İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi

İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi, İstanbul'un Beyazıt semtinde yer alan, Türkiye'nin en önemli yazma eser koleksiyonlarından birine sahip olan bir ihtisas kütüphanesidir. Kütüphane, hem tarihî binası hem de barındırdığı koleksiyonları ile öne çıkmaktadır.

Tarihçesi

Kütüphane, 1912 yılında Şeyhülislâm Hayri Efendi'nin emriyle, Evkaf Nezareti tarafından Medresetü'l-Kudât (Kadılar Medresesi) olarak inşa edilmiştir. Binanın mimarı Mimar Kemalettin Bey’dir. Cumhuriyet döneminde medreselerin kapatılmasının ardından bina, İstanbul Darülfünunu’na kütüphane olarak tahsis edilmiştir.

Kütüphane, 1 Aralık 1924 tarihinde okuyucuya hizmet vermeye başlamıştır. 1933 yılında yürürlüğe giren 2252 sayılı kanunla birlikte İstanbul Darülfünunu’nun İstanbul Üniversitesi’ne dönüşmesi üzerine kütüphane de bu kurum bünyesinde hizmet vermeye devam etmiştir. 1982 yılında çıkan 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu sonrasında kütüphane, İstanbul Üniversitesi Kütüphane ve Dokümantasyon Daire Başkanlığı’na bağlı olarak faaliyet göstermeye başlamıştır.

Konumu ve mimarisi

Kütüphane, Beyazıt Meydanı ile Süleymaniye Camii’ni birbirine bağlayan Besim Ömer Paşa Caddesi üzerinde yer almaktadır. Tarihî bina üç katlı olup 677 metrekarelik bir kullanım alanına sahiptir.

Koleksiyon

Kütüphane, yaklaşık 93.000 cilt nadir eserden oluşan geniş bir koleksiyona sahiptir. Bu eserler arasında Türkçe, Arapça, Farsça, Latince, Almanca, Fransızca, İtalyanca, Ermenice ve Rusça dillerinde basma ve yazma kitaplar, dergiler, gazeteler, haritalar, planlar ve müzik notaları yer almaktadır.

Koleksiyon II. Abdülhamid'e ait 911 adet fotoğraf albümünü de içermektedir. Bu albümlerde toplam 36.585 adet fotoğraf bulunmaktadır.

Yazma eserler

Kütüphanede yaklaşık 18.600 cilt yazma eser bulunmaktadır. Bu yazmaların:

• 9941’i Türkçe,
• 6963’ü Arapça,
• 1615’i Farsçadır.

Ayrıca az sayıda Almanca, Ermenice, Fransızca, İtalyanca ve Rusça yazmalar da koleksiyonda yer almaktadır.

Yazma eserler arasında tezhipli, müellif hattı taşıyan, istinsah tarihi belli olan, tek nüsha olan ya da sanat değeri taşıyan örnekler mevcuttur.

Koleksiyonun kaynakları

Koleksiyon, zamanla bağış ve satın alma yoluyla zenginleştirilmiştir. Başlıca koleksiyon kaynakları arasında şunlar yer almaktadır:

• Yıldız Sarayı Kütüphanesi (Mustafa Kemal Atatürk'ün emriyle 1925’te aktarılmıştır),
• Sahip Molla Koleksiyonu,
• Rıza Paşa Koleksiyonu,
• Halis Efendi ve Mollazade İbrahim Bey Koleksiyonu,
• Hakkı Paşa Koleksiyonu,
• Edebiyat Fakültesi Yazmaları,
• İbnü’l-Emin Mahmut Kemal İnal’ın kitapları ve kişisel eşyaları.

Atatürk ve kütüphane

Kütüphane, Mustafa Kemal Atatürk'ün şahsen yararlandığı kurumlardan biridir. Atatürk'ün kütüphaneden ödünç alarak okuduğu bazı kitaplar hâlen özel bir dolapta sergilenmektedir.

Günümüzdeki hizmetler

Kütüphane, günümüzde modern dijital sistemler ile donatılmıştır. Yazma ve nadir eserler, dijital tarayıcılarla sayısallaştırılarak araştırmacıların erişimine sunulmaktadır. Ayrıca müze değeri taşıyan yazı araçları, hat örnekleri, Yıldız Porselenleri ve diğer kültürel objeler de ziyaretçilere sunulmaktadır.

Bibliyografya

• Aksu, H. (1988). İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi Üzerine Notlar.
• Sühbânî, M. & Aksu, H. (1374). Nadir Eserler Kütüphanesi Üzerine.
• Ünver, A.S. & Kaya, Y. (2005). Osmanlı'dan Günümüze Kütüphane Tarihi.
• Kut, G. (1982). “İstanbul’daki Yazma Kütüphaneleri” İstanbul Ü.E.F. Tarih Dergisi, 342.