Rusya Halk Vekilleri Kongresi
| Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti Halk Vekilleri Kongresi Rusya Federasyonu Halk Vekilleri Kongresi Съезд народных депутатов РСФСР Съезд народных депутатов Российской Федерации | |
|---|---|
 (25 Aralık 1991 sonrası | |
.svg) | |
| Tür | |
| Tür | |
| Tarih | |
| Kuruluş | 1990 |
| Dağılış | 1993 |
| Sandalye | 1,068 (en yüksek sayı) 638 (10. Acil Kongre) |
| Seçimler | |
| Çoklu oy sistemi (Dar bölge sistemi için direkt seçim) | |
Son seçim | 4 Mart 1990 |
| Toplantı yeri | |
| Beyaz Ev (X. Kongre) Büyük Kremlin Sarayı (I-IX. Kongreler) | |
Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti Halk Vekilleri Kongresi (Rusça: Съезд народных депутатов РСФСР) ya da 1991 yılından sonraki adıyla Rusya Federasyonu Halk Vekilleri Kongresi (Rusça: Съезд народных депутатов Российской Федерации), 16 Mayıs 1990 ile 21 Eylül 1993 tarihleri arasında Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti'nin ve Rusya'nın ve en yüksek devlet kurumu. 4 Mart 1990 tarihinde 5 yıllığına seçilmiş, fakat 1993 Rusya anayasa krizi sonrası[1] anayasal olmayan yolla Devlet Başkanlığı kararnamesiyle Boris Yeltsin tarafından lağvedilmiştir.[2]
Kongre, Rusya'nın Sovyetler Birliği'nden bağımsızlığını ilan etmesi (Aralık 1991), Yeltsin'in yükselişi ve dönemin ekonomik reformları gibi pek çok önemli karara imza atmıştır.
Kuruluş ve seçim sistemi
[değiştir | kaynağı değiştir]SSCB’nin çözülme sürecinde, Sovyet sisteminde geçici reformlar yapıldı. Bu çerçevede RSFSR Anayasasında yapılan değişikliklerle Halk Temsilcileri Kongresi’nin kurulması sağlandı. Kongre’ye yapılan ilk seçimler 4 Mart 1990 tarihinde gerçekleşti ve seçim sistemi, ülkedeki önceki tek aday uygulamalarına kıyasla daha rekabetçi kabul edildi; özellikle 300 ün üzerinde seçim bölgesinde birden çok aday yarıştı.[3] Kongrenin üye sayısı başlangıçta 1 068 olarak belirlenmişti ve üyelerin büyük kısmı doğrudan halk oylamasıyla seçildi. Kongre’nin toplantıları Moskova’daki Büyük Kremlin Sarayı’nda yapılmıştı.[3]
Görev, yetki ve siyasi rol
[değiştir | kaynağı değiştir]Kongre anayasa değişiklikleri yapma, başbakan ve yüksek kamu görevlilerini onaylama, referandum ilan etme ve cumhurbaşkanını görevden alma gibi geniş yetkilere sahipti.[4] Bu anlamıyla, Sovyet sonrası Rusya’da yürütme-yasama ilişkisinin yeniden tanımlandığı dönemin merkezinde yer aldı. Kongre’nin ilk oturumlarında 12 Haziran 1990’da yapılan halk oylamasıyla Rusya Federasyonu Başkanlığı seçimi ve egemenlik deklarasyonu kabul edildi; bu, merkezi Sovyet yönetimiyle Rusya Federasyonu arasındaki güç paylaşımının simgesel bir dönüşümüdür.[3]
Kriz ve lağvı
[değiştir | kaynağı değiştir]1990–1993 yılları aralığında, Rusya’daki siyasi çalkantılar, ekonomik krizler ve etnik bölünme eğilimleri Kongre’nin varlığını giderek zorlaştırdı. 21 Eylül 1993’te Yeltsin tarafından çıkarılan 1400 sayılı başkanlık kararnamesiyle resmî olarak dağıtılan Kongre, 4 Ekim 1993’te Moskova’daki Beyaz Ev (Rusya parlamento binası) baskınıyla fiilen sona erdi.[3][4] Bu lağvetme, Rusya’da yürütme hâkimiyetinin artışı ve yasama organının güç kaybetmesiyle sonuçlandı; araştırmacılar bu süreci “Rusya’nın otoriterleşme yoluna girişi” olarak değerlendirir.[4]
Önemi
[değiştir | kaynağı değiştir]Kongre, kısa süreli varlığına karşın Rusya Federasyonu'nun demokrasi, devlet-örgütlenme ve güç dengesi açısından kritik bir deneyimi temsil eder. Seçim sistemi, devlet ve toplum ilişkisi, parlamentonun hukuki statüsü gibi açılardan dönüm noktaları oluşturmuştur. 1993 krizinin ardından yerine gelen Rusya Federasyonu Federal Meclisi, Kongre'den devraldığı bazı işlevlerle modern Rus parlamento sisteminin temelini atmıştır. Araştırmacılar, Kongre'nin dağıtılmasının Rusya'da yasama organının özerkliği açısından geri adım olduğu görüşünü savunmaktadır.[3]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Ellen Propper Mickiewicz, Changing channels, Duke University Press, s. 126 [1] 17 Haziran 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., 5 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir
- ^ Съезд народных депутатов и Верховный Совет РСФСР / Российской Федерации 11 Şubat 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Rusça), Erişim tarihi: 29 Mart 2017.
- ^ a b c d e Team, Blog (2024-09-11). "How Russia's 1993 constitutional crisis set the country on a path to authoritarianism - EUROPP". EUROPP - European Politics and Policy. Erişim tarihi: 2025-11-24.
- ^ a b c Skach, C. “Russia’s Constitutional Dictatorship: A Brief History.” University of Miami International and Comparative Law Review, King’ s College London, Volume 29, Issue 1, 2021.
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]- РОССИЙСКАЯ СОВЕТСКАЯ ФЕДЕРАТИВНАЯ СОЦИАЛИСТИЧЕСКАЯ РЕСПУБЛИКА (Rusça)
- БЛОКИ И ФРАКЦИИ РОССИЙСКОГО ПАРЛАМЕНТА (Rusça)26 Kasım 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.