Çizgili sincap
| Çizgili sincap | |||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
.jpg) Doğu çizgili sincabı (Tamias striatus) | |||||||||||||||
Biyolojik sınıflandırma  | |||||||||||||||
| |||||||||||||||
Çizgili sincaplar (Chipmunk), sincapgiller (Sciuridae) familyasından küçük, çizgili kemirgenlerdir; özellikle de yer sincaplarıdır (Marmotini). Çizgili sincaplar, öncelikle Asya'da bulunan Sibirya çizgili sincabı haricinde Kuzey Amerika'da bulunur.
Taksonomi ve sistematiği
[değiştir | kaynağı değiştir]Çizgili sincaplar ya tek bir cins olarak Tamias ya da üç cins olarak sınıflandırılabilir: Doğu çizgili sincabının (T. striatus) yaşayan tek üyesi olduğu Tamias; Sibirya çizgili sincabının (E. sibiricus) yaşayan tek üyesi olduğu Eutamias; ve geriye kalan, çoğunlukla batı Kuzey Amerika'daki 23 türü içeren Neotamias. Bu sınıflandırmalar, çizgili sincapların morfolojik benzerlikleri nedeniyle alt cinsler olarak ele alınmıştır.[2] Sonuç olarak, 20. yüzyıldaki çoğu taksonomi çizgili sincapları tek bir cins içine yerleştirmiştir. Bununla birlikte, mitokondriyal DNA çalışmaları, üç çizgili sincap grubunun her biri arasındaki farklılığın Marmota ve Spermophilus arasındaki genetik farklılıklarla karşılaştırılabilir olduğunu göstermektedir,[2][3] bu nedenle burada üç cins sınıflandırması benimsenmiştir.
Yaygın adı başlangıçta “chitmunk” anlamına gelen yerli Odawa (Ottawa) kelimesi jidmoonh'dan “chitmunk” olarak yazılmış olabilir (bkz. Ojibwe ᐊᒋᑕᒨ ajidamoo).[4][5] Oxford İngilizce Sözlüğü'nde belirtilen en eski biçim 1842'den kalma “chipmonk ”tur. Diğer erken formlar arasında “chipmuck” ve “chipminck” yer alır ve 1830'larda muhtemelen çıkardıkları sese atıfta bulunarak “chip squirrels” olarak da anılırlardı. 19. yüzyılın ortalarında John James Audubon ve oğulları Kuzey Amerika'nın Canlı Dört Ayaklıları adlı eserlerinde çizgili sincabın bir taşbaskı resmine yer vermiş ve ona “çip sincabı [veya] hackee” adını vermişlerdir.[6] Çizgili sincaplar aynı zamanda “yer sincabı”[7] olarak da anılmaktadır (“yer sincabı” adı Spermophilus cinsi gibi diğer çizgili sincapları da ifade edebilir).[8]
Diyet
[değiştir | kaynağı değiştir]
Çizgili sincaplar öncelikle tohumlar, fındık ve diğer meyveler ve tomurcuklardan oluşan omnivor bir diyete sahiptir.[9][10] Ayrıca yaygın olarak ot, filiz ve diğer birçok bitki maddesinin yanı sıra mantarlar, böcekler ve diğer eklembacaklılar, küçük kurbağalar, solucanlar ve kuş yumurtalarını da yerler. Bazen yumurtadan yeni çıkmış yavru kuşları da yerler.[9][10][11] Çizgili sincaplar insanların çevresinde ekili tahıl ve sebzeleri, çiftlik ve bahçelerdeki diğer bitkileri yiyebilirler, bu nedenle bazen zararlı olarak kabul edilirler.[9][12] Çizgili sincaplar çoğunlukla yerde beslenirler, ancak fındık ve meşe palamudu gibi yemişleri elde etmek için ağaçlara tırmanırlar.[9][13] Sonbaharın başında, birçok çizgili sincap türü kış için bozulmayan yiyecekleri stoklamaya başlar. Yiyeceklerini çoğunlukla yuvalarındaki bir kilerde saklarlar ve birden fazla küçük yiyecek zulası yapan diğer bazı türlerin aksine ilkbahara kadar yuvalarında kalırlar.[9] Yanak keseleri, sincapların yiyecek maddelerini depolamak veya tüketmek için yuvalarına taşımalarına olanak tanır.[10]
Ekoloji ve yaşam öyküsü
[değiştir | kaynağı değiştir]Çizgili sincapların en büyüğü olan doğu çizgili sincapları[14] ilkbaharın başlarında ve yine yazın başlarında çiftleşir ve her yıl iki kez dört ya da beş yavru doğurur.[9] Batı çizgili sincapları yılda yalnızca bir kez ürer. Yavrular yaklaşık altı hafta sonra yuvadan çıkar ve sonraki iki hafta içinde kendi başlarına dışarı çıkarlar.[15]
.jpg)
Bu küçük memeliler orman ekosistemlerinde birçok önemli işlevi yerine getirmektedir. Ağaç tohumlarını toplama ve istifleme faaliyetleri, fide oluşumunda çok önemli bir rol oynar. Ağaçlarla simbiyotik mikorizal ilişkilere dâhil olanlar da dâhil olmak üzere birçok farklı mantar türünü tüketirler ve bazı bölgelerde yeraltı sporokarplarının (trüf mantarı) sporlarının yayılması için bir vektördürler.[16]
