Siyenpiler
Sien-pi 鮮卑 Xiānbēi Siyenpiler | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 315-618 | |||||||||
 Siyenpilerin en geniş sınırları (1-3. yüzyıl) | |||||||||
| Başkent | Danhan Dağları | ||||||||
| Resmî dil(ler) | Siyenpice | ||||||||
| Resmî din | Şamanizm Tengrizm | ||||||||
| Hükûmet | Konfederasyon | ||||||||
| Kağan | |||||||||
| |||||||||
| Yasama organı | Kurultay | ||||||||
| Tarihçe | |||||||||
| |||||||||
| |||||||||
| Günümüzdeki durumu |  Moğolistan  Çin | ||||||||
| Makale serilerinden |
 |
Siyenpiler veya Sien-piler (Çince: 鮮卑; pinyin: Xiānbēi; Wade-Giles: Hsien-pi), Moğolistan ve Mançurya sınırı civarında yaşamış göçebe bir kabile.
Etnik yapısı konusunda Moğol tezi, Tunguz tezi, Moğol ve Türk boylardan oluşan bir konfederasyon olduğuna dair tez de vardır.[1] Wilhelm Barthold, Siyenpilerin şüphesiz Türk kökenli bir kavim olduğunu belirtmiştir.[2]
Vu-Huan (烏桓 wū huán), konfederasyonu Şyung-nu'nun güneydoğusunda Siyenpiler ile Şyung nu'ların kuzeydoğusunda oluşturmuştur. Şyung-nu birliğinden kopan bu topluluklar eski ortaklarına saldırmıştır. Siyenpilerin kalkış dönemi Şyung-nu'ların yıkılma dönemine denk gelmektedir. 87 ila 93 yılları arasında Şyung-nu'ların iki şanyusunu (hükümdarlarını) öldürmüşlerdir.
Siyenpilerin en namlı hükümdarları 132 yılından 181 yılına kadar tahtta kalmış olan Tanshihuai (檀石槐 tán shíhuái, 136-181) olmuştur. Tanshihuai, Kuzey Şyung-nu'ları mağlup etmeyi başarmış ve topraklarını İli Nehri'ne kadar genişletmiştir. Çok kez (158 yılında Güney Şyung-nu'ları ile birlikte) Çin Seddi'ni aşmıştır. Oğulları ve yeğenleri kendi yerlerini tutamamış ve böylece Siyenpi Konfederasyonu 236 yılında dağılmıştır.
Siyenpilerin bir bölümü Liaotung (遼東)'dan Henan'a doğru hareket etmiş ve orada Han Tsun (Murong Jun (慕容皝 mùróng huàng, ?-360) komutası altında 352 yılında Güney Şyung-nu'ları mağlup etmiştir. Orada kurdukları Yan Hanedanları (Çian Yan ile Hou Yan) fazla ayakta duramamış ve 370 yılında aynı kendileri gibi kısa ömürlü Çian Çin (前秦) hanedanını kuran Tibetli Di kavminden Fu Jian (苻健)'a yenik düşmüştür. Ancak 16 yıl sonra 386 yılında bu bölgede Tabgaçlar (Tuoba) tarafından ve Tuoba Gui (拓跋珪) önderliğinde Kuzey Vey Hanedanı'nı kurmuştur. Tabgaçlar da Siyenpilerin zamanında bir Siyenpi boyuydu.
Siyenpilerin Başlıca Kolları
[değiştir | kaynağı değiştir]Doğu Siyenpi: Duan (段), Murong (慕容), Yuwen (宇文)
Batı Siyenpi: Tuoba (拓跋) => Hanlaştırma siyaseti => Yuan (元)
Kuzey Siyenpi: Muron Tuyuhun (慕容吐谷渾) - "Hunlar çağında Siyenpi kavimlerinin başkanı Tanshihuai 10 ayda doğmuştur."
Siyenpi Hanedanları
[değiştir | kaynağı değiştir]| Ülke adı | Kurucu | Dönem |
|---|---|---|
| Dai 代 | Tuoba Yilu 拓跋猗盧 | 315 - 376 |
| Çian Yan 前燕 | Murong Huang 慕容皝 | 337 - 370 |
| Hou Yan 後燕 | Murong Chui 慕容垂 | 384 - 409 |
| Batı Çin 西秦 | Çifu Guoren 乞伏國仁 | 385 - 431 |
| Güney Liang 南涼 | Tufa Wugu 禿髮烏孤 | 397 - 414 |
| Güney Yan 南燕 | Murong De 慕容徳 | 400 - 410 |
| Kuzey Vey 北魏 | Tuoba Gui 拓跋珪 | 386 - 534 |
| Doğu Vey 東魏 | Yuan Shanjian 元善見 | 534 - 550 |
| Batı Vey 西魏 | Yuan Baoju 元宝炬 | 535 - 556 |
| Kuzey Çi 北齊 | Yuwen Jue 宇文覚 | 550 - 577 |
| Kuzey Çov 北周 | Gao Yang 高洋 | 557 - 581 |
| Sui 隋 | Yan Çian 楊堅 | 581 - 618 |
