Çivi yazısı hukuku
Çivi yazısı hukuku, eski Orta Doğu'da Sümerler, Babilliler, Asurlular, Elamlılar, Hurriler, Kassitler ve Hititler arasında geliştirilen ve kullanılan çivi yazısıyla yazılmış yasal kodlardan herhangi birini ifade eder.[1] Hammurabi Kanunları çivi yazısı kanunlarının en iyi bilineni olmakla birlikte, bir dizi öncül kanun vardı.[1]
Özellikler
[değiştir | kaynağı değiştir]Farklı şehirlerde ve krallıklarda yazılmış olmalarına rağmen, bu ilk kanunlar bir dizi ortak formüle sahiptir. Çoğunda hem bir sonsöz hem de bir önsöz bulunur ve bunlar genellikle yasaların oluşturulma amacını açıklar, ilahi otoriteye başvurur ve okuyucuya bunlara uymasını emreder. Her zaman bir prens ya da kral olsun, bir hükümdar adına empoze edilir ya da 'yürürlüğe konur' ve yasama organlarının bir sonucu olduğuna dair hiçbir işaret göstermezler.
Bu kanunların birçoğu sadece kısmen biliniyor olsa da, yine de MÖ 3., 2. ve 1. binyıllarda yönettikleri toplumlar tarafından kurallarla ilgili hangi konuların önemli görüldüğünü öğrenmemizi sağlayan oldukça net bir tablo çizerler.
Modern kanunların aksine, çivi yazısı hukuku genel hukuk alanları için evrensel bir formül sunmaz. Bunun yerine, kanunlar tipik olarak örnek veya emsal teşkil etmesi amaçlanan belirli "eğer... o zaman..." durumlarından oluşur. Suçlar için cezalar kanundan kanuna değişir, ancak hepsi intikam öngörmez. Ur-Nammu Kanunnamesi'nde olduğu gibi, bazı kanunnameler sadece belirli durumlarda para cezası öngörmektedir: "Eğer bir adam başka bir adamın gözünü çıkarırsa, bir buçuk mina gümüş tartacaktır." Bu davalar bazen görünüşte rastgele bir sırayla düzenlenmiştir, ancak bu, yürürlükte oldukları dönemde olduğu gibi bugün de doğru bir şekilde yorumlanamamalarının bir sonucu olabilir.[2]
Çivi yazısı hukuku genellikle daha sonraki Orta Doğu hukukundan ayrı olarak sınıflandırılır,[2] ancak İncil ve Yahudi hukukunun bir öncülü olarak görülmüştür. Orta Doğu'da çivi yazısı hukukunu kullanan topluluklar genellikle birbirleriyle temas halindeydi ve benzer kültürler geliştirmişlerdi. Bir çivi yazısı dili olan Akadca, Amarna Dönemi boyunca tüm bölgede ve hatta Mısır'a kadar diplomatik iletişim için kullanılmıştır.
Zaman Çizelgesi
[değiştir | kaynağı değiştir]- y. MÖ. 2350 - Lagaşlı Urukagina'nın Reformları - günümüze ulaşmamıştır, ancak diğer kaynaklarda bahsedilmektedir.
- y. MÖ. 2060 - Urlu Ur-Nammu (ya da Şulgi?) Kanunları - Neo-Sümer (Ur-III). Parçaları keşfedilen en eski kod. Kanun büyücülükten ve kölelerin kaçışından bahseder.
- y. MÖ. 1934-1924 - İsinli Lipit-İştar Kanunu - Tipik bir sonsöz ve önsöze sahip olan bu kanun cezalar, sıradan insanların hakları, kralların hakları, evlilikler ve daha birçok konuyu ele almaktadır.
- y. MÖ. 1800 - Eşnunna Şehri Kanunları (bazen kral Bilalama'ya atfedilir)
- y. MÖ. 1758 - Hammurabi Kanunları - Antik kanunların en ünlüsü ve aynı zamanda en iyi korunmuş olanıdır. Aralık 1901'de keşfedilen bu metin, önsöz ve sonsöz hariç 282 paragraftan fazla metin içermektedir.
- y. MÖ. 1500-1300 - Asur kanunları
- y. MÖ. 1500-1400 - Hitit yasaları[2]
Galeri
[değiştir | kaynağı değiştir]-
Hammurabi Kanunları'ndan bir yazıt. -
Hammurabi Kanunları.
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b "Cuneiform law - Encyclopedia.com". 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Kasım 2023.
- ^ a b c "Cuneiform law - Britannica Online Encyclopedia". 12 Aralık 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Kasım 2023.