Vladimir Bazarov

Vladimir Aleksandroviç Bazarov
Vladimir Aleksandroviç Bazarov
Kendi dilinde adı	Влади́мир Алекса́ндрович База́ров
Doğum	Vladimir Aleksandroviç Rudnev; 8 Ağustos 1874; Tula, Rus İmparatorluğu
Ölüm	16 Eylül 1939; Moskova, Sovyetler Birliği
Meslek	Devrimci, gazeteci, filozof ve ekonomist
Milliyet	Rus
Eğitim	Moskova Devlet Üniversitesi
Edebî akım	Marksizm

Vladimir Aleksandroviç Bazarov (Rusça: Влади́мир Алекса́ндрович База́ров; 8 Ağustos [E.U. 27 Temmuz] 1874 – 16 Eylül 1939) Rus Marksist devrimci, gazeteci, filozof ve ekonomistti. Doğum adıyla Vladimir Aleksandroviç Rustov, Sovyetler Birliği'nin ekonomik planlanmasına öncülük etmesiyle ve Aleksandr Bogdanov'la olan arkadaşlığıyla bilinir.

Erken yılları

Vladimir Aleksandroviç Rudnev 8 Ağustos 1874'te (Y.U.) Rus İmparatorluğu'na bağlı olan Tula'da dünyaya geldi.

Bir doktor ve asilzade olan A. M. Rudnev'in oğlu olarak doğan Vladimir Aleksandroviç, Tula klasik jimnazyumunda 1884 yılında kaydolup 1892 baharında mezun oldu.

1892 yılının sonbaharında Moskova Üniversitesinin Doğa Bilimleri Fakültesine kaydoldu.^[1] 1896 yılında devrimci siyasete karışması, bir sonraki yıl Moskova'dan sürgün edilmesinde büyük bir rol oynadı.^[1] Devrimci siyaset yaptığı yıllarda, Turgenyev'in Babalar ve Oğullar adlı eserindeki Comteçu (Komtçu) pozitivist Yevgeniy Bazarov karakterinden hareketle kendisine Bazarov soy ismini taktı. Sonrasında Bazarov, Aleksandr Bogdanov ve İvan Skvortsov-Stepanov ile birlikte memleketi Tula'ya döndü ve buradaki işçiler için gizli bir okul kurdu. Bu okul, işçi hareketlerinin bizzat işçiler tarafından yönetilmesini ve radikal entelejansiya tarafından desteklenmesini ilke edinmişti.^[2]

Sürgün yılları

Bazarov, 1899 yılında Tula'dan sürgün edildi ve Almanya'ya taşınıp Berlin'e yerleşti.^[1] Berlin'de bulunduğu 1900 yılının sonbaharında Berlin'deki Nötr Sosyal Demokratlar Grubunun kurulmasında önemli bir rol oynadı. Bu organizasyon kurulurken Raboçeye Delo (Rusça: Рабочее дело, anlamı: "İşçilerin Davası") gazetesini yayımlayan Yurtdışındaki Sosyal Demokrat Ruslar Birliği ve İskra (Rusça: Искрa; anlamı: "Kıvılcım") gazetesini yayımlayan Emeğin Kurtuluşu grubu arasındaki ayrılığı çözmeyi amaçlıyordu.^[3]

Rusya'ya dönüşü

Lenin'in 1909 yılında Bazarov, Bogdanov, Nikolay Valentinov ve aynı düşüncedeki diğer düşünürlere karşı yazdığı "Materyalizm ve Ampiryokritisizm" adlı kitabın Türkçe baskısının kapak sayfası

1901 yılının sonbaharında, Bazarov Moskova Sosyal Demokratik Komitesinde görev almak için Rusya'ya geri döndü.^[1] Kısa bir süre içerisinde siyasi faaliyetlerinden dolayı tekrar sürgün edildi. Sibirya'daki üç yıllık sürgününün ardından, 1904 yılında, Bazarov Vladimir Lenin tarafından yönetilen Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi'nin Bolşevik hizbine katıldı. Sürgün yılları bittiğinde St. Petersburg'a dönmüş ve buradaki Bolşeviklerin komitelerine üye olmuştu.^[4] 1905-07 yılları arasında, Bazarov genel olarak Bolşevik partisinin basınında partinin birincil gazetesinin -Raboçi put' (anlamı: İşçilerin Yolu)- editörü olarak yazıyordu.^[1]