Çizgili sincaplar, iyi gizlenmiş birkaç girişi olan 3,5 m'den (11 ft) daha uzun olabilen geniş yuvalar inşa ederler.[17] Uyku alanları kabuklardan uzak tutulur ve dışkılar çöp tünellerinde saklanır.[18]
Doğu çizgili sincabı kışın kış uykusuna yatarken, batı çizgili sincapları yuvalarındaki depolara güvenerek kış uykusuna yatmazlar.[19]
Çizgili sincaplar çeşitli yırtıcı memeliler ve kuşlar için av olarak önemli bir rol oynamakla birlikte, doğu çizgili sincapları ve Sialia currucoides örneğinde olduğu gibi, özellikle kuş yumurtaları ve yavruları açısından fırsatçı yırtıcılardır.[20]
Çizgili sincaplar tipik olarak yaklaşık üç yıl yaşarlar, ancak bazılarının esaret altında dokuz yıla kadar yaşadıkları gözlemlenmiştir.[21]
Çizgili sincaplar gündüzleri aktifdirler. Esaret altında günde ortalama 15 saat uyudukları söylenmektedir. Kemirgenler ve yarasalar gibi saklanarak uyuyabilen memelilerin, tetikte kalması gerekenlere göre daha uzun süre uyuma eğiliminde olduğu düşünülmektedir.[22]
Cinsler
[değiştir | kaynağı değiştir]Cins Eutamias
- Sibirya çizgili sincabı, Eutamias sibiricus
- Doğu çizgili sincabı, Tamias striatus
- †Tamias aristus
Cins Neotamias
- Allen'ın çizgili sincabı, Neotamias senex
- Alpine çizgili sincabı, Neotamias alpinus
- Buller'ın çizgili sincabı, Neotamias bulleri
- Kaliforniya çizgili sincabı, Neotamias obscurus
- Cliff çizgili sincabı, Neotamias dorsalis
- Kolorado çizgili sincabı, Neotamias quadrivittatus
- Durango çizgili sincabı, Neotamias durangae
- Gri yakalı çizgili sincap, Neotamias cinereicollis
- Gri ayaklı çizgili sincap, Neotamias canipes
- Hopi çizgili sincabı, Neotamias rufus
- En küçük çizgili sincap, Neotamias minimus
- Lodgepole çizgili sincabı, Neotamias speciosus
- Uzun kulaklı çizgili sincap, Neotamias quadrimaculatus
- Merriam'ın çizgili sincabı, Neotamias merriami
- Palmerin çizgili sincabı, Neotamias palmeri
- Panamint çizgili sincabı, Neotamias panamintinus
- Kırmızı kuyruklu çizgili sincap, Neotamias ruficaudus
- Siskiyou çizgili sincabı, Neotamias siskiyou
- Sonoma çizgili sincabı, Neotamias sonomae
- Townsend'in çizgili sincabı, Neotamias townsendii
- Uinta çizgili sincabı, Neotamias umbrinus
- Sarı yanaklı çizgili sincap, Neotamias ochrogenys
- Sarı çam çizgili sincabı, Neotamias amoenus
Popüler kültürde
[değiştir | kaynağı değiştir]- Alvin ve Sincaplar, sanal bir animasyon grubu
- Chip 'n' Dale, Disney çizgi film sincapları
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Illigeri, Caroli (1811). "Genus 34. Tamias (ταμιας promus condus) Bakkenhörnchen". Prodromus systematis mammalium et avium. Berlin: C. Salfeld. s. 83.
- ^ a b Patterson, Bruce D.; Norris, Ryan W. (2016). "Towards a uniform nomenclature for ground squirrels: the status of the Holarctic chipmunks" (PDF). Mammalia. 80 (3). ss. 241-251. doi:10.1515/mammalia-2015-0004. 8 Haziran 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)8 Haziran 2019.
- ^
- Wilson, D. E.; D. M. Reeder (2005). "Mammal Species of the World". 23 Haziran 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Haziran 2007.
- Piaggio, A. J.; Spicer, G. S. (2001). "Molecular phylogeny of the chipmunks inferred from mitochondrial cytochrome b and cytochrome oxidase II gene sequences" (PDF). Molecular Phylogenetics and Evolution. 20 (3). ss. 335-350. Bibcode:2001MolPE..20..335P. CiteSeerX 10.1.1.330.9046
. doi:10.1006/mpev.2001.0975. PMID 11527462. 23 Ağustos 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). - Piaggio, Antoinette J.; Spicer, Greg S. (2000). "Molecular Phylogeny of the Chipmunk Genus Tamias Based on the Mitochondrial Cytochrome Oxidase Subunit II Gene" (PDF). Journal of Mammalian Evolution. 7 (3). ss. 147-166. doi:10.1023/a:1009484302799. 13 Eylül 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF).
