan geçerken Arap güçleri tarafından saldırıya uğradığında Hadassah Hastanesi'ne giderken öldürüldü . Scopus Dağı, Batı Kudüs olacak yerden kesildi.[12] 24 Nisan'da Haganah, Yevusi Operasyonu'nun bir parçası olarak Şeyh Cerrah'a bir saldırı başlattı ancak İngiliz Ordusu'nun eyleminden sonra geri çekilmek zorunda kaldılar.
1948'den itibaren Şeyh Cerrah, Batı Kudüs ile Scopus Dağı'ndaki İsrail yerleşim bölgesi arasında BM tarafından devriye gezilen kimsenin giremediği bir bölgenin kenarındaydı. Şeyh Cerrah'tan Mandel baumKapısı'na kadar uzanan bir duvar şehri bölüyordu.[13] 1948'den önce Yahudiler Batı Şeria'da mülk satın almışlardı. Ürdün daha sonra "Düşman Mülkiyetinin Koruyucusu" Yasasını çıkardı ve Batı Şeria'nın toplam alanının yaklaşık %5'i (yaklaşık 30.000 dönümlük mülkü) yönetmek üzere bir Düşman Mülkiyetinin Koruyucusu atadı.[14] 1956'da Ürdün hükûmeti, 1948 Savaşı sırasında İsrail kontrolündeki Kudüs'teki evlerinden yerlerinden edilen 28 Filistinli aileyi Şeyh Cerrah'a taşıdı.[15] Bu, Ürdün ile UNRWA arasında varılan ve ailelerin mülteci statülerinin, üç yıllık ikametin ardından yeni evlerin mülkiyeti karşılığında terk edileceğini öngören bir anlaşmaya uygun olarak yapıldı, ancak değişim gerçekleşmedi.[16]
1967 Altı Gün Savaşı sırasında İsrail, Şeyh Cerrah da dahil olmak üzere Doğu Kudüs'ü ele geçirdi. 1968'de Knesset'te(İsrail parlamentosu) "1970 Hukuki ve İdari Meseleler Yasası" görüşülürken, Adalet Bakanı, "Doğu Kudüs'teki Düşman Mallarının Ürdünlü Koruyucusu birine bir ev satıp para alırsa, bu ev iade edilmeyecektir" diyerek UNRWA ile yapılan anlaşmaya saygı gösterileceğini ima etti.
Uluslararası hukuka göre, İsrail tarafından fiilen ilhak edilen bölge, işgal altındaki Filistin topraklarının bir parçasıdır. Ve İsrail orada kendi yasalarını uygulamaktadır.[16][17] Doğu Kudüs'teki bu ve benzeri davalardaki yasal işlemler, iki İsrail yasasının(Gıyabi Mülkiyet Yasası ve 1970 tarihli Hukuki ve İdari İşler Yasası) uygulanmasına dayanmaktadır.[18]
Yahudi gruplar, bir zamanlar Yahudilere ait olduğunu iddia ettikleri Şeyh Cerrah'taki mülkleri ele geçirmeye çalışıyorlar; bunlar arasında Çoban Oteli kompleksi, Mufti'nin Bağı, el-Ma'amuniya okulunun binası, Adil Simeon kompleksi ve Nahlat Shimon mahallesi yer alıyor.
2021 Olayları
[değiştir | kaynağı değiştir]İsrail Yüksek Mahkemesi kararıyla mahalledeki 30 Filistinli ailenin evlerinin tahliye ederek Yahudi yerleşimcilerin bu evlerle yerleştirilmeleri planları olayları ateşledi.[19] ardından Mescid-i Aksa'daki Filistinlilere orantısız müdahale sonrası protestolara sebebiyet verdi. Olaylar sonrasında çocukların da dahil olduğu ölümler ve yaralanmala varan bir çatışmaya evrildi.[20]
Konsolosluklar ve diplomatik misyonlar
[değiştir | kaynağı değiştir]1960'larda Şeyh Cerrah'ta birçok diplomatik misyon ve konsolosluk açıldı: 19. Nashashibi Caddesi'ndeki İngiliz Konsolosluğu, yanındaki 20. Nashashibi Caddesi'ndeki Türk Konsolosluğu, Belçika Konsolosluğu, 5 İbn Jubir Caddesi'ndeki İsveç Başkonsolosluğu, 15 Nashashibi Caddesi'ndeki İspanya Konsolosluğu, İngiliz Başkonsolosluğu ve Saint George Caddesi'ndeki Birleşmiş Milletler misyonu.
