Şebânkâreî
| Şebânkâreî | |
|---|---|
| Doğum | y. 1298 Şabankara, Fars, İlhanlılar |
| Ölüm | y. 1358 |
| Meslek | Şair, tarihçi |
| Önemli eser | Mecma'u'l-Ensâb Fi't Tevârî |
Muhammed bin Ali bin Muhammed Şebânkâreî (Farsça: محمد بن علی بن محمد شبانکرائی; y. 1298–1358), daha çok Şebânkâreî (Farsça: شبانکارایی olarak bilinir) Kürt kökenli bir Fars[1][2] şair ve tarihçidir.[2] Farsça yazmış ve İlhanlılar döneminin sonlarında eserlerini vermiştir.[2]
Hayatı
[değiştir | kaynağı değiştir]y. 1298,[2] Şebânkâreî, 1258 yılında Moğollar tarafından fethedilen Güney İran bölgesi Fars'taki Şabankara ilçesinin yerlisidir.[3] 1332 veya 1333'te Şebânkâreî, İlhanlılar hükümdarı Ebû Said Bahadır Han'ın (h. 1300-1312) Fars veziri Gıyaseddin Muhammed'e ithaf ettiği Mecma'u'l-Ensâb Fi't Tevârî ("Tarihlerdeki Şecere Koleksiyonu") isimli genel tarih eserini tamamlamıştır. Ancak, Ebû Said'in ölümünden sonra çıkan karışıklık nedeniyle vezirin evinin yağmalanması sırasında eser yok olmuştur.[4][5] Şebânkâreî, 17 Aralık 1337'de eserin ikinci versiyonunu yazmıştır. Ayrıca 1343'te Çobanoğulları prensi Pir Hüseyin'e ithaf edilen üçüncü bir versiyonu da yazmıştır.[2] Mecma'u'l-Ensâb, Olcaytu (h. 1304-1316) ve Ebû Said hakkında değerli bilgiler içermesi bakımından dikkat çeken bir eserdir.[5][6] Şebânkâreî'nin 1358 civarında ölümünden kısa bir süre sonra, Gürgan veya Horasan'dan Gıyaseddin bin Ali Faryumadi adlı biri, 14. yüzyılın ortalarından sonlarına kadar olan dönemde Serbedârîler ve Horasan'daki yerel hanedanların tarihini anlatan Majma' al-ansāb'ın kısa bir devamını yazmıştır.[2] , Volume 13/8, Spring 2018
Çalışmaları
[değiştir | kaynağı değiştir]Şebânkâreî'nin 'Mecma'u'l-Ensâb' ("Tarihlerdeki Şecere Koleksiyonu") adlı eserinde Moğollar hakkında yaptığı olumlu tasvir, 1258'de Bağdat'ın düşmesinden bu yana Moğolların almaya başladığı artan İran desteğinin ve bunu izleyen istikrar ve gelişmenin bir göstergesidir:[7]
"Bilinmelidir ki, dünyanın ve insanlığın yaratılışından bu yana hiçbir padişah, sultan, halife, Sezar, han, kağan, fakfur (Çin imparatoru), hüsrev, raj, Caypal, Raca, tuba (Yemen kralı), emir veya kral, Cengiz Han ve soyunun dünya üzerindeki gücü veya hakimiyetine benzer bir güç veya hakimiyet uygulamamıştır."[7]
Şebânkâreî eserinde ayrıca Şabankara ve Hezâresbîler gibi yerel hanedanlara da bölümler ayırmıştır.[8][9] Şebânkâreî'nin Hezâresbîler ile ilişkilendirildiğine dair bir kanıt bulunmamakla birlikte, onların atabeyi (hükümdarı) Nusreddin Ahmed'i (h. 1296-1330) diğer birçok dönemin tarihçisi gibi:[10]
"Nusreddin, atabeklerin gözlerinin aydınlığı ve hanedanının özüdür. İran hükümdarlarının uzun tarihi boyunca (moluk-e Irān-zamin), onun gibi iyi karakterli ve iyi niyetli bir hükümdar ortaya çıkmamıştır. Hiçbir gelenekte ve tarihte onun gibi hediyeler, hayırseverlik ve iyilikler görmedim."[10]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- Özel
- ^ Aigle 2022.
- ^ a b c d e f Bosworth & Jackson 1997, s. 158.
- ^ Hope 2016, ss. 16–17.
- ^ Jackson 2017, s. 29.
- ^ a b Hope 2016, s. 16.
- ^ Güler, Nagehan (2017). "Şebânkâreî'ye Göre İlhânlı Hükümdarlarından Hulâgû Hân, Abâka Hân ve Ahmed Hân". Turkish Studies. 13 (8). ss. 65-78. doi:10.7827/TurkishStudies.13398. ISSN 1308-2140. 14 Temmuz 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi16 Nisan 2025.
- ^ a b Babaie 2019, ss. 25–26.
- ^ Jackson 2017, s. 32.
- ^ Otsuka 2020, s. 182.
- ^ a b Otsuka 2020, ss. 182–183.
- Genel
- Aigle, Denise (2022). "ŠABĀNKĀRAʾI, MOḤAMMAD". Yarshater, Ehsan (Ed.). Encyclopædia Iranica, Online Edition (İngilizce). Encyclopædia Iranica Foundation.
- Babaie, Sussan (2019). Iran After the Mongols. Bloomsbury Publishing. ISBN 978-1788315289.
- Bosworth, C.E; Jackson, P. (1997). "S̲h̲abānkāraʾī". Bosworth, C. E.; van Donzel, E.; Heinrichs, W. P.; Lecomte, G. (Ed.). The Encyclopaedia of Islam, New Edition, Volume IX: San–Sze (İngilizce). Leiden: E. J. Brill. ISBN 978-90-04-10422-8.
- Jackson, Peter (2017). The Mongols and the Islamic World: From Conquest to Conversion. Yale University Press. ss. 1-448. ISBN 9780300227284. JSTOR 10.3366/j.ctt1n2tvq0. (kayıt gerekli)
- Hope, Michael (2016). Power, Politics, and Tradition in the Mongol Empire and the Īlkhānate of Iran. Oxford University Press. ISBN 978-0198768593.
- Otsuka, Osamu (2020). "The Hazaraspid Dynasty's Legendary Kayanid Ancestry: the Flowering of Persian Literature under the Patronage of Local Rulers in the Late Il-khanid Period". Journal of Persianate Studies. 12 (2). Brill. ss. 181-205. doi:10.1163/18747167-12341334.