Çekya coğrafyası

Çekya coğrafyası
Kıta	Avrupa
Bölge	Orta Avrupa
Koordinatlar
Yüzölçüm	dünyada 118. sırada 78.865 km² Kara : 97,95 % Su : 2,05 %
Kıyılar	0 km
Sınırlar	2.143 km Almanya – 704 km Polonya – 796 km Avusturya – 402 km Slovakya – 241 km km
En yüksek nokta	Sněžka, 1603,3 m
En alçak nokta	Hřensko, 115 m
En uzun nehir	Moldau, 433 km
En büyük göl	Černé jezero, 18,4 ha

Çekya, Orta Avrupa'da yer alan ve denize kıyısı olmayan bir ülkedir. Batıda Almanya, güneyde Avusturya, doğuda Slovakya ve kuzeyde Polonya ile komşu olan ülkenin coğrafyasını çoğunlukla alçak tepeler oluştururken sınırlar boyunca dağlarla çevrili platolar da görülmektedir. Ovaların iki bölgesi Elbe ve Morava nehirlerini boyunca uzanır. Ülkenin yaklaşık üçte biri ormanlarla kaplıdır.

Çek Cumhuriyeti ayrıca Hamburg rıhtımlarının ortasında Moldauhafen adında 30.000 m²'lik bir enklava sahiptir. Bu enklav Versay Barış Antlaşması'nın 363. maddesi ile dönemin Çekoslovakya devletine verilmiş, böylelikle denize sınırı olmayan bu ülke nehirden aşağı taşınan malların denizdeki gemilere aktarılabileceği bir yere erişim sağlamıştır. Bu enklav 2028 yılında Almanya'ya geri verilecektir.

Fiziki coğrafya

İklim

Çek Cumhuriyeti'nin Köppen iklim sınıflandırması

Çek Cumhuriyeti'nin iklimi ılıman olmakla birlikte genellikle okyanusal iklim ile karasal iklim arasında geçiş halindedir. Yazlar oldukça serin ve kuraktır, çoğu bölgede ortalama sıcaklık 20 °C civarındadır, kışlar oldukça ılık ve yağışlıdır ve çoğu bölgede ortalama sıcaklık bu mevsimde 0 °C'tur. Bağıl nem %60-80 arasındadır.

Jeoloji

Çek Cumhuriyeti'nin büyük bir bölümü coğrafi olarak Çek Masifi üzerinde yer alır. Ülkenin doğusunda, Batı Karpatlar'daki alan ülkenin en genç oluşumlu arazilerini barındırır ve Tersiyer döneminde yükselmiştir. Volkanik kayaçlar, Çek Masifinin temelini oluşturur. Tortul kayaçlar çoğunlukla Bohemya'nın kuzeydoğu kesiminde önemli kumtaşı alanları ile birlikte bulunur. Metamorfik kayaçlar arasında en yaygın bulunanı gnaystır.

Dağlar

Çekya'daki en önemli sıradağlar ülkenin sınırları boyunca uzanır. Bohemya'da, Almanya sınırını çevreleyen Bohemya Ormanı ve Ore Dağları yer alır. Ülkenin en yüksek noktası olan Sněžka ise Südet dağ zincirinde, deniz seviyesinden 1603 metre yüksekte yer alır. Ülkede yer alan başka bir dağ zinciri ise doğudaki Beskid Dağları'dır. Bu dağ zinciri doğu yönünde Polonya ve Slovakya'ya kadar uzanır.

Nehirler

Elbe ve Morava nehirlerinin drenaj alanları

Çekya'dan geçen dört büyük nehir bulunmaktadır. Elbe, (Çekçe: Labe) Bohemya'nın kuzey doğusundaki Krkonoše Dağları'ndan batı yönüne doğru akar ve ardından Kuzey Almanya'da Kuzey Denizi'ne kadar akmaya devam eder. Morava Nehri ise güney yönünde Tuna'ya doğru akar ve Karadeniz'de sonlanır. Odra Nehri, Moravya Silezya'da başlar ve kuzey yönünde Polonya üzerinden Baltık Denizi'ne akar. Dördüncü büyük nehir ise aynı zamanda Çek Cumhuriyeti'nin en uzun nehri olan Moldau (Çekçe: Vltava) nehridir.