Toplu taşıma
[değiştir | kaynağı değiştir]Mahallenin ana caddesi olan Nablus Yolu, daha önce Highway 60'ın bir parçasıydı1. 1990'larda, mahallenin batısına her yönde iki şeritli ve ayrı bir otobüs şeridi olan yeni bir çift şeritli yol inşa edildi. 2010'dan beri Kudüs Hafif Raylı Sistemi'nin Kırmızı Hattını oluşturan otobüs yoluna raylar döşendi.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Five controversial Jewish neighborhoods in East Jerusalem". Christian Science Monitor. ISSN 0882-7729. 23 Ocak 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Şubat 2025.
- ^ "So what's it like being called an Israel-hater? - Haaretz - Israel News | Haaretz.com". web.archive.org. 15 Mart 2017. 15 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Şubat 2025.
- ^ Srivastava, Mehul; Yackley, Ayla Jean (9 Mayıs 2021). "Israel under pressure to rein in settlers after clashes at al-Aqsa mosque". Financial Times. 9 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Şubat 2025.
- ^ Bollens, Scott A. (6 Ocak 2000). On Narrow Ground: Urban Policy and Ethnic Conflict in Jerusalem and Belfast (İngilizce). SUNY Press. s. 79. ISBN 978-0-7914-4413-9.
- ^ a b c d "פרסומים – מכון ירושלים למחקרי מדיניות". Jerusalem Institute for Policy Research (İngilizce). 22 Ocak 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Şubat 2025.
- ^ Kark, Ruth; Landman, Shimon (1 Temmuz 1980). "The Establishment of Muslim Neighbourhoods in Jerusalem, Outside the Old City, During the Late Ottoman Period". Palestine Exploration Quarterly. 112 (2): 113-135. doi:10.1179/peq.1980.112.2.113. ISSN 0031-0328. 16 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi23 Şubat 2025.
- ^ a b c d e f Büssow, Johann (11 Ağustos 2011). Hamidian Palestine: Politics and Society in the District of Jerusalem 1872-1908 (İngilizce). BRILL. s. 160. ISBN 978-90-04-20569-7.
- ^ Büssow, Johann (11 Ağustos 2011). Hamidian Palestine: Politics and Society in the District of Jerusalem 1872-1908 (İngilizce). BRILL. s. 163. ISBN 978-90-04-20569-7.
- ^ "Jerusalem: Points Beyond Friction, and Beyond - Google Książki". web.archive.org. 11 Mayıs 2021. 11 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Şubat 2025.
- ^ Adar Arnon, Osmanlı Dönemi Kudüs Mahalleleri, Ortadoğu Çalışmaları , cilt 28, 1992, ss. 1–65.
- ^ Büssow, Johann (11 Ağustos 2011). Hamidian Palestine: Politics and Society in the District of Jerusalem 1872-1908 (İngilizce). BRILL. s. 162. ISBN 978-90-04-20569-7.
- ^ "Jerusalem Issue Briefs-The U.S.-Israeli Dispute over Building in Jerusalem: The Sheikh Jarrah-Shimon HaTzadik Neighborhood". web.archive.org. 8 Haziran 2011. 8 Haziran 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Şubat 2025.
- ^ "Kai Bird's 'Gate': One Foot In Israel, One In Palestine". NPR (İngilizce). 20 Eylül 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Şubat 2025.
- ^ "PIJ.ORG: Land and Occupation: A Legal Review By Raja Shehadeh". PIJ.ORG (İngilizce). 16 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Şubat 2025.
- ^ "Sheikh Jarrah Palestinians fear new evictions". web.archive.org. 11 Mayıs 2011. 11 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Şubat 2025.
- ^ a b Alsaafin, Linah. "What is happening in occupied East Jerusalem's Sheikh Jarrah?". Al Jazeera (İngilizce). 13 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Şubat 2025.
- ^ "Stop evictions in East Jerusalem neighbourhood immediately, UN rights office urges Israel | UN News". news.un.org (İngilizce). 7 Mayıs 2021. 13 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Şubat 2025.
- ^ "Press briefing notes on Occupied Palestinian Territory". OHCHR (İngilizce). 23 Aralık 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Şubat 2025.
- ^ "Doğu Kudüs'teki olaylarda yüzlerce kişi yaralandı – DW – 10.05.2021". dw.com. Erişim tarihi: 23 Şubat 2025.
- ^ "İsrail'in Mescid-i Aksa ve Filistinlilere saldırıları: 21 ölü". euronews. 10 Mayıs 2021. 19 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Şubat 2025.