İran Türkmenleri
| Önemli nüfusa sahip bölgeler | |
|---|---|
| Gülistan Eyaleti, Razavi Horasan Eyaleti ve Kuzey Horasan Eyaleti | |
| Diller | |
| Din | |
Sünni İslam |
İran Türkmenleri (Türkmence: Eýran Türkmenleri - ایران تۆرکمنلری, Farsça: ترکمنهای ایران), İran'ın kuzey-doğusunda bulunan ve Türkmenistan ile sınır komşusu olan İran Türkmenistanı[1] ya da Güney Türkmenistan[2] olarak da adlandırılan Türkmen Sahra denen coğrafi bölgede, çoğunluk oldukları Gülistan eyaleti ile azınlık oldukları Kuzey Horasan ve Razavi Horasan eyaletlerinde yaşayan Sünni Hanefi Türkmenlerdir.
Türkmensahra şehirleri olarak tanınan Gümüştepe (Kümüş Tepe), Bender Türkmen, Siminşehr (Simin Şehir), Akkale (Ak Kale), Anbar Alum (Anbar Olum), İnceburun (İnce Burun), Hütten Küren, Neginşehr (Negin Şehir), Günbedkavus (Gümbet Kavus), Kelale, Meravetepe (Merave Tepe), Deregez ve Kuzey Horasan eyaletindeki Bocnurd dışında ayrıca, Razavi Horasan eyaletinin Türbet Cam şehrinde ve onun çevresinde de yaklaşık beş bin Türkmen yaşamaktadır.[3] Toplam olarak İran'daki Türkmenlerin sayısı yaklaşık iki milyon olarak tahmin edilmektedir.[3] Türkmenlerin büyük klasik şairi Göklen boyundan Mahtumkulu Firaki’nin mezarı buradadır.[1] İran’da “Türklüklerini” en fazla koruyan toplum olarak bilinmektedirler.[4]
Türkmensahra Türkmen aşiretler arasında Yomut, Teke, Göklen, Nohurlu, Salır gibi aşiretler bulunmaktadır. Türkmenistan'da kullanılan yazı dili, İran Türkmenleri arasında da geçerlidir.[3]
Türkmensahra Türkmenlerinin tarihini uzun süre birlikte yaşadıkları Türkmenistan Türkmenlerinden ayrı tutmak mümkün değildir. 1881'de, Türkmenlerin Türkmenistan'daki Göktepe Kalesi'nde Çarlık Rusyası ordusuna yenilmesinden sonra, İran ve Çarlık Rusyası arasında yapılan Ahalteke anlaşması çerçevesinde, iki tarafta yaşayan Türkmenler arasına sınır çekilmiş ve güneydeki Türkmenler İran sınırları içinde, kuzeydeki Türkmenler ise önce Çarlık Rusyası ve daha sonra Sovyetler Birliği sınırları içinde kalmıştır. Güney Türkmenlerin oturduğu bölgeye Şah Pehlevi döneminde Türkmensahra adı verilmiştir.[3]
1991'de Türkmenistan'ın bağımsızlığa kavuşması Türkmensahra Türkmenleri arasında da büyük sevinç yaratmıştır. Bu şekilde bölgede Türkmenlerin de bir devleti olmuştur. Türkmenistan ve İran'daki Türkmenler sınır bölgesine ait pasaport kullanarak Türkmenistan'da yılda 4 kez bulunma hakkı kazanmıştır.[3]
Ünlü İran Türkmenleri
[değiştir | kaynağı değiştir]- Mahtumkulu Firaki, Türkmenlerin manevi lideri ve mutasavvıf şair.
- Haj Aghi Alejalil, hayırsever.
- Serdar Azmun, FK Rubin için oynayan İranlı Türkmen futbolcu.
- Ferhad Kaimi, İran erkek millî voleybol takımında oynayan Türkmen voleybolcu.
- İzzetullah Purkaz, İstiklal Huzistan futbol takımında oynayan Türkmen futbolcu.
- Ümid Kukebi, deneysel lazer fizikçisi.
- Rahimberdi Annamuradnejad, şehir plancısı.
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]- İranlı Türkmenler Ansiklopedisi22 Temmuz 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Türkmen Sahra14 Aralık 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b Kalafat, Yaşar. Horasan Türk halk inançları 20 Mart 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- ^ İran yönetimi Türkmenleri ezmeye çalışıyor 7 Nisan 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. 25.07.2009
- ^ a b c d e Deveci, Abdurrahman (2009). İran Türkmenleri: Türkmensahra 21 Ağustos 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Ortadoğu Analiz, Ekim’09 Cilt 1 - Sayı 10, Ortadoğu Stratejik Araştırmalar Merkezi
- ^ Yılmaz şahin, Türel (2007). İran'da unutulmuş bir toplum: Türkmen Sahra Türkmenleri 19 Mart 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Akademik Orta Doğu, C.1, S.2, 2007
Farslar %53 • Azeriler %16 • Kürtler %10 • Lurlar %6 • Gilekler %4 • Mazenderanlılar %4 • Araplar %2 • Beluçlar %2 • İran Türkmenleri ve diğer Türkler %2 • Diğer %1 | .svg) | |
Kaynak: The World Factbook | ||