Ölümsüz (film, 1969)

Ölümsüz
Z
	Filmin özgün sinema posteri.
Yönetmen	Costa-Gavras
Senarist	Roman:; Vassilis Vassilikos; Uyarlama:; Jorge Semprún
Oyuncular	Jean-Louis Trintignant; Yves Montand; Irene Papas; Jacques Perrin
Görüntü yönetmeni	Raoul Coutard
Cinsi	Sinema filmi
Türü	Dram, gerilim, politik
Renk	Renkli (Eastmancolor)
Yapım yılı	1969; Cezayir, Fransa
Süre	127 dakika
Dil	Fransızca

Ölümsüz (Z), Costa-Gavras tarafından 1969 yılında Vassilis Vassilikos'un yazdığı aynı adlı bir romandan beyazperdeye uyarlanan siyasal serüven türünde bir Fransız filmidir. 1969 Cannes Film Festivali'nde Jüri Ödülü kazanmıştır.^[1]

Filmde, aslında ülke adı hiç geçmemesine karşın, Yunanistan'da 1963 yılında solcu milletvekili Gregoris Lambrakis'in öldürülmesi sonrasında gerçekleşen olaylar kurgulanarak yansıtılmaktadır. Eleştirmenlere göre film, 1967 ile 1974 arasında Yunanistan'da hüküm süren Albaylar Cuntası olarak adlandırılan askeri yönetimi eleştirmektedir.

Filmde, daha sonra Yunanistan'ın Cumhurbaşkanı olacak olan savcı Hristos Sarcetakis'ı Jean-Louis Trintignant canlandırmaktadır. Aslında daha ünlü oyuncular olmalarına karşın, Yves Montand'ın ve Irene Papas'ın filmde daha küçük ama önemli rolleri vardır. Montand, öldürülen solcu milletvekilini, Papas ise onun eşini canlandırmaktadır.

Filmin konusu

Filmin başında Fransızca olarak şu sözler görülür: "Gerçek olaylarla, sağ ya da ölü olsun gerçek kişilerle olan benzerlikler tesadüfi değildir. Her şey KASITLIDIR."

Film, sağcı hükûmet emrinde çalışan bir polis şefinin, bitkilere musallat olan asalaklarla mücadele etmek gerektiği gibi, topluma zararlı olan kişilerle ve özellikle de solcularla mücadele etmek gerektiğini anlatan konuşmasıyla başlar.

Daha sonraki sahnede, solcu milletvekilinin konuşması izlenir. Ardından milletvekili sokağa çıktığında, polisin gözü önünde kendisine doğru gelen bir triportörün kasasında bulunan bir saldırgan kafasına sopayla vurarak ağır yaralar. Hastaneye kaldırılan milletvekili, kurtarılamayarak ölür. Hükûmet emrinde çalışan bir savcı (gerçek yaşamda Hristos Sarcetakis) olayla ilgili olarak görevlendirilir. Polis ve askeri yetkililer, savcıyı olayın bir kaza olduğu yönünde yönlendirmeye çalışarak, dosyaya 'kaza sonucu ölüm' yazarak kapatmasını isterler. Ancak 'çelimsiz görünümlü' savcı, yönlendirmelerden etkilenmez ve olayı derinlemesine araştırmaya karar verir. Soruşturmasını derinleştirdikçe, olayın bir kaza değil, örgütlü bir cinayet olduğunu bulur. Araştırmaları sonunda elde ettiği bilgilere göre, polis örgütünün ve ordunun içinden üst düzey görevliler, sağcı çetelerle anlaşmışlar ve sonunda milletvekili öldürülmüştür. Savcı, resmî yetkililerle sağcı çetelerin görüştüğünü fotoğraflarla ve tanıklıklarla kanıtlar. Askerî yetkililer ve polis şefleri sanık olarak mahkemeye çağrılırlar.

Tam da olayın çözüleceği ve mahkemede hakkın yerine geleceği düşünülürken, yetkililerin isteği doğrultusunda hareket etmeyen ve olayı örtbas etmeyen savcı görevden alınır ve olayın önemli tanıkları art arda meydana gelen bir dizi 'kaza' sonucu ölürler. Olayı gazeteye yansıtan gazeteci ise, resmî belgeleri yayımlamak suçundan hapse atılır.

Filmin bitişinde akan yazıda ise filme emeği geçenlerin adları yerine askeri yönetimce yasaklanan her ne varsa onlar listelenir: barış hareketleri, grevler, sendikalar, erkeklerin saçını uzatması, The Beatles, pop müzik, Sofokles, Leo Tolstoy, Aeschylus, Socrates'ın eşcinsel olduğunu yazmak, Eugène Ionesco, Jean-Paul Sartre, Anton Çehov, Mark Twain, Samuel Beckett, sosyoloji, uluslararası ansiklopediler, özgür basın, modern matematik. 1969'da yapılan filmde savcıyı canlandıran ve filmin yapımından yıllar sonra ülkenin Cumhurbaşkanı olacak olan ve olayı hükûmet adına soruşturan savcının, ölümünü araştırdığı milletvekili Gregoris Lambrakis'i simgeleyen ve Direniş ölmedi ya da Lambrakis yaşıyor anlamına gelen Z harfinin perdeyi kaplamasıyla film sona erer.

Oyuncular

Yves Montand - Solcu milletvekili
Irene Papas - Helene, milletvekilinin karısı
Jean-Louis Trintignant - Milletvekilinin ölümünü soruşturan savcı
Jacques Perrin - Gazeteci
Charles Denner - Manuel
François Périer - Savcı
Pierre Dux - General
Georges Géret - Nick (Georges Geret rolünde)
Bernard Fresson - Matt
Marcel Bozzuffi - Vago (Marcel Bozzufi rolünde)
Julien Guiomar - Albay
Magali Noël - Nick'in kızkardeşi
Renato Salvatori - Yago (sağcı çete üyesi)
Habib Reda
Clotilde Joano - Shoula (Clotilde Joanno rolünde)
Maurice Baquet - Kel adam
Sid Ahmed Agoumi
Allel El Mouhib
Hassan Hassani - General'in şoförü
Gérard Darrieu - Baron
Jean Bouise - Georges Pirou
Jean-Pierre Miquel - Pierre
Van Doude - Hastane yöneticisi
Jean Dasté - Illya Coste
Jean-François Gobbi - Jimmy
Guy Mairesse - Dumas
Andrée Tainsy - Nick'in annesi
Eva Simonet - Niki
José Artur - Gazete editörü
Raoul Coutard - Cerrah
Bob de Bragelonne - Sekreter
Steve Gadler - Fotoğrafçı
Gabriel Jabbour - Bozzini
Georges Rouquier

Kaynakça

^ "Z". 2 Ocak 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Haziran 2021.

[1] "Z". 2 Ocak 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Haziran 2021.

[1]

g t d En İyi Uluslararası Film Akademi Ödülü kazananlar
1947–1955 (Onur)	1947: Boyacı ve Kaldırım Çocukları – Vittorio De Sica 1948: Monsieur Vincent – Maurice Cloche 1949: Bisiklet Hırsızları – Vittorio De Sica 1950: Malapaga Duvarları – René Clément 1951: Raşomon – Akira Kurosava 1952: Yasak Oyunlar – René Clément 1954: Cehennemin Kapısı – Teinosuke Kinugasa 1955: Miyamoto Musashi – Hiroshi Inagaki
1956–1959	1956: Sonsuz Sokaklar – Federico Fellini 1957: Cabiria'nın Geceleri – Federico Fellini 1958: Amcam – Jacques Tati 1959: Siyah Orfe – Marcel Camus
1960'lar	1960: Genç Kız Pınarı – Ingmar Bergman 1961: Aynanın İçinden – Ingmar Bergman 1962: Les Dimanches de Ville-d'Avray – Serge Bourguignon 1963: 8½ – Federico Fellini 1964: Dün, Bugün, Yarın – Vittorio De Sica 1965: Ana Caddedeki Dükkân – Ján Kadár & Elmar Klos 1966: Bir Kadın ve Bir Erkek – Claude Lelouch 1967: Sıkı Kontrol Edilen Trenler – Jiří Menzel 1968: Savaş ve Barış – Sergey Bondarçuk 1969: Z – Costa-Gavras
1970'ler	1970: Şüphe Edilmeyecek Bir Vatandaşın Soruşturulması – Elio Petri 1971: Finzi Continilerin Bahçesi – Vittorio De Sica 1972: Burjuvazinin Gizli Çekiciliği – Luis Buñuel 1973: Amerikan Gecesi – François Truffaut 1974: Amarcord – Federico Fellini 1975: Dersu Uzala – Akira Kurosava 1976: Rengin Siyahı ve Beyazı – Jean-Jacques Annaud 1977: Onca Yoksulluk Varken – Moşe Mizrahi 1978: Mendillerinizi Hazırlayın – Bertrand Blier 1979: Teneke Trampet – Volker Schlöndorff
1980'ler	1980: Aşk Gözyaşlarına İnanmıyor – Vladimir Menshov 1981: Mefisto – István Szabó 1982: Başa Dönmek – José Luis Garci 1983: Fanny ve Alexander – Ingmar Bergman 1984: Tehlikeli Filmler – Richard Dembo 1985: Resmi Tarih – Luis Puenzo 1986: Hücum – Fons Rademakers 1987: Babette'in Şöleni – Gabriel Axel 1988: Fatih Pelle – Bille August 1989: Cennet Sineması – Giuseppe Tornatore
1990'lar	1990: Umuda Yolculuk – Xavier Koller 1991: Mediterraneo – Gabriele Salvatores 1992: Indochine – Régis Wargnier 1993: Güzellik Çağı – Fernando Trueba 1994: Güneş Yanığı – Nikita Mikhalkov 1995: Antonia'nın Yazgısı – Marleen Gorris 1996: Kolya – Jan Svěrák 1997: Karakter – Mike van Diem 1998: Hayat Güzeldir – Roberto Benigni 1999: Annem Hakkında Her Şey – Pedro Almodóvar
2000'ler	2000: Kaplan ve Ejderha – Ang Lee 2001: Tarafsız Bölge – Danis Tanović 2002: Afrika'nın Hiçbir Yerinde – Caroline Link 2003: Barbarların İstilâsı – Denys Arcand 2004: İçimdeki Deniz – Alejandro Amenábar 2005: Tsotsi – Gavin Hood 2006: Başkalarının Hayatı – Florian Henckel von Donnersmarck 2007: Kalpazanlar – Stefan Ruzowitzky 2008: Son Veda – Yōjirō Takita 2009: Gözlerindeki Sır – Juan J. Campanella
2010'lar	2010: Daha İyi Bir Dünyada – Susanne Bier 2011: Bir Ayrılık – Asgar Ferhadi 2012: Aşk – Michael Haneke 2013: Muhteşem Güzellik – Paolo Sorrentino 2014: Ida – Paweł Pawlikowski 2015: Saul'un Oğlu – László Nemes 2016: Satıcı - Asgar Ferhadi 2017: Muhteşem Kadın – Sebastián Lelio 2018: Roma – Alfonso Cuarón 2019: Parazit - Bong Joon-ho 2020: Körkütük – Thomas Vinterberg 2021: Drive My Car (film) – Ryūsuke Hamaguchi 2022: Batı Cephesinde Yeni Bir Şey Yok – Edward Berger 2023: The Zone of Interest – Jonathan Glazer 2024: Hâlâ Buradayım – Walter Salles

g t d Yabancı Dilde En İyi Film Altın Küre Ödülü
1965-1972 Yabancı Film – Yabancı Dilde Film	Bisiklet Hırsızları (1949) Genevieve / The Lady of the Camelias / No Way Back / Twenty-Four Eyes (1954) Children, Mother, and the General / Dangerous Curves / Eyes of Children / Ordet / Stella (1955) Before Sundown / A Girl in Black / Roses on the Arm / War and Peace / The White Reindeer (1956) Confessions of Felix Krull / Tizoc / Yellow Crow (1957) Girl and the River / The Road a Year Long / Rosemary (1958) Aren't We Wonderful? / Black Orpheus / The Bridge / Odd Obsession / Wild Strawberries (1959) The Truth / The Virgin Spring (1960) Two Women (1961) İtalyan Usulü Boşanma (1962) Any Number Can Win (1963) Marriage Italian Style (1964) Ruhların Giulietta'sı (1965) Bir Kadın ve Bir Erkek (1966) Live for Life (1967) Savaş ve Barış (1968) Z (1969) Rider on the Rain (1970) The Policeman (1971) Göçmenler (1972) Yeni Toprak (1972)
1973-1985 Yabancı Film	The Pedestrian (1973) Bir Evlilikten Manzaralar (1974) Lies My Father Told Me (1975) Yüzyüze (1976) Özel Bir Gün (1977) Güz Sonatı (1978) La Cage aux Folles (1979) Tess (1980) Ateş Arabaları (1981) Gandhi (1982) Fanny ve Alexander (1983) A Passage to India (1984) The Official Story (1985)
1986 - günümüz Yabancı Dilde Film	The Assault (1986) My Life as a Dog (1987) Fatih Pelle (1988) Cennet Sineması (1989) Cyrano de Bergerac (1990) Europa Europa (1991) Indochine (1992) Elveda Cariyem (1993) Farinelli (1994) Sefiller (1995) Kolya (1996) Pembe Hayat (1997) Merkez İstasyonu (1998) Annem Hakkında Her Şey (1999) Kaplan ve Ejderha (2000) No Man's Land (2001) Konuş Onunla (2002) Osama (2003) İçimdeki Deniz (2004) Vaat Edilen Cennet (2005) Iwo Jima'dan Mektuplar (2006) The Diving Bell and the Butterfly (2007) Beşir'le Vals (2008) Beyaz Bant (2009) Daha İyi Bir Dünyada (2010) Bir Ayrılık (2011) Amour (2012) Muhteşem Güzellik (2013) Leviathan (2014) Saul'un Oğlu (2015) O Kadın (2016) Paramparça (2017) Roma (2018) Parazit (2019) Minari (2020) Drive My Car (2021) Argentina, 1985 (2022) Anatomy of a Fall (2023) Emilia Pérez (2024)

g t d En İyi Film New York Sinema Eleştirmenleri Birliği Ödülü sahipleri
1935–1950	Muhbir (1935) Mr. Deeds Goes to Town (1936) The Life of Emile Zola (1937) The Citadel (1938) Wuthering Heights (1939) Gazap Üzümleri (1940) Yurttaş Kane (1941) In Which We Serve (1942) Watch on the Rhine (1943) Yolumda Giderken (1944) The Lost Weekend (1945) Hayatımızın En Güzel Yılları (1946) Centilmenlik Anlaşması (1947) The Treasure of the Sierra Madre (1948) All the King's Men (1949) Perde Açılıyor (1950)
1951–1975	İhtiras Tramvayı (1951) Kahraman Şerif (1952) İnsanlar Yaşadıkça (1953) Rıhtımlar Üzerinde (1954) Marty (1955) 80 Günde Devri Alem (1956) Kwai Köprüsü (1957) The Defiant Ones (1958) Ben-Hur (1959) Garsoniyer / Sons and Lovers (1960) West Side Story (1961) Ödül verilmedi (1962) Tom Jones (1963) My Fair Lady (1964) Darling (1965) A Man for All Seasons (1966) Gecenin Sıcağında (1967) The Lion in Winter (1968) Z (1969) Five Easy Pieces (1970) Otomatik Portakal (1971) Cries and Whispers (1972) Day for Night (1973) Amarcord (1974) Nashville (1975)
1976–2000	Başkanın Bütün Adamları (1976) Annie Hall (1977) Avcı (1978) Kramer Kramer'e Karşı (1979) Sıradan İnsanlar (1980) Kızıllar (1981) Gandhi (1982) Sevgi Sözcükleri (1983) A Passage to India (1984) Prizzi'lerin Onuru (1985) Hannah and Her Sisters (1986) Broadcast News (1987) The Accidental Tourist (1988) Sol Ayağım (1989) Sıkı Dostlar (1990) Kuzuların Sessizliği (1991) The Player (1992) Schindler'in Listesi (1993) Şike (1994) Leaving Las Vegas (1995) Fargo (1996) L.A. Confidential (1997) Er Ryan'ı Kurtarmak (1998) Topsy-Turvy (1999) Trafik (2000)
2001–günümüz	Mulholland Çıkmazı (2001) Far from Heaven (2002) Yüzüklerin Efendisi: Kralın Dönüşü (2003) Sideways (2004) Brokeback Dağı (2005) Uçuş 93 (2006) İhtiyarlara Yer Yok (2007) Milk (2008) Ölümcül Tuzak (2009) Sosyal Ağ (2010) Artist (2011) Zero Dark Thirty (2012) Düzenbaz (2013) Çocukluk (2014) Carol (2015) Aşıklar Şehri (2016) Uğur Böceği (2017) Roma (2018) The Irishman (2019) İlk İnek (2020) Drive My Car (2021) Tár (2022) Killers of the Flower Moon (2023) The Brutalist (2024) One Battle After Another (2025)