İlhami Emin
İlhami Emin | |
|---|---|
| Doğum | 8 Ağustos 1931 Radoviş, Yugoslavya Krallığı |
| Ölüm | 28 Nisan 2020 (88 yaşında) Üsküp, Kuzey Makedonya |
| Vatandaşlık | Kuzey Makedonya |
| Tanınma nedeni | Şiir, çocuk kitabı, oyun ve öykü alanında eserleri ile Kuzey Makedonya Türk edebiyatının temsilcisi olamsı |
İlhami Emin (8 Ağustos 1931, Radoviş, Yugoslavya Krallığı - 28 Nisan 2020, Üsküp, Kuzey Makedonya)[1] şair, yazar, film eleştirmeni, radyo programcısı, kültür insanı.
Kuzey Makedonya Türk edebiyatının temsilcilerindendir. Türkçe hem Makedonca olarak iki dilde eserler vermiştir. Şiir, tiyatro oyunu ve çocuk öyküleri yazmış, Balkanların Kültür Çınarı, Gül Şairi ünvanlarıyla anılmıştır. 2008'de yayımlanan Yürüyen Duvar adlı eseri, şiir ve hikâye üzerine kurulu Kuzey Makedonya Türk edebiyatının ilk romanı kabul edilir.
Yaşamı
[değiştir | kaynağı değiştir]1931'de Makedonya'nın Radoviş şehrinde doğdu. Çocukluğu İştip Melâmî tekkesi çevresinde geçti.[2] Doğduğu şehir ve çocukluğu hayatı boyunca yazdıklarına ilham verdi.[3] İlk, orta ve lise eğitimini Radoviş'te önce Sırpça, sonra Bulgarca ve ardından Makedonca eğitim görerek tamamladı; Türkçe öğrenim görme fırsatı bulamadı.[3] Yükseköğrenimini Üsküp'te Makedon Dili ve Edebiyatı alanında tamamladı.[2]
Kısa süre öğretmenlik yaptıktan sonra gazeteciliğe başladı. Birlik gazetesi 'nde başyazarlık ve ilk sayısı 1965'te yayımlanan Sesler dergisinin yayın yönetmenliği yaptı. Üsküp Radyosu Türkçe Yayınlar Bölümü'ndeki çalıştı. Üsküp Halklar Tiyatrosu'na genel müdür olarak atandı. Makedonya Kültür Bakanı müsteşarlığı yaptı ve bu görevinden emekliye ayrıldı.[4]
Edebiyata, Makedonca şiirler yazarak başladı. Şarkı Söyleyen ve Ağlayan Hayat (1955) ve Günlügeceli (1957) adlı iki Makedonca şiir kitabı yayımladı. Makedonca yazarken Türkçe dersleri alarak Türkçesini geliştirdi ve Türkçe şiirler yazmaya başladı.[3]
İlk Türkçe şiirleri, diğer Makedonyalı Türk yazarlarının eserlerinin de yer aldığı Yürü Aydınlığa (1951), Sesler (1952) ve Aramak (1954) adlı kitaplarda yer aldı. Taş Ötesi (1965) ve Gülçiçekhane (1974) adlı kitaplarındaki şiirler ise Türkçe-Makedonca olarak yayımlandı. Türkçe şiirlerini Ay Kedisiz Saray (1964), Kırk Dost (1965), Güneşli Şiirler (1966), Gülkılıç (1971), Gülçiçek (1972), Şiirli Alfabe (1974), Gülev (1980), Hepimiz Tito (1982), Yörükçe (1984), Güldin (1993), Gülistan (1985) ve Güldeste (1991) adlı kitaplarda yayımlamayı sürdürdü. Başta Nazım Hikmet ve Garip hareketi şairleri olmak üzere Türkiye'den çeşitli şairlerden etkilendi; hayranı olduğu Sezai Karakoç'un şiirlerine metinler arası göndermeler yaptı.[3]
Birçok eserinde "gül" imgesini kulladığı ve şiir kitaplarına "Gülkılıç, Gülev, Gülçiçek, Gülçiçekhane, Güldeste, Gülyol, Güldin, Gülkaya, Gültepe" gibi gül kelimesi içeren isimler verdiği için "Gül Şairi" olarak anıldı. Yapıtlarının en önemli özelliklerinden birisi, noktalama işaretlerini kullanmaması ve imla kurallarına da tam olarak uymasıdı. Çünkü ona göre noktalama işaretleri zamanın akışını durduran ve sınırlar çizen birer engeldi; okuyucu kesintisiz bir akış içinde ve kendini zorlayarak metni anlamaya gayret etmeliydi.[3]