Bu dönemde Bazarov Tula'dan tanıdığı arkadaşları Bogdanov ve Skvortsov-Stepanov ile Karl Marx'ın Kapital'inin yeniden düzenlenmiş bir Rusça baskısını yayımladılar.^[5] Bu baskı siyasi bazı sebeplerden dolayı sonraları Bazarov ve Bogdanov'un ismine değinilmemesine karşın, yakın yıllarda yapılan diğer çevirilere göre daha yalın bir dile sahip olması ve kolay anlaşılması nedeniyle yıllarca Sovyetler Birliği'nde yeniden basımı yapıldı.^[5]

Bazarov ayrıca 20. yüzyılın ilk on yılında felsefeyle ilgilenmeye başladı ve Avusturyalı Ernst Mach ve Alman-İsviçreli filozof Richard Avenarius tarafından benimsenen insan davranışını gözlemlemek ve teorileştirmek için bilimsel yöntemin kullanılması lehine Marx'ın formüle edilmiş diyalektik materyalizmini reddetti.^[5] Mach ve Avenarius'un "ampirik eleştirisinin" Bolşevik destekçileri, Bazarov, Bogdanov ve Nikolai Valentinov dahil, kısa süre sonra Lenin'in 1909'da yayınladığı "Materyalizm ve Ampiryo Kritisizm" adlı sert polemiğinin hedefi oldular.^[1] Bu anlaşmazlık Lenin ile bir anlaşmazlık yarattı. Mayıs 1908'de Bazarov ve Bogdanov, uzlaşmayı sağlamak umuduyla Lenin'i kendilerine katılmaya ikna eden yazar Maksim Gorki'nin davetlisi olarak Capri Parti Okulu'daydılar. Girişim başarısız oldu. Lenin onlara şöyle dedi: "İki veya üç yıl boyunca ayrı kalmak zorunda kalacağız." ^[6] Bazarov, Bolşevikler veya Menşevikler gibi rakip grupların hiçbirine üye olmadan aktif bir Marksist olmaya devam etti.

1911'de Bazarov bir kez daha tutuklanıp bu kez Astrahan'da geçireceği üç yıllık bir ceza ile sınır dışı edildi.^[1] 1912 Kasım'ı'nda Bazarov; Bogdanov, Lenin, Anatoli Lunaçarski ve Gorki'ye katılarak St. Petersburg'daki Pravda (Rusça: Правда, anlamı: Gerçek) gazetesine yazmaya başladı.^[7]

Birinci Dünya Savaşı yıllarında, Bazarov Gorki'nin Novaya jizn (Новая Жизнь; anlamı: Yeni Hayat) adlı radikal günlük dergisi de dahil olmak üzere pek çok radikal yayına yazdı.

Ekim Devrimi'nden sonrası

1917 Ekim Devrimi'nin ardından Bazarov, Ukrayna'daki Harkiv'e taşındı ve burada çeşitli Menşevik yayınlar için yazdı. 1919'da "Na puti k sotsializmu"yu (Harkiv, 1919) yayınladı ve bu nedenle kendisini ve Bogdanov'u "bürokratik yozlaşma (teknik-entelektüel bürokrasi, 'örgütleyici' kast)" teorisini benimseyen birleşik bir muhalefetin parçası olarak gören Bukharin tarafından saldırıya uğradı.

1922'de Bazarov, Devlet Planlama Komitesi kadrosuna katıldı ve burada Vladimir Groman ile tanıştı ve sonraki yarım on yıl boyunca kendisiyle yakın bir şekilde çalıştı. Bazarov ve Groman, Sovyet endüstriyel planlamasının temellerini geliştirmek için birlikte çalıştılar ve Sovyet ekonomisinin sonraki yarım yüzyılının temel taşlarını attılar. 21 Kasım 1923'te Groman, Gosplan Prezidyumuna "Ulusal Ekonomiyi Bir Bütün Olarak Planlamanın Sorunları" başlıklı bir bildiri sundu; bu bildiride Bazarov, Yeni Ekonomi Politikası'nın karma ekonomisinin benimsenmesinin aslında merkezi ekonomik planlamaya olan ihtiyacı azaltmaktan çok vurguladığını savundu.

