Tıp Bayramı
| Tıp Bayramı | |
|---|---|
| Resmî adı | 14 Mart Tıp Bayramı |
| Diğer adı | Tıbbiyeliler Günü |
| Ülke | Türkiye |
| Kutlayanlar | Tıp doktorları, tıp öğrencileri ve sağlık çalışanları |
| Türü | Mesleki, Tarihsel ve Ulusal |
| Önemi | Modern tıp eğitiminin başlaması ve İstanbul'un İşgali'ne karşı direniş |
| Tarih | 14 Mart |
| Törenler | Beyaz önlük giyme, meslek onur plaketleri |
| Sıklık | Yıllık |
| Bağlantılı günler | İlk kutlama: 14 Mart 1919 |
Tıp Bayramı, her yıl 14 Mart'ta kutlanan, Türkiye'de tıp doktorlarının, tıp öğrencilerinin ve sağlık çalışanlarının hizmet sorunlarının tartışıldığı, bilime katkılarının ödüllendirildiği, tıp mesleğinin onurunun ve tarihinin anıldığı ulusal bir gündür.
14 Mart, Osmanlı İmparatorluğu'nda modern tıp eğitiminin başladığı gün olarak kabul edilir. Ancak bayramın bugünkü anlamını kazanması, 1919 yılında İstanbul'un İşgali sırasında tıp öğrencilerinin işgale karşı bir direniş ve protesto eylemi olarak bu günü kutlamasıyla başlamıştır. Bu nedenle Tıp Bayramı, Türkiye'de sadece mesleki bir kutlama değil, aynı zamanda bir vatanseverlik sembolü olarak görülür.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Modern Tıp Eğitiminin Başlangıcı (1827)
[değiştir | kaynağı değiştir]Osmanlı Devleti'nde tıp eğitimi uzun süre usta-çırak ilişkisiyle ve medreselerde (Darüşşifa) yürütülmüştür. II. Mahmud döneminde, modernleşme hareketleri kapsamında ordunun hekim ve cerrah ihtiyacını karşılamak amacıyla Hekimbaşı Mustafa Behçet Efendi'nin girişimiyle yeni bir okul planlanmıştır.
14 Mart 1827 Çarşamba günü, Şehzadebaşı'daki Tulumbacıbaşı Konağı'nda Tıphane-i Amire ve Cerrahhane-i Amire adıyla ilk modern tıp okulu açılmıştır.[1] Bu okulda eğitim dili Fransızca olmuş ve Batılı tarzda tıp eğitimi verilmeye başlanmıştır. Bu tarih, Türkiye'de modern tıp eğitiminin başlangıcı kabul edilir.
1919 Ruhu: İşgale Karşı Tıbbiyeli Direnişi
[değiştir | kaynağı değiştir]Tıp Bayramı'nın ilk kez kutlanması, I. Dünya Savaşı'nın sonunda, Mondros Mütarekesi'ni takiben İstanbul'un İtilaf Devletleri'nce işgal edildiği döneme rastlar. O dönemde Haydarpaşa'daki Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane (bugünkü Sağlık Bilimleri Üniversitesi Hamidiye Külliyesi) İngiliz birlikleri tarafından işgal edilmiş; yatakhaneler ve derslikler İngiliz askerlerine tahsis edilmişti. Öğrenciler ise binanın çatı katlarına ve bodrumlarına sıkıştırılmıştı.[2]
Tıbbiye 3. sınıf öğrencisi Hikmet Boran (Tıbbiyeli Hikmet) ve arkadaşları, işgali protesto etmek için bir yol arıyorlardı. Okul idaresinden "kuruluş yıl dönümü kutlaması" adı altında izin almayı başardılar. 14 Mart 1919 günü, okulun iki kulesi arasına dev bir Türk bayrağı asarak işgale meydan okudular. İngiliz askerlerinin müdahalesine rağmen toplanan öğrencilere, dönemin ünlü hocaları Dr. Fevzi Paşa, Dr. Besim Ömer Paşa ve Dr. Akil Muhtar (Özden) da katılarak destek verdi.[3]
Bu eylem, İstanbul'daki ilk kitlesel işgal protestolarından biri olarak tarihe geçti ve Tıp Bayramı'nın "bağımsızlık ve direniş" temelli karakterini oluşturdu. Bu eyleme öncülük eden Hikmet Boran, daha sonra Sivas Kongresi'ne tıbbiyeli delegesi olarak katılmış ve Mustafa Kemal Paşa'nın huzurunda manda ve himayeyi reddeden ünlü konuşmasını yapmıştır.[4]
Cumhuriyet Dönemi ve Tarih Değişikliği Denemesi
[değiştir | kaynağı değiştir]Cumhuriyetin ilanından sonra, 1929-1937 yılları arasında Tıp Bayramı tarihi değiştirilmek istendi. Bursa'daki Yıldırım Darüşşifası'nda ilk Türkçe tıp derslerinin başladığı tarih olduğu varsayılan 12 Mayıs günü, "Tıp Bayramı" olarak ilan edildi. Bu değişikliğin amacı, tıp eğitimindeki Fransızca etkisinden ziyade Türkçe eğitimin başlangıcını vurgulamaktı. Ancak bu tarih, tıbbiye camiası tarafından 14 Mart'ın taşıdığı "direniş ruhu" nedeniyle benimsenmedi ve zamanla yeniden 14 Mart tarihine dönüldü.[1]
Günümüzde Kutlamalar ve Tıp Haftası
[değiştir | kaynağı değiştir]
1976 yılından itibaren etkinlikler sadece 14 Mart günü ile sınırlı kalmamış, 14 Mart'ı içine alan hafta Tıp Haftası olarak kabul edilmiştir.[5] Günümüzde bu hafta boyunca şu etkinlikler öne çıkar:
- Beyaz Önlük Törenleri: Tıp fakültesine yeni başlayan veya klinik eğitime geçen öğrencilere, hekimlik mesleğinin saflığını ve temizliğini simgeleyen beyaz önlüklerinin hocaları tarafından giydirildiği törenlerdir.
