Şah Şücâ Muzafferî
| Şah Şücâ Farsça: شاهشجاع | |
|---|---|
 Şah Şücâ Muzafferî kırsalda at sürerken saldırıya uğruyor. Nigaristan, İran'dan bir el yazmasından bir sayfa, muhtemelen Şiraz, 1573-74 tarihli. | |
| Muzafferiler şahı | |
| Hüküm süresi | 1358-1384 |
| Önce gelen | Mübârizüddin Muhammed |
| Sonra gelen | Zeynelâbidîn |
| Doğum | 10 Mart 1333 Şiraz |
| Ölüm | 9 Ekim 1384 (51 yaşında) Şiraz |
| Babası | Mübârizüddin Muhammed |
| Annesi | Mahdum Şah |
| Dini | Sünnilik |
Şah Şücâ (Farsça: شاه شجاع or شاهشجاع), 1358'den 1384'e kadar Muzafferîler'in hükümdarıdır. Mübârizüddin Muhammed'in oğlu ve halefidir. Şah Şücâ 'nın uzun süren saltanatı sırasında emirliği, Belucistan'dan Arran'a kadar uzanarak gücünün zirvesine ulaşmıştır.[1]
Erken dönem
[değiştir | kaynağı değiştir]Şah Şücâ , 10 Mart 1333'te Muzafferî hükümdarı Mübârizüddin Muhammed'in ve Moğol hükümdarı Kutb al-Din Şah Cihan'ın kızı, daha çok Mahdum Şah olarak bilinen Hatun Kutlug Beg'in oğlu olarak doğmuştur. Mübârizüddin Muhammed'in 1341'de Kerman'ı fethinden sonra, Şah Şücâ ile bölgede dolaşan kabile Moğol reislerinden birinin kızı arasında bir evlilik organize etmiştir.[2] Şah Şücâ daha sonra babasının, Mubariz al-Din Muhammed'in dini konularla ilgili şiirleri nedeniyle kınadığı ünlü Fars şairi Sadî-i Şîrâzî'nin mezarının yıkılmasını engellemesini sağlamıştır.[3] 1358 yılında zalim babasını kör edip hapse atan Şah Şücâ, böylece Muzafferiler hanedanının hükümdarı olmuştur.
Saltanatı
[değiştir | kaynağı değiştir]Şah Şücâ babası kadar zalim bir figür değildi ama kardeşleriyle sürekli kavga ediyordu ve bu da uzun bir istikrarsızlık dönemine sebep olmuştur. Yaklaşık 1362'de veziri Kavameddin Hasan'ı idam ettirdi ve yerine Kemaleddin Hüseyin Raşidi'yi getirmiştir.[4] 1363 yılında, İsfahan'ın yönetimi kendisine verilen ilk kardeşi Şah Mahmud'a karşı yürümüş, ancak kısa süre sonra bir barış sağlanmıştır.
Ertesi yıl ise Şah Mahmud, kayınpederi Celâyirli Şeyh Üveys Celâyir'in desteğiyle Fars'ı istila ederek Şiraz'ı ele geçirmiştir. Şah Şücâ, başkentini 1366 yılına kadar geri alamamıştır. Şah Mahmud, İran siyasetinde etkili bir rol oynamaya devam etmiş ve Şeyh Üveys Celayir'in 1374'te ölmesinin ardından evlilik ittifakını kullanarak Tebriz'i Celâyirlilerden talep etmiştir. Şehri işgal etmiş ancak kısa süre sonra hastalanınca vazgeçmiştir. Ertesi yıl Şah Mahmud'un vefat etmesi Şah Şücâ'nın İsfahan'ı işgal etmesine olanak sağlamıştır.