Groman ile birlikte Bazarov, azalan büyüme oranının, toparlanma sürecinde olan Sovyetler Birliği gibi ekonomilerin bir özelliği olduğu fikrini geliştirmede etkili oldu. Geriye dönüp bakıldığında gözlem açık görünse de, Groman ve Bazarov tarafından benimsenen "düzleşme eğrisi teorisi", önemli miktarda boş kapasite rezervine sahip bir ekonominin, üretken sermayenin tekrar kullanıma girmesiyle başlangıçta aşırı hızlı bir büyüme hızı göstereceğini ve mevcut tesis tam kapasiteye yaklaştıkça bu oranın azalacağını varsaydı.^[8]

1924'te Bazarov, Sovyet ekonomisinin toparlanmadan genişlemeye doğru ilerlemesiyle birlikte merkezi planlama prosedürlerinin geliştirilmesine ilişkin fikirlerini daha da genişlettiği "Stratejik Planlama İçin Bir Metodolojiye Doğru" başlıklı bir broşür yayınladı. Bazarov, ekonomik yatırımın merkezi yönetiminin hızlandırılmış ekonomik büyüme için itici güç sağlayacağına inanmaya devam etti ve 1926'da "gelişimimizde kapitalist dünyanın gelişmiş ülkelerini geride bırakma ve geçme umudundan" söz etti.

Bazarov, köylüleri tarımsal üretimi genişletmeye motive etmek için maddi teşvikler kullanmanın sadık bir savunucusuydu ve 1927'nin başlarında "sadece köye çok düşük fiyatlarla iyi endüstriyel ürünler sağlayarak geri kalmış tarımımızın gelişimine yönelik gerçek bir ivme yaratabiliriz..." demişti. Köylülüğün 1927 ve 1928'de zayıf tarımsal pazarlamasının ardından, Sovyet siyasi liderleri başka bir yöne doğru hareket ettiler, ancak on yılın sonunda tarımın tamamen kolektifleştirilmesi için radikal bir harekete geçmeden önce Savaş Komünizmi'nin erken döneminde ilk kullanılan zorlayıcı talep yöntemlerine geri döndüler.

Bazarov, Sovyet planlama komitesinde rasyonel bir büyüme oranı için bir sesti. Yüksek Ulusal Ekonomi Konseyi (VSNKh) tarafından hazırlanan ve 1927/28 ile 1932/33 arasındaki beş ekonomik yıl boyunca %135'lik endüstriyel büyüme öngören Beş Yıllık Plan taslağına yanıt olarak, Bazarov uzun vadeli olasılıkları "büyüleyici" ve "büyüleyici" olarak nitelendirdi. Ancak, böyle bir hız daha aşırı görüşlere sahip olanlar tarafından yetersiz olarak reddedildi ve Bazarov "Sovyet sistemindeki avantajları" hafife aldığı için sert bir şekilde eleştirildi. Sonuç olarak, beş yıllık dönemde %179'luk bir büyüme Sovyet planlama yetkilileri tarafından onaylandı ve daha az sert bir sermaye birikimi oranını destekleyen benzer görüşlere sahip Bazarov, Groman ve diğerleri bir kenara itildi.

1931 Menşevik Davası

Bazarov Menşevik Davası'nda kendine atfedilen suçtan dolayı 1930 yılının yazında Sovyet gizli polisi tarafından tutuklandı. 15 Ağustos 1930'daki sorgusunda, -aralarında dostu ve iş arkadaşı olan Vladimir Groman ve eski Sosyalist Devrimci Parti üyesi Nikolay Kondratyev'in de bulunduğu- GPU tarafından tutklanan ekonomistlerden oluşan bir gruba dahil olduğuna dair bir beyan imzaladı.^[9]

