İfşacı listesi
Görünüm
İfşacı listesi, farklı ülkelerden farklı dönemlerde devlet kurumlarını veya büyük şirketler hakkındaki gizli gerçekleri kamuoyu bilgisine ilk kez sunan kişileri içerir. Bu ifşacıların çoğu yaptıkları eylemlerden sonra işten atılmış, görevden alınmış, yasal takibata uğramış, hatta öldürülmüştür. Liste bu kişilerle sınırlı değildir.
Liste
[değiştir | kaynağı değiştir]| Yıl | Resim | İsim | Cinsiyet | İfşa ettiği kurum | Eylem |
|---|---|---|---|---|---|
| 1515–52 | Bartolomé de las Casas | Erkek | Yeni Dünya'da kölelik | 1515 yılında, Kutsal Roma İmparatoru V. Karl'ın huzurunda yerli halklar lehine savunuculuk yaptı. İlk yazılarında, Batı Hint Adaları kolonilerinde yerliler yerine Afrikalı kölelerin kullanılmasını savundu. Hayatının ilerleyen dönemlerinde, tüm kölelik biçimlerinin eşit derecede yanlış olduğunu görmeye başladı. | |
| 1777 | Samuel Shaw | Erkek | ABD Deniz Kuvvetleri | Deniz Harbokulu öğrencisi Asteğmen Richard Marven ile birlikte ABD'de çıkarılan ilk muhbir yasasının kanun haline gelmesi olayında önemli bir isimdi. Shaw ve Marven Amerikan Bağımsızlık Savaşı sırasında donanma komutanı Tuğamiral Esek Hopkins tarafından İngiliz savaş esirlerine yapılan işkenceyi ihbar etti. Kongre, 30 Temmuz 1778'de oy birliğiyle muhbir koruma yasasını yürürlüğe koydu. Ayrıca Hopkins'in onlara karşı açtığı iftira davasında savunmalarına yardım sözü verdi. | |
| 1864 | Silas Soule | Erkek | Amerika Birleşik Devletleri Ordusu | ABD Ordusunda Yüzbaşı olan Soule, 29 Kasım 1864'te Sand Creek'te bulunan Colorado Süvari Alayında bölük komutanıydı. Soule, Sand Creek Katliamına katılma ve Kızılderili kadınları, çocukları ve yaşlı erkekleri katletme emrini reddetti. Soule, katliamı üstlerine bildirdi ve resmî soruşturmanın açılmasını sağladı. ABD Kongresi tarafından yürütülen soruşturma katliamın sorumlusu John Chivington'a karşı tanıklık etti. Soule kısa bir süre sonra muhtemelen misilleme olarak öldürüldü. 26 yaşında öldürülen Soule, hayatı pahasına büyük risk alarak yanlışlara karşı boyun eğmemesiyle tanınıyor.[1] | |
| 1893 | Edmund Dene Morel | Erkek | Kongo Bağımsız Devleti | İngiliz nakliye memuru olan Morel, Afrika'daki Kongo Özgür Devletinde yaşanan vahşetleri bildiren ve kölelik karşıtı bir kampanya yürüten gazeteci oldu. İfşaatı sayesinde kauçuk plantasyonlarında köle emeğinin acımasızca sömürülmesi ortaya çıktı. Bu devletin doğrudan sahibi konumundaki Belçika Kralı II. Leopold'un kurduğu otokratik rejimine karşı güçlü bir kampanya başlattı ve sonunda bu devletin kralın özel mülkü olmaktan çıkartılıp Belçika tarafından resmen sömürge olarak ilhak edilmesine yol açtı. | |
| 1933 | Smedley Butler | Erkek | Amerika Birleşik Devletleri Deniz Piyade Kolordusu | Emekli ABD Deniz Piyadeleri Tümgenerali, iki kez Onur Madalyası sahibidir. ABD Temsilciler Meclisindeki McCormack-Dickstein Komitesine, sermaye gruplarının Franklin D. Roosevelt yönetimine karşı faşist bir darbe planladığını iddia etmiştir. Butler, War Is a Racket adlı kitabında, savaşın halka anlatıldığı gibi demokrasiyi korumakla ilgili olmadığını, aksine ABD bankalarının ve şirketlerinin çıkarlarını ilerletmekle ilgili olduğunu iddia etmiş, yakın dönem ABD askeri harekâtından çeşitli örnekler sıralamıştır. | |
| 1933 | Herbert von Bose | Erkek | Nasyonal Sosyalist Alman İşçi Partisi | Adolf Hitler'in Başbakan Yardımcısı Franz von Papen'in basın şefiydi. Hükümet içindeki konumunu, Nazi Hükümeti ve parti örgütleri (özellikle SA ve SS) tarafından işlenen gizli katliam ve haksızlıklar hakkında bilgileri yabancı basına (özellikle Londra merkezli The Week'in editörü Claud Cockburn'e[a]) iletmek için kullandı ve dünya kamuoyunu bu gidişat hakkında uyardı. Konumunun ortaya çıkması sonrasında 30 Haziran 1934'te Heinrich Himmler tarafından Uzun Bıçaklar Gecesi tasfiyesi kapsamında yargısız infaz edilerek öldürüldü. | |
| 1942 | Jan Karski | Erkek | Nasyonal Sosyalist Alman İşçi Partisi | II. Dünya Savaşı sırasında Nazilere esir düştükten sonra kaçarak direnişe katıldı. Varşova gettosunu iki kez ziyaret etikten sonra ABD Başkanı Franklin Delano Roosevelt, İngiltere Dışişleri Bakanı Anthony Eden ve Londra'daki Polonya sürgün hükümetiyle görüştü. Nazilerin Yahudi soykırımı siyasetini ve toplama-imha kamplarını ifşa etti. Raporu görüştüğü kişiler tarafından ciddiye alınmadı. | |
| 1987 | Harald Schumacher | Erkek | Batı Almanya millî futbol takımı | Kaleme aldığı Anpiff adlı otobiyografi kitabında Batı Almanya Milli Futbol Takımındaki sporcuların uyuşturucu madde kullandığını belirtmiştir. Kitabın yayınlanmasından sonra Alman futbolundan aforoz edilmiş, milli takımdan kesilmiş ve görev yaptığı 1. FC Köln takımından uzaklaştırılmıştır. |
Notlar
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Francis Claud Cockburn (1904-1981) İngiliz gazeteci ve Büyük Britanya Komünist Partisi üyesi komünist. Gazetecilik alanındaki önemli deyişlerden "Resmi kurumlar tarafından resmen yalanlanıncaya kadar hiçbir şeye inanmayın" sözünün sahibidir.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Colorado National Parks sitesinde Soule anısına hazırlanan sayfa 16 Temmuz 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce) 24 Nisan 2025 tarihinde erişilmiştir