Leylek Padişah (1961), Şöhret veya Yalnızlık (1964),Yabancılar (1969,1971), Nasrettin (1971) ve Siyah Kalem (2009) adlı oyunları sahnelendi. Tiyatro eserlerini Fil isimli bir kitapta topladı.[2] Ahmet Yesevi, Mevlâna, Yunus Emre, Evliya Çelebi, Yaşar Kemal, Nâzım Hikmet ve Orhan Pamuk’tan Makedoncaya çeviriler yaparak Türk edebiyatının bölgede tanınmasını katkı sağladı.[5] Makedonya Yazarlar Birliği ve Makedonya Gazeteciler Cemiyeti üyesi idi.[6]
1995 yılında Aşkabad'da yapılan Uluslararası 3. Şiir Şöleni'nde Türkiye Yazarlar Birliği'nin Mehmet Akif Ersoy Ödülü'ne layık görüldü.[4] Makedonya Yazarlar Birliği’nin “Edebi Asa” ödülünü kazanan tek Makedonya Türk şairi oldu. 13. Süleyman Brina Balkanlar Türk Kültürü Ödülü (2008), Makedonya PEN'i Ödülü (2011), Koço Ratsin En İyi Roman Ödülü (2012) ve Altın Dedalus Ödülü ve Şiir Şövalyesi Ödülü (2014)'nü aldı.
Yürüyen Duvar adlı eseri "Balkanlar’da Türkçe yazılıp yayımlanan ilk Yörük Türk romanı" olarak 2008'de yayımlandı. Eser, Makedoncaya çevrildikten sonra ülkede 2012 'de “Ratsin” olarak adlandırılan yılının en iyi romanı ödülüne layık görüldü.[5] 2014'te İstanbul'da yayımlandı.[7]
Yürüyen Duvar'ın ikinci bölümünü Makedonca olarak yazdı ve "Ogneni Ptici" (Ateş Kuşları) adıyla yayımladı.[8] Ömrü boyunca Yugoslavya Krallığı'ndan, Bulgar ve Alman işgaline, Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti ve bağımsız Makedonya Cumhuriyeti'ne kadar dört devlet düzeninde yaşayan İlham Emin'in anıları oğlu Rifat Emin Sipahi tarafından 2011'de Balkanlar ve Türkler adı ile yayınlandı.[9]
Balkanların Kültür Çınarı, Gül Şairi adlarıyla tanına yazar, 28 Nisan 2020'de Üsküp'te öldü.[1]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b "İlhami Emin'nin vefatının birinci yıldönümü". Yeni Balkan. Erişim tarihi: 28 Şubat 2025.
- ^ a b c Ulus, Gökçe (21 Ekim 2022). "İlhami Emin'in şiirlerinde varoluşsal yansımalar". RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi (30): 455-464. doi:10.29000/rumelide.1190309. ISSN 2148-7782.
- ^ a b c d e Kurt, Özlem (27 Kasım 2024), Makedonya’nın Gül Şairi: İlhami Emin28 Şubat 2025
- ^ a b Mustafa İsen, Tuba Işınsu İsen Durmuş (4 Kasım 2018). "İlhami Emin". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. 14 Eylül 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Şubat 2025.
- ^ a b Önem, Murat Yusuf (15 Haziran 2022). "İlhami Emin'in Yürüyen Duvar'ında Yörüklerin Yaşam Biçimi Olarak Melamilik ve Bektaşilik". Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi (102): 343-359. ISSN 1306-8253.
- ^ Özer, Metin (29 Nisan 2020). "Balkanlı Yörük İlhami Emin". Kent Yaşam. Erişim tarihi: 28 Şubat 2025.
- ^ "Bir sürgün hikayesi: Yürüyen Duvar | STAR". Star.com.tr. 8 Mayıs 2014. Erişim tarihi: 28 Şubat 2025.
- ^ "İlhami Emin'in yeni romanı piyasaya çıktı". Hürriyet. 8 Aralık 2011. Erişim tarihi: 28 Şubat 2025.
- ^ Kurt, İhsan (1 Haziran 2020). "Tarih İnsan: İlhami Emin". Kardeş Kalemler. 20 Mart 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Şubat 2025.