1931'de Menşevik Davası, devlet planlama komitesindeki "Menşevikleri", yapay olarak düşük planlama hedefleri belirleyerek Sovyet endüstrisini "yıkmakla" suçlayarak yapıldı. Bazarov kamu sanıkları arasında olmasa da, ortağı Groman sanık sandalyesindeydi. Groman, kendisinin ve Bazarov'un 1923'te örgütlendiği iddia edilen ve "Sovyet yetkililerinin ekonomik politikasını etkileyerek 1923-25 pozisyonunu elde etmeye" çalışan Gosplan'daki karşı-devrimci bir gruba başkanlık ettiklerine dair kamuya açık ifade verdi. Tarihçi Naum Jasny, Bazarov'un bu büyük kamu davasında sanık olarak görünmemesinin, muhtemelen "GPU'nun onu davanın arzu edilen bir üyesi yapacak kadar tamamen çökertmeyi başaramamış olması" gerçeğinin bir yansıması olduğunu ileri sürmüştür.

Sanıklar arasında yıldız figür olan Groman, kendisini ve meslektaşlarını Gosplan'da vakitlerini harcadıklarına dair tanıklıklarıyla lanetledi

"Kontrol rakamlarına ve mevcut iş planlama fikirlerinin anketlerine ve genel Parti çizgisine karşıt olan kasıtlı olarak çarpıtılmış değerlendirmelere yer vererek (sosyalist inşanın genişleme oranlarını düşürerek, sınıf yaklaşımını çarpıtarak, zorlukları abartarak), yaklaşan bir felaketin işaretlerini vurgulayarak (Groman) veya buna yakın bir şey yaparak, sosyalist saldırıya yönelik Parti çizgisine ihmal edilebilir bir başarı şansı atfederek (Bazarov, Gukhman)..." ^[10]

Kendisini karalayan kamu davasından dışlanmasına rağmen, Bazarov gizlice yargılandı ve iddia edilen yıkıcı faaliyetleri nedeniyle hapis cezasına çarptırıldı. Aralık 1931'de Menşevik dergisi Sotsialisticheskii vestnik'te (Sosyalist Haberci) yayınlanan SSCB'den gelen bir mektupta, Bazarov'un o sırada Yaroslavl'da siyasi bir "izolasyonda" tutulduğu bildiriliyordu.

Ölümü ve mirası

Bazarov, 16 Eylül 1939'da akciğer iltihabından ötürü Moskova'da hayata gözlerini yumdu. Öldüğünde 65 yaşındaydı.

1999 yılında Menşevik Davası'yla ilişkili iki cilt belgesi Rusya'da yayımlandı. Yayımlananlar arasında kendisinin 1930 yazında gerçekleşen sorgusundan alınmış bazı el yazısı ifadeler de bulunuyordu.

Felsefesi

Bazarov'un kurduğu felsefenin merkezinde, bilginin sadece deney ve gözleme dayalı olması gerektiği fikri yatıyordu. Bu yönüyle, pozitivist bilim anlayışıyla çevresinde "trend"te olan Marksizmi uzlaştırmaya çalıştı. Ona göre, diyalektik materyalizm, bilimsel bilgiyle desteklenmeli ve metafizik unsurlardan arındırılmalıydı. Bu bağlamda, Bazarov ve içinde bulunduğu felsefe grubu, Ernst Mach ve Richard Avenarius’un geliştirdiği empiriokritisizme yakın duruyordu. Onlar, bilginin yalnızca bireysel deneyimler ve duyusal algılar yoluyla edinilebileceğini öne sürerek, klasik materyalizme büyük eleştiriler getirdiler. Ancak, bu yaklaşım, Lenin tarafından idealist ve öznelci olmakla suçlandı. Lenin, Materyalizm ve Ampiryokritisizm adlı eserinde Bazarov ve diğer empiriomonist düşünürleri, Marksizmi bilimsel temellerinden uzaklaştırmakla eleştirdi.

