Uyaran (psikoloji)
Psikolojide bir uyaran, bir organizmada duyusal veya davranışsal bir tepki ortaya çıkaran herhangi bir nesne veya olaydır.
- Algısal psikolojide, bir uyaran, duyular tarafından kaydedilen (örneğin görme, işitme, tat vb.)vVe algının temelini oluşturan bir enerji değişikliğidir (örneğin, ışık veya ses).[1]
- Davranışsal psikolojide (ör. klasik ve edimsel koşullanma), bir uyaran davranışın temelini oluşturur. Bu bağlamda, distal uyaran (dış, algılanan nesne) ve proksimal uyaran (duyu organlarının uyarılması) arasında bir ayrım yapılır.[2]
- Deneysel psikolojide, bir uyaran, bir yanıtın ölçüldüğü olay veya nesnedir. Dolayısıyla katılımcılara sunulan her şey teşvik edici nitelik taşımaz. Örneğin, bir ekranın ortasındaki çarpı işaretinin bir uyaran olduğu söylenmez, çünkü yalnızca katılımcıların ekran üzerindeki bakışlarını merkezler. Ayrıca, böyle bir olaya bir yanıt ölçülse bile, daha uzun olaylardan (örneğin Trier sosyal stres testi ) bir uyaran olarak bahsedilmesi nadirdir.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]19. yüzyılın ikinci yarısında, uyaran terimi, alanı "uyaran ve sansasyon arasındaki ilişkinin bilimsel çalışması" olarak tanımlayarak psikofizikte tanımlanmıştır.[3] Bu, James J. Gibson'ın insanlarla yapılan erken psikolojik çalışmalarda "bir deneyci tarafından kontrol edilebilecek ve bir gözlemciye uygulanabilecek her şeyin bir teşvik olarak düşünülebileceği" sonucuna varmasına neden olabilirken, aynı zamanda uyaran terimi hayvan araştırmalarında bir refleks ortaya çıkarmak.[4]
Davranışsal psikoloji
[değiştir | kaynağı değiştir]Uyaran kavramı, özellikle BF Skinner'ın davranış ve teori teorisi için önemliydi. Böyle bir çerçevede birkaç tür uyaran ayırt edilmiştir (ayrıca klasik koşullandırmaya bakınız):
Tepkime oluşturan uyaran, belirli bir davranıştan önce gelen ve dolayısıyla bir yanıta neden olan bir uyaran olarak tanımlandı. Bunun aksine, ayrımcı bir uyaran, bir yanıtın oluşma olasılığını arttırır, ancak her zaman yanıtı ortaya çıkarmaz. Bir takviye uyaranı genellikle yanıt halihazırda meydana geldikten sonra verilen uyaranı belirtir; psikolojik deneylerde, davranışı pekiştirmek amacıyla sıklıkla uygulanmaktadır. Duygusal uyaranların bir tepki ortaya koymadığı kabul edildi. Bunun yerine, bir davranışın gerçekleştirildiği gücü veya canlılığı değiştirdikleri düşünülüyordu.[5]
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ The Oxford companion to the mind.
- ^ "7: Sensation and Perception". Annenberg Learner. Discovering Psychology. 21 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ağustos 2016.
- ^ George A. Gescheider (1997). Psychophysics (İngilizce). Psychology Press. ISBN 0-8058-2281-X.
- ^ Gibson, James J. (1960): "The Concept of the Stimulus in Psychology". American Psychologist, 15, pp. 694–703, here p.694.
- ^ The Behavior Of Organisms An Experimental.