İsmail Hakkı Baltacıoğlu

İsmail Hakkı Baltacıoğlu
İsmail Hakkı Baltacıoğlu
İstanbul Üniversitesi Rektörü
	Görev süresi; 1923-1925
Yerine geldiği	Besim Ömer Akalın
Yerine gelen	Nurettin Ali Berkol
İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dekanı
	Görev süresi; 1920-1923
Yerine gelen	Mehmet Fuad Köprülü
Türkiye Büyük Millet Meclisi; 7. ve 8. Dönem Milletvekili
	Görev süresi; 8 Mart 1943 - 24 Mart 1950
Seçim bölgesi	1943 - Afyonkarahisar; 1946 - Kırşehir
Kişisel bilgiler
Doğum	28 Şubat 1886; İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu
Ölüm	1 Nisan 1978 (92 yaşında); Ankara, Türkiye
Ebeveyn(ler)	Mucurlu Baltacıoğlu İbrahim Edhem Efendi (baba),; Düzceli Hamdune Hanım (anne)
Mezun olduğu okul(lar)	Darülfünun-u Osmaniye (BS, 1908)
Tanınma nedeni	Eğitim Reformu Akımının Türkiye’deki en büyük temsilcisidir
Kariyeri
Dalı	Pedagoji
Çalıştığı kurumlar	İstanbul Üniversitesi

İsmail Hakkı Baltacıoğlu (28 Şubat 1886, İstanbul – 1 Nisan 1978), Türk eğitimci, yazar, hattat, siyasetçi.

Türk eğitim tarihinde büyük önemi olan bir düşünür ve bilim insanıdır. “Eğitim Reformu Akımı”'nın Türkiye'deki en büyük temsilcisidir.^[1] Bir pedagog, oyun yazarı ve uygulamacı olarak cumhuriyet dönemi tiyatro tarihinin de önemli kişilerinden birisidir^[2]

1923 yılında Darülfünun emini seçilerek cumhuriyetin ilk üniversite rektörü oldu. Haftalık düşün ve sanat gazetesi Yeni Adam'ı 1934'ten itibaren 46 yıl boyunca yayımladı. VII. ve VIII. yasama dönemlerinde TBMM'de milletvekili olarak görev yaptı. Sosyoloji, psikoloji, sanat, eğitim ve felsefe alanlarında 100′e yakın eser ve inceleme; deneme ve fıkra türünde yazılar yayınladı. Aynı zamanda hikâye, oyun, roman, piyes yazıp, oyun sahneledi. Hat sanatında bir buluş yaparak “alev yazısı”nı buldu.^[3] Türk Dil Kurumu’na Terim Kolu Başkanı olarak hizmet verdi (1942-1957).

Yaşamı

1886’da İstanbul’da doğdu. Babası Mucurlu Baltacıoğlu İbrahim Edhem Efendi; annesi, Düzceli Hamdune Hanım idi. Çocukluğunu büyükbabası Abdurrahman Efendi’nin Cihangir’deki evinde geçirdi.^[4] Sirkelimescit Mahallesi’nde başladığı ilköğrenimine Şemsülmekatip adlı mektepte ve ardından Maşrık-ı Füyüzat adlı bir özel okulda devam ettikten sonra Kışlaarkası İlk mektebi’nde tamamladı^[3] Orta öğrenimini Fevziye Rüşdiyesi ve Vefa İdadisi’ni tamamladı (1903). Okul hayatında aldığı hat dersleri ve tiyatrolar, sanata ilgi duymasında etkili oldu. Liseyi tamamladığı yıl, İkdam Gazetesi’nde yayımladığı yazılarla yazarlık hayatı başladı.

1904'te Darülfünun-u Osmaniye'nin Ulum-u Tabiye (Fen) Şubesi’ne kaydoldu. 1908’de eğitimini tamamladı. Öğrenimi sırasında hat dersleri almayı sürdürdü. Öğrenciliği sırasında Divan-ı Humayun Katipliği’nde görev yaptı. Mezuniyetinin ardından Darülmuallimin-i İbtidaiyye'de (İlköğretmen Okulu) hat öğretmenliği yaptı. Bu okula müdür olarak atanan reformcu eğitimci Mustafa Satı Bey ile birlikte çalıştı.

Avrupa gezisi

1910’da Mustafa Satı Bey’in tavsiyesi ve Maarif Nazırı Emrullah Efendi’nin onayı ile pedagoji ve el sanatları konusunda inceleme yapmak üzere Avrupa’ya gönderildi. Paris, Londra, Belçika, İsviçre, Almanya’da bulundu. Batı dünyasında eğitim alanında yapılanları inceledi. Teoriden çok uygulamaya ağırlık veren İngiliz sistemi ilgisini çekti.^[1]

1911’de yurda döndükten sonra Dârülmuallimîn’deki görevine devam etti ve okulu batılı bir sisteme göre yeniden düzenledi. Avrupa’daki izlenimlerini ve Darülmuallimin’e getirdiği yenilikleri yurt çapında konferanslar vererek, sergiler düzenleyip yazılar yazarak yaygınlaştırmaya çalıştı. "Talim ve Terbiyede İnkılap (Eğitim ve Öğretimde Devrim)" adlı yapıtını yayımladığında (1912) devrimci görüşleri nedeniyle tepkilerle karşılaştı.^[5] Millî Eğitim Bakanlığı'nın isteği üzerine “Resmin Usulü Tedrisi” adlı eserini yazdı. Tepkileri önlemek amacıyla artık bakanlığın bastığı kitaplarında ismi kullanılmıyordu.^[5]

Balkan Savaşı sırasında "Şems-ül Mekâtip" adlı özel okulda karma öğrenim, kır gezintileri, okul tiyatrosu gibi uygulamaları ilk defa gerçekleştirerek geleneksel öğretim sistemine başkaldırdı.^[5]

Darülfünun

1913 yılında Darülfünun'da pedagoji dersi vermeye başladı. Bu görevi 1933'e dek aralıksız sürdürdü. Süleyman Paşazade Sami Bey ile birlikte kadınların yükseköğrenim hakkına kavuşması için çaba gösterdi. Bir yandan da Eğitim Bakanlığı'nda görev aldı, ortaöğretim ve yükseköğretim müdürlüklerinde bulundu.