Su kaynakları

Doğal olarak oluşan su kaynakları oldukça azdır, önemli su kaynaklarının çoğu insan yapımı göletler ve barajlardır. En büyük gölet, 16. yüzyılda Třeboň çevresinde inşa edilen göletlerden biri olan Rožmberk Göleti'dir. Kapladığı alana göre en büyük baraj, 4870 herktar ile 1950'lerde inşa edilen Lipno Barajı'dır. Kübik kapasiteye göre en büyük rezervuar, Lipno aynı zamanda inşa edilen Orlík Barajı'dır. (716,000,000 m³)

Beşeri coğrafya

Nüfus coğrafyası

Ana madde: Çekya demografisi

Çek Cumhuriyeti'nin nüfus yoğunluğu haritası

Doğal kaynaklar: Metaller mavi renk ile gösterilmiştir: Fe — demir cevheri, PY — pirit, PM – polimetal cevherler (Cu, Zn, Pb, vs.), U — uranyum. Fosil yakıtlar kırmızı renk ile gösterilmiştir: C — kömür, L — linyir, O – petrol. Ametaller yeşil renk ile gösterilmiştir: G — grafit, KA — kaolinit.

Çek Cumhuriyeti'nin nüfusunun yaklaşık nüfusu 10,6 milyondur. En yüksek nüfus yoğunluğu, Ostrava metropol bölgesinde ve en büyük şehir ve aynı zamanda başkent Prag şehrinin çevresindeki alandadır. En düşük nüfus yoğunluğu, çoğunlukla Almanların II. Dünya Savaşı'ndan sonra Çekoslovakya'dan sürülmesinin kalıcı bir sonucu olarak Almanya ve Avusturya sınır bölgelerindedir.

Siyasi coğrafya

Ana madde: Çekya'nin illeri

Çek Cumhuriyeti, on üç ile (Çekçe: kraje) ve bölgesel statüye sahip bir başkente bölünmüştür. Yetmiş altı ilçenin eski idari birimleri (Çekçe: okresy) ise resmî kurumlarca hâlâ tanınmaktadır. Bunlardan bağımsız olarak ülke aynı zamanda tarihsel ve kültürel açıdan üç bölgeye ayrılmaktadır: Bohemya (batı), Moravya (doğu) ve Çek Silezyası (kuzeydoğu).

Güney Bohemya ili	Merkez Bohemya ili	Plzeň
Karlovy Vary ili	Ústí nad Labem	Liberec ili
Hradec Králové ili	Pardubice ili	Vysočina
Moravya-Silezya ili	Olomouc ili	Zlín
Güney Moravya ili	Prag

Sanayi ve tarım

Ağır sanayiden en çok etkilenen alanlar Çek Cumhuriyeti'nin kuzeybatısındaki Sokolov Havzası ve Most Havzası'dır. Bu bölgelerde çıkarılan kahverengi kömür kaynakları çoğunlukla elektrik üretimi için kullanılmaktadır. Çekya'da üretilen tüm elektrik enerjisinin neredeyse %40'ının bu alanlarda çıkarılan kahverengi kömür kaynaklarından elde edildiği tahmin edilmektedir. Tarım ise Elbe Nehri ve Morava Nehri'ni çevreleyen ovaların etrafında yoğunlaşmıştır. Ülkenin yaklaşık üçte biri ormanlarla kaplıdır ve arazinin yaklaşık %40'ı tarım için uygundur. Sulanan arazi alanının ise yaklaşık 385 km²'ye yayıldığı tahmin edilmektedir.