- Musser, G. G.; Durden, L. A.; Holden, M. E.; Light, J. E. (2010). "Systematic review of endemic Sulawesi squirrels (Rodentia, Sciuridae), with descriptions of new species of associated sucking lice (Insecta, Anoplura), and phylogenetic and zoogeographic assessments of sciurid lice" (PDF). Bulletin of the American Museum of Natural History. 339 (339). ss. 1-260. doi:10.1206/695.1. hdl:2246/6067. 30 Nisan 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF).
- ^ "Online Etymology Dictionary". Etymonline.com. 22 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Aralık 2012.
- ^ Nichols, John D. and Earl Nyholm (1995). A Concise Dictionary of Minnesota Ojibwe. Minneapolis: University of Minnesota Press.
- ^ Audubon, John James; Bachman, John (1967). Imperial Collection of Audubon Mammals. New York: Bonanza Books, a division of Crown Publishing Group. s. 52.
- ^
Chisholm, Hugh, (Ed.) (1911). "Ground-squirrel". Encyclopædia Britannica. 12 (11. bas.). Cambridge University Press. s. 626.
- ^ Kryštufek, B.; B. Vohralík (2013). "Taxonomic revision of the Palaearctic rodents (Rodentia). Part 2. Sciuridae: Urocitellus, Marmota and Sciurotamias". Lynx, N. S. (Praha). Cilt 44. s. 22.
- ^ a b c d e f Hazard, Evan B. (1982). The Mammals of Minnesota. University of Minnesota Press. ss. 52-54. ISBN 978-0-8166-0952-9.
- ^ a b c "West Virginia Wildlife Magazine: Wildlife Diversity Notebook. Eastern chipmunk". Wvdnr.gov. 28 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Aralık 2012.
- ^
- "Eastern Chipmunk - Tamias striatus - NatureWorks". Nhptv.org. 23 Ekim 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Aralık 2012.
- Linzey, A.V.; NatureServe (2008). "Tamias minimus". IUCN Tehdit Altındaki Türlerin Kırmızı Listesi. 200829 Ağustos 2012.
- Linzey, A.V.; NatureServe (2008). "Tamias sibiricus". IUCN Tehdit Altındaki Türlerin Kırmızı Listesi. 200829 Ağustos 2012.
- Linzey, A.V.; NatureServe (2008). "Tamias townsendi". IUCN Tehdit Altındaki Türlerin Kırmızı Listesi. 200829 Ağustos 2012.
- ^ "Chipmunks | Living With Wildlife". Mass Audubon. 18 Aralık 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Aralık 2012.
- ^ "Chipmunk at Animal Corner". Animalcorner.co.uk. 1 Ocak 2004. 18 Mart 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Aralık 2012.
- ^ "National Geographic". National Geographic Society. 11 Nisan 2010. 1 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ Schwartz, Charles Walsh; Elizabeth Reeder Schwartz; Jerry J. Conley (2001). The Wild Mammals of Missouri. University of Missouri Press. ss. 135-140. ISBN 978-0-8262-1359-4.
- ^ Pyare, Sanjay; Longland, William S. (2001). "Patterns of Ectomycorrhizal-Fungi Consumption by Small Mammals in Remnant Old-Growth Forests of the Sierra Nevada". Journal of Mammalogy. 82 (3). ss. 681-689. doi:10.1644/1545-1542(2001)082<0681:POEFCB>2.0.CO;2. ISSN 0022-2372. JSTOR 1383605. 18 Ağustos 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi22 Eylül 2024.
- ^ Saunders, D. A. (1988). "Eastern Chipmunk". Adirondack Mammals. Adirondack Ecological Center. 31 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Eylül 2015.
- ^ Leslie Day (October 2007). Field Guide to the Natural World of New York City. Johns Hopkins University Press. ISBN 9780801886829. Erişim tarihi: 19 Eylül 2015.
- ^ Kays, R. W.; Wilson, Don E. (2009). Mammals of North America. 2nd. Princeton University Press. s. 72. ISBN 978-0-691-14092-6.
- ^ Sullivan, Janet. "WILDLIFE SPECIES: Sialia currucoides". Fire Effects Information System, [Online]. U.S. Department of Agriculture, Forest Service, Rocky Mountain Research Station, Fire Sciences Laboratory. 25 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2016.
- ^ "Information on Chipmunks". Essortment.com. 16 Mayıs 1986. 22 Aralık 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Aralık 2012.
- ^ "40 Winks?" Jennifer S. Holland, National Geographic Vol. 220, No. 1. July 2011.
- ^ Tamias 12 Aralık 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Mammal Species of the World, 3rd ed.
Daha fazla okuma
[değiştir | kaynağı değiştir]- Baack, Jessica K. and Paul V. Switzer. "Alarm Calls Affect Foraging Behavior in Eastern Chipmunks (Tamias Striatus, Rodentia: Sciuridae)." Ethology. Vol. 106. Dec. 2003. 1057–1066.
- Gordon, Kenneth Llewellyn. The Natural History and Behavior of the Western Chipmunk and the Mantled Ground Squirrel. Oregon: 1943
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Wildlife and Nature – Chipmunk, Wayback Machine sitesinde (24 Nisan 2008 tarihinde arşivlendi)