1920-1923'te Edebiyat Fakültesi dekan oldu, 1923-1925 arasında ise Darülfünun emini (üniversite rektörü) olarak seçildi ve cumhuriyetin ilk rektörü oldu. 1933'te Darülfünun kapatılıp yerine İstanbul Üniversitesi açıldıktan sonra bu kurum ile ilişkisi kesildi.

1942 yılında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'ne profesör olarak atandı; bu fakültenin pedagoji kürsünün ilköğretim üyeliğini yaptı.

Yeni Adam

Baltacıoğlu, üniversite reformundan sonra üniversiteden tasfiye edilince enerjisinin büyük bölümünü haftalık düşün ve sanat gazetesi Yeni Adam'ı çıkarmaya verdi. İlk sayısı 1 Ocak 1934'te yayımlanan dergi, yayını 46 yıl sürdürdü.

Milletvekilliği

1943-1950 yılları arasında iki dönem milletvekilliği yaptı. VII. dönemde Afyonkarahisar, VIII. yasama döneminde Kırşehir milletvekili olarak mecliste yer aldı.

Emeklilik yılları

1950'de milletvekilliğinden emekli olduktan sonra Yeni Adam Dergisi'ni yayınlamaya devam etti. Konferanslar verdi, kitaplar yayınladı. 1942'de üstlendiği Türk Dil Kurumu Terim Kolu Başkanlığı görevini 1957 yılına değin sürdürdü.^[5] 1950-1957 arasında Din Yolu adında bir dergi daha çıkardı ancak bu dergiyi ilk yedi sayısından sonra başkalarına devretti.^[3] 1957 yılında Kur’an'ı Türkçeye çevirdi.^[5]

1 Nisan 1978 günü Ankara'da hayatını kaybetti.

Eserleri

Hikâye ve romanları

Yalnızlar (Hikâye, 1942), 2. Batak (Roman, 1942)

Tiyatro eserleri

İnanmak (1939)
Salt Çelebi (1939)
Hayvanlar (1939)
Akıl Taciri (1940)
Kafa Tamircisi (1940)
Andaval Palas (1940)
Kütük (1946)
Dolap Beygiri (1949)
Karagöz Ankara'da (1949)
Küçük Şehit (1961)

Felsefe kitapları

Kalbin Gözü (1922)
Rousseau'nun Terbiye Felsefesi (1925)
Felsefe (1938)

Sosyoloji kitapları

Maarifte Siyâset (1918)
Târih ve Terbiye (1933)
Türk'e Doğru
Batı'ya Doğru (1943)
Ziya Gökalp (1966)

Estetiğe dâir eserleri

Demokrasi ve Sanat (1931)
Sanat (1934)
Tiyatro (1941)
Karagöz Tekniği ve Estetik (1942)
Türkler'de Yazı Sanatı (1958)

Dinî eserleri

Kur'ân Tercümesi (1957)
Büyük Tefsir (1961)

Kaynakça

^ ^a ^b Mehmet Güngör. "Çağının Önünde Koşan Bir Aydın: İsmayıl Hakkı Baltacıoğlu" (PDF). 5 Ocak 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Nisan 2011.
^ Gülay Erkoç. "Tiyatroda Bir Arayışın Mimarı: İsmayıl Hakkı Baltacıoğlu". 1 Kasım 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Nisan 2011.
^ ^a ^b ^c Ercan Şen. "İsmayıl Hakkı Baltacıoğlu ve Kuran Meali". 3 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Nisan 2011.
^ Kemal Aytaç. "İsmail Hakkı Baltacıoğlu" (PDF). 24 Ocak 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 20 Nisan 2011.
^ ^a ^b ^c ^d ^e "Bilimtarihi.org Sitesi İsmail Hakkı Baltacıoğlu maddesi". 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Nisan 2011.

Akademik görevi
Önce gelen: Besim Ömer Akalın	İstanbul Üniversitesi Rektörü 1923-1925	Sonra gelen: Nurettin Ali Berkol

[mersin-1] Mehmet Güngör. "Çağının Önünde Koşan Bir Aydın: İsmayıl Hakkı Baltacıoğlu" (PDF). 5 Ocak 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Nisan 2011.

[tiyatro-2] Gülay Erkoç. "Tiyatroda Bir Arayışın Mimarı: İsmayıl Hakkı Baltacıoğlu". 1 Kasım 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Nisan 2011.

[kuran-3] Ercan Şen. "İsmayıl Hakkı Baltacıoğlu ve Kuran Meali". 3 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Nisan 2011.

[kemal-4] Kemal Aytaç. "İsmail Hakkı Baltacıoğlu" (PDF). 24 Ocak 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 20 Nisan 2011.

[biyografi-5] "Bilimtarihi.org Sitesi İsmail Hakkı Baltacıoğlu maddesi". 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Nisan 2011.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]