Sultan Şeyhmus
Sultan Şeyhmus (Kürtçe: Siltan Şêxmûs[1]) ya da tam ismiyle Şeyh Mûsâ bin Mâhîn El-Mardini ez-Zûlî [2](d. 1077, Mardin; ö. 1164, Mardin),
Sultan Şeyhmus | |
|---|---|
| Doğum | 1077 (hicrî, 470) Atlıca Köyü, Mardin |
| Ölüm | 1164 (hîcrî, 560) Mardin |
| Defin yeri | Yüce Köyü 37°45′K 40°59′D / 37.750°K 40.983°D |
| Eğitim | Suriye medreseleri, Menbic |
| Dönem | Mervânîler - Artuklular |
| Yerine geldiği | Şeyh Ukayl el-Münbecî |
| Yerine gelen | Şeyh Adiyy bin Müsafir |
| Çocuk(lar) | 6, Şeyh Muhammed Said Haniye Reş |
| Ebeveyn(ler) | Şeyh Mahan |
| Aile | Aile kökeni Halife Ömer'e dayanmaktadır. |
İslam âlimi ve Abdülkâdir Geylânî’nin öğrencisidir.[3]
Türbesi Mardin - Diyarbakır yolu üzerindeki Yüce köyündedir.[4] Evliya Çelebi Diyarbakır’dan Mardin’e giderken türbeden “Şeyh Hazret-i Zulî Sultan” diye bahsetmektedir.[5]
Hayatı
[değiştir | kaynağı değiştir]Sultan Şeyh Mûsâ, Atlıca (Kürtçe: Ziyareta Hesp, Şêxana Jorî) köyünde doğdu. Evi ve medresesinin izleri günümüze kadar ulaşmıştır. Şeyh Mûsâ'nın soyundan gelen Şeyh Aqil ve Şeyh Ali'nin mezarları da bu köyde bulunmaktadır.[6] Menbic'de aldığı medrese eğitimi yılları haricinde hayatının tamamını Mardin'in Sultanköy (Kürtçe: Şêxan) civarında geçirmiştir.[1] Çağdaşlarının hayatlarının ve faaliyetlerinin bilinmesine karşın, Şeyh Mûsâ'nın devrin önemli ilim merkezlerinden uzak bir köyde yaşamayı tercih etmesi nedeniyle hakkında sınırlı bilgi bulunmaktadır.[7]
Ailesi
[değiştir | kaynağı değiştir]Ailesinin kökeni ikinci İslam halifesi Ömer'e kadar uzanmaktadır. Şu anda orijinali Medine-i Münevvere Ârif Hikmet Kütüphanesi'nde bulunan Mevahib'ül-İhsaniyye (Arapça: المواهب الإحسانية ) adlı el yazması nüshada, Halife Ömer'in çocuklarından ve bunların nasıl ve nereye yayıldıklarından bahsedilmekte ve soy zinciri Sultan Şeyh Mûsâ ez-Zuli'ye kadar dayandırılmaktadır.[8] Şeyh Mûsâ'nın ailesi, İslam dinini yaymak için Mekke'den Irak'ın kuzeyindeki Şehrizor ve Tikrit şehirlerine göç etmiş, daha sonra Şeyh Mûsâ'nın babası Şeyh Mahan, Tikrit'ten Mardin şehrine göç etmiştir. Şeyh Mûsâ'nın babasının türbesi Mardin, Yeşilli, Sancar (Kürtçe:Tixub) köyündedir. Kimilerine göre ise türbesi Xurs vadisindeki Alipaşa köyündedir. Şeyh Mûsâ'nın altı oğlu vardı [6] ve büyük oğlu Şeyh Muhammed Said babasının yolunu yaymak için Siirt, Baykan'a giderek Kasımlı Köyü'ne (Kürtçe: Verkanis) yerleşti ve vefatına kadar orada kaldı. [1][9]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b Ertekin, M. Zahir (1 Aralık 2015). "A Biographical Oeuvre by Baqustanî: Sultan Shaykhmus". Nubihar Akademi. 1 (4): 57-89. ISSN 2147-883X. 22 Eylül 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi22 Eylül 2024.
- ^ Tabakat'ül-Kübra. Bedir Yayınevi. s. 139.
- ^ Kalaidül-Cevahir fi Menakıbi Tacil-evliya ve Madenil-Asfiya ve Sultanil-Evliya - قلائد الجواهر في مناقب تاج الأولياء ومعدن الأصفياء وسلطان الأولياء (Arapça). el-Mektebetü'l-Ezheriyye li't-Türas - المكتبة الأزهرية للتراث. s. 96.
- ^ "Sultan Seyhmus Türbesi". Türkiye Turizm Ansiklopedisi. 21 Eylül 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Eylül 2024.
- ^ Günümüz Türkçesiyle Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi. 1. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman tarafından çevrildi. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. 2010. s. 78.
- ^ a b Zeynelabidîn Zinar (2011). "Şêx Fethullahê Werqanisî" (PDF), 5. Nûpelda.
- ^ Arslan, Ahmet (2017). 19.YÜZYILDAN GÜNÜMÜZE MARDİN’DE TASAVVUF KÜLTÜRÜ (PDF). Diyarbakır. s. 83. Erişim tarihi: 13 Ekim 2024.
- ^ Hüseyin bin Abdul Latif bin Muhammed (İbn Abdul Hadi) (1216). Al-Mawahib Al-Ihsaniyah (PDF) (Arapça). Profesör Dr. Muhammed bin Turki el-Turki kütüphanesi. s. 345. Erişim tarihi: 13 Ekim 2024.
- ^ "Verkanis Sosyal Yardımlaşma Kültür ve Dayanışma Derneği". verkanis.com. 13 Temmuz 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ekim 2024.