Bazarov’un felsefi yaklaşımı, Marksist epistemoloji içinde tartışmalara yol açsa da, bilimsel yönteme yaptığı vurgu nedeniyle dikkate değerdir. Onun görüşleri, Marksist bilgi kuramının daha deneysel ve gözleme dayalı bir zemine oturtulması gerektiğini savunanların ilgisini çekmiştir. Fakat Sovyetler Birliği’nde resmi ideolojinin güçlenmesiyle birlikte, Bazarov ve onun gibi düşünenler akademik çevrelerden dışlanmış ve fikirleri büyük ölçüde unutulmuştur. Yine de onun materyalist bilim anlayışına yaptığı katkılar, bilim felsefesi ile Marksizm arasındaki ilişkiyi inceleyenler için önemli bir referans noktası olmaya devam etmektedir. Günümüzde, Bazarov’un empirik bilime yaptığı vurgunun, bilimsel sosyalizmin yeniden yorumlanmasına katkı sağlayabileceği düşünülmektedir. Bu yönüyle, onun fikirleri hâlâ tartışılmaya ve yeniden değerlendirilmeye açıktır.

Çalışmaları

Rusça yazdıkları

(Orta Çağ ve Reform Dönemindeki Sosyal Hareketler). İvan Skvortsov-Stepanov ile birlikte. (c. 1898).
"Авторитарная метафизика и автономная личность" (Otoriterliğin Metafiziği ve Kişisel Otonomi), Очерки реалистического мировоззрения (Realistik Görünüm Çalışmaları) adlı koleksiyonda, 1904.
«Анархический коммунизм и марксизм» (Komünist Anarşizm ve Marksizm). 1906.
«На два фронта» (İki Cephede). 1910.
На пути к социализму: Сборник статей (Sosyalizme Giden Yolda: Bir Makale Koleksiyonu). Harkiv: Prosveşçenye, 1919.
"«Ножницы» и плановое хозяйство" ("Makaslar" ve Planlı Ekonomi). Экономическое обозрение, 1923, No. 10.
"К методологии перспективного планирования" (Stratejik Planlama için bir Metodolojiye Doğru).
"К вопросу о хозяйственном плане." (Ekonomik Plan Sorusu Üzerine). Экономическое обозрение, 1924, No. 6.
"О методологии построения перспективных планов." (Uzun Vadeli Planlama Metodolojisi Üzerine). Плановое хозяйство, 1926, № 7.
"Кривые развития» капиталистического и советского хозяйства." ( Sovyet ve Kapilalist Ekonomilerinin "Gelişim Eğrileri"). Плановое хозяйство, 1926, No. 4.
Использование бюджетных данных для построения структуры городского спроса в перспективе генерального плана (Genel Plan Perspektifinde Kentsel Talebin Yapısını Oluşturmak için Maliyet Verilerini Kullanmak), 1927.

Rusçaya çevirdikleri

Karl Marx, Das Kapital. İvan Skvortsov-Stepanov ile birlikte. Genel editör, A. Bogdanov. 1905–07.
Очерки по истории Германии в XIX веке. Т. 1. Происхождение современной Германии. (19. Yüzyıl Alman Tarihi Çalışmaları: 1. Cilt: Modern Almanya'nın Kökeni). İvan Skvortsov-Stepanov ile birlikte. St. Petersburg, 1906.
Émile Boutroux, Science and Religion in Contemporary Philosophy çevirmenin önsözüyle birlikte, St Petersburg: Şipovnik Yayınları, 1910).
Элементы философии биологии 1911 by Felix Le Dantec (Elements de philosophie biologique – Biyoloji Felsefesinin Elemanları)

İngilizceye çevirdikleri

What is needed for socialism?, Novaya jizn, No. 190/184, 1/14 Aralık 1917, b. 1;
July or December?, Mysl', Harkiv, No. 5. Şubat 1919.

Dipnotlar

^ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g Naum Jasny, Soviet Economists of the Twenties: Names to Be Remembered. Cambridge: Cambridge University Press, 1972; sf. 124.
^ Robert C. Williams, The Other Bolsheviks: Lenin and His Critics, 1904-1914. Bloomington, IN: Indiana University Press, 1986; sf. 35.
^ Sovyetler Birliği Komünist Partisi Merkez Komitesi Marksizm-Leninizm Enstitüsü, "The Neutral Group of Social Democrats in Berlin," 20 Aralık 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Lenin, Collected Works: Volume 36: 1900-1923. Moscow: Progress Publishers, 1966; sf. 624, dipnot. 82. Aşağıdaki eserin doğrudan çevirisi: Lenin, Polnoe sobranie sochinenii: Tom 46: Pisma 1893—1904. Moscow: Izdatel'stvo Politicheskoi Literatury, 1964; sf. 489, dipnot. 109.
^ Shmidt, O.Yu. (genel editör) Bukharin, N.I. et al (editörler) (1926). Большая советская энциклопедиа, Volume 4. Moscow. b. 334.
^ ^a ^b ^c Jasny, Soviet Economists of the Twenties, sf. 125
^ Krupskaya, Nadezhda (Lenin's widow) (1970). Memories of Lenin. Panther. b. 160.
^ Williams, The Other Bolsheviks, sf. 170.
^ Alexander Erlich, The Soviet Industrialization Debate, 1924-1928. [1960] İkinci Baskı. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1967; sf. 60.
^ "Protokol dopros Bazarova Vladimira Aleksandrovicha ot 15-go avgusta 1930 goda" (Transcript of the Deposition of Vladimir Alexandrovich Bazarov of August 15, 1920) in A.L. Litvin (dz.), Men'sheviistskiii protsess 1931 goda: Sbornik dokumentov v 2-kh knigakh. Moscow: ROSSPEN, 1999; cilt. 1, sf. 46-48.
^ Naum Jasny, Soviet Industrialization, 1928-1952. Chicago: University of Chicago Press, 1961; sf. 69, alıntı Protsess kontrrevoliutsionnoi organizatsii Men'shevikov, sf. 37.

İleri Okuma

Naum Jasny, Soviet Economists of the Twenties: Names to Be Remembered. Cambridge: Cambridge University Press, 1972.
E.B. Koritskii (ed.), Каким быть плану: Дискуссии 20-х годов: Статьи и современный комментарий (How the Plan was Made: The Discussion of the 20s: Articles and Contemporary Commentary). Leningrad: Lenizdat, 1989.

[:0-1] ^ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g Naum Jasny, Soviet Economists of the Twenties: Names to Be Remembered. Cambridge: Cambridge University Press, 1972; sf. 124.

[2] Robert C. Williams, The Other Bolsheviks: Lenin and His Critics, 1904-1914. Bloomington, IN: Indiana University Press, 1986; sf. 35.

[3] Sovyetler Birliği Komünist Partisi Merkez Komitesi Marksizm-Leninizm Enstitüsü, "The Neutral Group of Social Democrats in Berlin," 20 Aralık 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Lenin, Collected Works: Volume 36: 1900-1923. Moscow: Progress Publishers, 1966; sf. 624, dipnot. 82. Aşağıdaki eserin doğrudan çevirisi: Lenin, Polnoe sobranie sochinenii: Tom 46: Pisma 1893—1904. Moscow: Izdatel'stvo Politicheskoi Literatury, 1964; sf. 489, dipnot. 109.

[4] Shmidt, O.Yu. (genel editör) Bukharin, N.I. et al (editörler) (1926). Большая советская энциклопедиа, Volume 4. Moscow. b. 334.

[:1-5] Jasny, Soviet Economists of the Twenties, sf. 125

[6] Krupskaya, Nadezhda (Lenin's widow) (1970). Memories of Lenin. Panther. b. 160.

[7] Williams, The Other Bolsheviks, sf. 170.

[8] Alexander Erlich, The Soviet Industrialization Debate, 1924-1928. [1960] İkinci Baskı. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1967; sf. 60.

[9] "Protokol dopros Bazarova Vladimira Aleksandrovicha ot 15-go avgusta 1930 goda" (Transcript of the Deposition of Vladimir Alexandrovich Bazarov of August 15, 1920) in A.L. Litvin (dz.), Men'sheviistskiii protsess 1931 goda: Sbornik dokumentov v 2-kh knigakh. Moscow: ROSSPEN, 1999; cilt. 1, sf. 46-48.

[10] Naum Jasny, Soviet Industrialization, 1928-1952. Chicago: University of Chicago Press, 1961; sf. 69, alıntı Protsess kontrrevoliutsionnoi organizatsii Men'shevikov, sf. 37.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]