Şah Şücâ daha sonra Fars'taki iç koşullar kötüleşmesi yüzünden geri dönmek zorunda kalana kadar dört ay boyunca Azerbaycan ve Arran'ı işgal etmiştir.[1] İkinci kardeşi Şah Muzaffar'in oğlu Şah Yahya da İsfahan'da isyan etmiştir. Celâyirliler ile barışmak zorunda kalan Şah Şücâ, oğlu Zeynelâbidîn'i Celâyi hükümdarı Şeyh Hüseyin Celâyir'in kız kardeşiyle evlendirmeyi teklif etmiştir. Celâyililer bu teklifi reddederek saldırdılar, ancak Şah Şücâ onların Sultaniye'den daha ileriye gitmelerini engellemeyi başarmıştır. 1383 yılında, Şah Şücâ, alkolün etkisiyle ve şüphecilikle dolu bir haldeyken, oğlu Sultan Şebli'yi kör ettirmiş ve ertesi gün pişman olmuştur.[5] Oğlunun kör olmasından kısa bir süre sonra bir dizi başka trajedi yaşanmıştır; Şah Şücâ'nın annesi Mahdum Şah ve yeğeni Şah Hüseyin ölmüş, kendisi de aşırı içki içmenin sonucu ölümcül bir hastalığa yakalanmıştır.[5]
1384 yılında ölmeden önce oğlu Zeynülabidin'i halefi, üçüncü kardeşi İmadeddin Ahmed'i ise Kirman valisi olarak atamıştır. Bu düzenlemeden memnun kalmayan Şah Yahya, Şiraz'a doğru ilerlediyse de şehir halkı tarafından İsfahan'dan kovulmuş ve Yezd'e kaçmak zorunda kalmıştır. Şah Şücâ ölüm döşeğindeyken, o sırada Azerbaycan'da sefere çıkmış olan güçlü Türk-Moğol hükümdarı Timur'a bir mektup yazarak, oğullarının fatihe sadakatini bildirmiştir.
Mirası
[değiştir | kaynağı değiştir]Şah Şücâ'nın saltanatının dünyayı aydınlatan ihtişamıyla,
Şah Şücâ'nın saltanatının dünyayı aydınlatan talihinin ihtişamıyla.Şah Şücâ'nın dönemin ve sonraki tarihçiler tarafından tasvir edilen tanımı, bilgili ama zaman zaman sert bir Rönesans prensi, akademik ve teolojik bilimlerde iyi eğitimli, kendisi de bilgili bir şair ve aynı zamanda bilginin ve edebi eserin hayırsever bir savunucusu olarak görülmektedir. Teknik ve retorik vakalara ilişkin kendi görüşleriyle, akademik tartışmalara çok fazla katıldığı bilinmektedir.[7]
Ünlü Fars şair Hâfız-ı Şirâzî, kariyerinin büyük bir kısmını Şah Şücâ döneminde şair olarak geçirmiş ve ona 39 kez gönderme yapmıştır.[7] 18. yüzyılda İran'ın Zend hükümdarı Kerim Han Zend (h. 1751-1779), Şah Şuca'nın mezar yerini yeniletmiştir.[8]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- Özel
- ^ a b Limbert 2011, s. 39.
- ^ Wing 2014.
- ^ Limbert 2011, s. 37.
- ^ Komaroff 2012, s. 262.
- ^ a b Limbert 2011, s. 41.
- ^ Loloi 2004, s. 201.
- ^ a b Khorramshahi 2012, ss. 465–469.
- ^ Perry 2011, ss. 561–564.
- Genel
- Jackson, Peter. "Muzaffarids." Encyclopaedia of Islam, Volume VII (Mif-Naz). New ed. 1993. 90-04-09419-9
- M. Ismail Marcinkowski, Persian Historiography and Geography: Bertold Spuler on Major Works Produced in İran, the Caucasus, Central Asia, India and Early Ottoman Turkey, with a foreword by Professor Clifford Edmund Bosworth, member of the British Academy, Singapore: Pustaka Nasional, 2003, 9971-77-488-7.
- Roemer, H. R. "The Jalayirids, Muzaffarids and Sarbadars." The Cambridge History of Iran Volume 6: The Timurid and Safavid Periods. Edited by Peter Jackson. New York: Cambridge University Press, 1986. 0-521-20094-6
- Komaroff, Linda (2012). Beyond the Legacy of Genghis Khan. Brill. ss. 1-678. ISBN 9789047418573.
- Khorramshahi, Bahaʾ-al-Din (2012). "Hafez ii. Hafez's life and limes". Encyclopaedia Iranica, Vol. XI, Fasc. 5. ss. 465-469.
- Perry, John R. (2011). "Karim Khan Zand". Encyclopaedia Iranica, Vol. XV, Fasc. 6. ss. 561-564.
- Limbert, John W. (2011). Shiraz in the Age of Hafez: The Glory of a Medieval Persian City. University of Washington Press. ss. 1-192. ISBN 9780295802886.
- Loloi, Parvin (2004). Hafiz, Master of Persian Poetry: A Critical Bibliography. I.B.Tauris. ss. 1-392. ISBN 9781860649233.
- Wing, Patrick (2014). "Mozaffarids". Encyclopaedia Iranica.