- Hizmet Plaketleri: Meslekte 30, 40, 50 ve hatta 60 yılını dolduran kıdemli hekimlere tabip odaları tarafından "Meslekte Onur Yılı" plaketleri takdim edilir.
- Mesleki Sorunların Gündeme Getirilmesi: Türk Tabipleri Birliği (TTB) ve yerel tabip odaları, 14 Mart'ı bir kutlamadan öte, sağlık sistemindeki aksaklıkları duyurma günü olarak değerlendirir. Özellikle "Sağlıkta Şiddet", "Hekim Göçü", "Özlük Hakları" ve "Yıpranma Payı" gibi konular basın açıklamalarıyla kamuoyuna duyurulur.
Dünyada Benzer Günler (Doktorlar Günü)
[değiştir | kaynağı değiştir]Dünyada tıp bayramı veya doktorlar günü, genellikle evrensel bir tarihte değil, her ülkenin kendi tıp tarihindeki dönüm noktalarına göre kutlanır:
| Ülke | Tarih | Gerekçe |
|---|---|---|
| ABD | 30 Mart | Dr. Crawford W. Long'un ameliyatlarda genel anesteziyi (eter) ilk defa kullandığı (1842) günün yıl dönümü. |
| Hindistan | 1 Temmuz | Ünlü hekim ve siyasetçi Dr. Bidhan Chandra Roy'un hem doğum hem de ölüm yıl dönümü. |
| İran | 23 Ağustos | Büyük İslam alimi ve hekimi İbn-i Sina'nın doğum günü. |
| Küba | 3 Aralık | Sarı humma virüsünü keşfeden Dr. Carlos Finlay'in doğum günü. |
| Brezilya | 18 Ekim | Aziz Luka günü (Hıristiyanlıkta hekimlerin koruyucusu kabul edilir). |
Galeri
[değiştir | kaynağı değiştir]-
Günümüzde Sağlık Bilimleri Üniversitesi Hamidiye Külliyesi olarak hizmet veren tarihi Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane binası. -
Binanın 1903 yılındaki görünümü. Tıp Bayramı'nın ilk kutlandığı 1919 yılında bina bu tarihi dokusunu koruyordu. -
Dicle Köprüsü'nde Tıp Bayramı kutlamalarında köprüden karanfil atılıyor, 14 Mart 2021 -
Anıtkabir'de Tıp Bayramı için saygı duruşundaki insanlar, 14 Mart 2022
.jpg)
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b Uğurlu, Mehmet Cemil (1 Ocak 1997). ""14 Mart Tıp Bayramı"nın Düşündürdükleri". Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası. 50 (1): -. ISSN 0365-8104. 15 Mart 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi15 Mart 2024.
- ^ Prof. Dr. Nuran Yıldırım (14 Mart 2019). "100. Yılında "14 Mart Tıp Bayramı" Mesleki Bir Kutlamadan Öte Milli Direnişin Simgesi". İstanbul Üniversitesi İletim Gazetesi. Erişim tarihi: 31 Aralık 2025.
- ^ Çağlar, Musa Kazım. "14 Mart Tıp Bayramı ve Tıbbiyeli Hikmet".
- ^ Kemalettin Kuzucu. "Tıbbiyeli Hikmet Mehmet Bey (Boran)". Atatürk Ansiklopedisi. Erişim tarihi: 31 Aralık 2025.
- ^ "14 Mart Tıp Bayramı Tarihçesi". Türk Tabipleri Birliği. Erişim tarihi: 31 Aralık 2025.
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]
Wikimedia Commons'ta Tıp Bayramı ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur
