İokaste kompleksi
Psikanalitik teoride İokaste kompleksi, bir annenin oğluna karşı duyduğu ensest cinsel arzu olarak tanımlanır.[1]
Raymond de Saussure, bu terimi psikanalizdeki mantıksal karşılığı olan Oidipus kompleksine benzetme yoluyla 1920'de ortaya attı. Kavram, özellikle babanın olmadığı durumlarda yaygın olan, baskıcı ama cinsel olmayan anne sevgisi de dahil olmak üzere farklı bağlanma derecelerini kapsamak için kullanılabilir.[2]
Kökenleri
[değiştir | kaynağı değiştir]İokaste kompleksi adını, oğlu Oidipus ile bilmeyerek evlenen ve sonunda intihar eden Thebai Kraliçesi İokaste'den alır. İokaste kompleksi, bir çocuğun ebeveynine/ebeveynlerine karşı cinsel arzu duyduğu Oidipus kompleksine benzemektedir.
Kavram genelleme niteliğindedir, çünkü orijinal hikâyede Oidipus ve İokaste evlendiklerinde anne-oğul olduklarının farkında değillerdi. Modern bağlamlardaki kullanımda ise, anne-oğul olduğunu kesin olarak bilen kişiler kastedilir.
Analitik tartışma
[değiştir | kaynağı değiştir]Theodor Reik, çocukluğunda ebeveynlerinden yeterli ilgiyi görmeyen ve bunun yerine çocuğuna aşırı ilgi gösteren "İokaste'yi", nevrozun başlıca kaynağı olarak görmüştür.[3]
George Devereux ise çocuğun Oidipus kompleksinin, önceden var olan ebeveyn kompleksi (İokaste/Laius) tarafından tetiklendiğini öne sürmüştür.[4]
Eric Berne, Oidipus kompleksinin diğer (ebeveyn) yönünü de inceleyerek, "annesinin İokaste rolünü oynayabileceği bir oğlu olmadığında, annenin kızının erkek arkadaşıyla birlikte olması" gibi ilgili aile dramlarına dikkat çekmiştir.[5]
Bracha L. Ettinger, İokaste kompleksi[6] ve Laius kompleksi[7] kavramlarını feminist bir biçimde dile getirerek, İokaste'ye, anneliğe, kadınlığa ve anne-çocuk ilişkileri bağlamında Oidipus/kastrasyon modeline dair klasik psikanalitik algıyı eleştirmektedir.
Kültürel benzerlikler
[değiştir | kaynağı değiştir]- Yunan trajedisi The Persians'ta Atossa'nın rüyalarında İokaste kompleksiyle mücadele ettiği tasvir edilmiştir.[8]
- Bazı Amerikan halk masallarında, İokaste gibi, oğullarına karşı annelik arzusunu dile getiren figürler sıklıkla yer alır.[9]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Jon E. Roeckelein. Elsevier's dictionary of psychological theories. Elsevier, 2006. 0-444-51750-2. Page 112
- ^ R. J. Campbell, Campbell's Psychiatric Dictionary (2009) s. 534
- ^ Stuart Sutherland, Breakdown (Oxford 1998) s. 156
- ^ George Devereux, Dreams in Greek Tragedy (1976) ss. 209–10
- ^ Eric Berne, What Do You Say After You Say Hello? (1974) s. 52
- ^ Antigone with(out) Jocaste. In: Interrogating Antigone. (2010) ss. 212–228
- ^ Laius Complex and Shocks of Maternality. Reading Franz Kafka and Sylvia Plath. Interdisciplinary Handbook of Trauma and Culture. (2016) ss. 279-301
- ^ George Devereux, Dreams in Greek Tragedy (1976) s. 17
- ^ L. Edmunds/A. Dundes, Oedipus: A Folklore Casebook (1995) s. 255
İleri okuma
[değiştir | kaynağı değiştir]- Besdine, Matthew (1968). "The Jocasta Complex, Mothering and Genius". Psychoanalytic Review (55): 259-77.
- Olivier, Christiane (1989). Jocasta's Children: The Impact of the Mother.