Çağdaş Mısır tarihi

Çağdaş Mısır tarihi 19. yüzyıldan günümüze kadar Mısır’ın siyasal, toplumsal ve ekonomik tarihini kapsamaktadır.

19. Yüzyılda Reform ve Yükseliş Dönemi (1805–1882)

Mehmed Ali Paşa Dönemi

1805 yılında Osmanlı Padişahı tarafından Mısır Valiliği’ne atanan Mehmed Ali Paşa, kısa sürede merkezi otoriteyi tesis ederek fiilen bağımsız bir yönetim oluşturdu. Mehmed Ali, Osmanlı Devleti’nden özerk davranarak kapsamlı reformlar başlattı. Orduyu Avrupa modeliyle yeniden yapılandırdı, tarımda büyük sulama projeleri başlattı, sanayi tesisleri kurdu ve eğitim sistemini modernleştirdi. Onun yönetimi altında Mısır, 19. yüzyılın ilk yarısında bölgesel bir güç hâline geldi.

Halefleri ve İngiliz Müdahalesi

Mehmed Ali'nin ardından gelen yöneticiler, modernleşme girişimlerini sürdürmeye çalıştı. Ancak artan dış borçlar, Avrupa ile yapılan ekonomik anlaşmalar ve Süveyş Kanalı’nın inşası (1869) ülkeyi mali açıdan kırılgan hâle getirdi. 1882 yılında Birleşik Krallık, Arabi Paşa İsyanı’nı gerekçe göstererek Mısır’ı fiilen işgal etti. Bu tarihten itibaren Mısır, resmen Osmanlı toprağı olsa da, İngiltere’nin kontrolünde kaldı.

İngiliz Sömürgesi Altında Mısır (1882–1952)

İngiliz Egemenliği ve Milliyetçilik

İngiltere, Mısır’ı kendi çıkarları doğrultusunda yönetti. Süveyş Kanalı’nın güvenliği, Hindistan yolu üzerindeki stratejik önemi nedeniyle Britanya için hayatiydi. Bu dönemde Mısır’da milliyetçi hareketler giderek güç kazandı. Saad Zaghlul önderliğindeki Vefd Partisi, bağımsızlık için önemli protestolara öncülük etti. 1919 Mısır Devrimi, İngiliz yönetimini sarstı ve 1922’de Mısır, kısıtlı egemenliğe sahip bir krallık olarak bağımsızlığını ilan etti.

Krallık Dönemi (1922–1952)

Fuad I ve ardından Faruk I döneminde Mısır Krallığı kurulduysa da, ülke üzerinde İngiltere’nin etkisi devam etti. 1948 Arap-İsrail Savaşı’ndaki Mısır yenilgisi, monarşinin meşruiyetini daha da sarstı.

Cumhuriyetin İlanı ve Nasır Dönemi (1952–1970)

Hür Subaylar Hareketi ve Devrim

23 Temmuz 1952’de Hür Subaylar Hareketi, Kral Faruk’u tahttan indirerek monarşiyi sona erdirdi. 1953’te Mısır Cumhuriyeti’nin ilanıyla Cemal Abdünnasır, ülkenin lideri konumuna yükseldi.

Sosyalizm ve Pan-Arapçılık

Nasır, sosyalist ilkeler doğrultusunda toprak reformları gerçekleştirdi, sanayileşmeyi hızlandırdı ve dış politikada Sovyetler Birliği’ne yöneldi. 1956’da Süveyş Krizi, Batı ile ilişkilerin gerilmesine neden oldu. Ancak Nasır, bu krizden politik zaferle çıkarak Arap dünyasında büyük bir prestij kazandı.

Enver Sedat Dönemi (1970–1981)

Cemal Abdünnasır’ın ölümünün ardından Enver Sedat cumhurbaşkanı oldu. Ekonomide İnfitah adlı serbest piyasa reformlarını başlattı. 1973 yılında İsrail’e karşı Yom Kippur Savaşı gerçekleştirildi. 1979’da Camp David Anlaşmaları ile İsrail ile diplomatik ilişkiler kuruldu. Sedat, 1981 yılında düzenlenen bir askeri geçit töreni sırasında suikast sonucu öldürüldü.

Hüsnü Mübarek Dönemi (1981–2011)

Hüsnü Mübarek, otoriter bir rejim kurarak 30 yıl boyunca iktidarda kaldı. ABD ile ilişkiler geliştirildi, ancak iç politikada yolsuzluk, baskı ve ifade özgürlüğü ihlalleri giderek arttı. Bu dönemde Mısır’da sosyoekonomik adaletsizlik büyük sorun hâline geldi.

Arap Baharı ve Sonrası (2011–günümüz)

2011 Devrimi ve Mursi Dönemi

2011 yılında Arap Baharı dalgası Mısır’ı da etkiledi. 25 Ocak Devrimi sonucunda Mübarek istifa etti. 2012’de Muhammed Mursi, demokratik yollarla seçilen ilk cumhurbaşkanı oldu. Ancak yönetimi, seküler kesimlerle ve orduyla çatışma yaşadı.

2013 Darbesi ve Sisi Yönetimi

3 Temmuz 2013’te Abdülfettah es-Sisi liderliğindeki ordu Mursi’yi görevden aldı. 2014’te Sisi cumhurbaşkanı seçildi. Sisi dönemi; altyapı yatırımları, ekonomik reformlar ve güçlü otoriter kontrol ile tanımlanmaktadır. Yeni başkent projesi ve mega projeler dikkat çekicidir, ancak insan hakları ihlalleri yoğun şekilde eleştirilmektedir.

Kaynakça

Cleveland, William L.; Bunton, Martin. A History of the Modern Middle East.
Goldschmidt, Arthur. Modern Egypt: The Formation of a Nation-State.
Vatikiotis, P.J. The History of Modern Egypt.
Gelvin, James. The Arab Uprisings: What Everyone Needs to Know.

Ayrıca bakınız