Parasetamol zehirlenmesi
| Parasetamol zehirlenmesi | |
|---|---|
| Diğer adlar | Asetaminofen toksisitesi, parasetamol toksisitesi, asetaminofen zehirlenmesi, parasetamol aşırı dozu, asetaminofen aşırı dozu, Tylenol toksisitesi |
 | |
| Parasetamol | |
| Olağan başlangıcı | Zehirlenemden sonra 24 saat içerisinde[1] |
| Uzmanlık | Toksikoloji |
| Belirtiler | '‘'Erken’: Belirtisi belirgin olmayan, yorgunluk hissi, karın ağrısı, mide bulantısı ‘’'Geç'‘’: Ciltte sararma, kan pıhtılaşma sorunları, zihin bulanıklığı |
| Komplikasyon | Karaciğer yetmezliği, böbrek yetmezliği, pankreatit, düşük kan şekeri, laktik asidoz. |
| Nedenleri | Parasetamol (asetaminofen) genellikle > 7 g[1][2] |
| Risk faktörü | Alkolizm, yetersiz beslenme, bazı diğer ilaçlar[1] |
| Tanı | Kullanımdan sonra belirli zamanlarda kan seviyeleri[1] |
| Ayırıcı tanı | Alkolizm, viral hepatit, gastroenterit[1] |
| Tedavi | Aktif kömür, asetilsistein, karaciğer nakli[1] |
| Prognoz | Ölüm oranı ~%0,1'dir.[1] |
| Sıklık | >100,000/yıl (ABD)[1] |
Parasetamol zehirlenmesi, asetaminofen zehirlenmesi olarak da bilinen parasetamol (asetaminofen) adlı ilacın aşırı kullanımından kaynaklanan bir zehirlenme.[2] Çoğu insanda aşırı dozdan sonraki ilk 24 saatte az sayıda veya spesifik olmayan semptomlar görülür. Yorgunluk hissi, karın ağrısı veya mide bulantısı belirtileri bu semptomlar arasındadır. Genellikle birkaç gün boyunca hiçbir belirti olmadan devam eden sürecin ardından karaciğer yetmezliği sonucu sarımsı cilt, kan pıhtılaşma sorunları ve bilinç bulanıklığı ortaya çıkar. Ek komplikasyonlar arasında böbrek yetmezliği, pankreatit, düşük kan şekeri ve laktik asidoz yer alır. Ölüm gerçekleşmezse, kişiler genellikle birkaç hafta içinde tamamen iyileşirler. Tedavi edilmeyen vakaların bir kısmı iyileşirken, bir kısmı da ölümle sonuçlanabilmektedir.
Parasetamol zehirlenmesi kazara veya kişinin hayatına son verme girişimi sonucu meydana gelebilir. Alkolizm, yetersiz beslenme ve bazı diğer ilaçların kullanımı toksisite risk faktörleri arasında yer alır.[1] Karaciğer hasarı parasetamolün kendisinden değil, metabolitlerinden biri olan <i id="mwRg">N</i> -asetil <i id="mwRw">-p-</i> benzokinon imin (NAPQI)'den kaynaklanır.[3] NAPQI karaciğerdeki glutatyonu azaltır ve doğrudan karaciğerdeki hücrelere zarar verir.[4] Tanı, ilacın alınmasından sonra belirli zamanlarda kandaki parasetamol düzeyine bakılarak konulmaktadır.[1] Bu değerler, endişe düzeyini belirlemek için sıklıkla Rumack-Matthew nomogramına çizilir.[1]
Kişi aşırı dozdan kısa bir süre sonra tıbbi yardım isterse, tedaviye aktif kömür de dahil edilebilir.[1] Kişiyi kusturmaya çalışmak tavsiye edilmez.[3] Toksisite potansiyeli varsa, panzehir olarak asetilsistein önerilir.[1] İlaç genellikle en az 24 saat süreyle verilir.[3] İyileşmenin ardından psikiyatrik desktek gerekebilir.[1] Karaciğerdeki hasarın ciddi boyutlara ulaşması durumunda karaciğer nakli gerekebilir. Nakil ihtiyacı genellikle düşük kan pH'ı, yüksek kan laktatı, zayıf kan pıhtılaşması veya önemli hepatik ensefalopati sbebiyle gerekmektedir. Erken tedavi ile karaciğer yetmezliği nadir olarak gerçekleşir.[3] Ölüm oranı yaklaış %0,1'dir.[1]
Parasetamol zehirlenmesi ilk olarak 1960'larda tanımlanmıştır.[3] Zehirlenme oranları dünyanın farklı bölgelerine göre önemli ölçüde değişiklik göstermektedir.[5] Amerika Birleşik Devletleri'nde her yıl 100.000'den fazla görülür.[1] Birleşik Krallık'ta ise en fazla doz aşımına neden olan ilaçtır.[4] En çok küçük çocuklarda görülmektedir.[1] Amerika Birleşik Devletleri ve Birleşik Krallık'ta parasetamol, akut karaciğer yetmezliğinin en yaygın nedenidir.[1][6]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r Ferri, Fred F. (2016). Ferri's Clinical Advisor 2017 E-Book: 5 Books in 1 (İngilizce). Elsevier Health Sciences. s. 11. ISBN 9780323448383. 10 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Temmuz 2017.
- ^ a b Woolley, David; Woolley, Adam (2017). Practical Toxicology: Evaluation, Prediction, and Risk, Third Edition (İngilizce). CRC Press. s. 330. ISBN 9781498709309. 10 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Temmuz 2017.
- ^ a b c d e Webb, Andrew; Gattinoni, Luciano (2016). Oxford Textbook of Critical Care (İngilizce). Oxford University Press. s. 1518. ISBN 9780199600830. 10 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Temmuz 2017.
- ^ a b Prout, Jeremy; Jones, Tanya; Martin, Daniel (2014). Advanced Training in Anaesthesia (İngilizce). OUP Oxford. s. 166. ISBN 9780191511776. 10 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ Yamada, Tadataka (2011). Textbook of Gastroenterology (İngilizce). John Wiley & Sons. s. PT4008. ISBN 9781444359411. 10 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Other causes of parenchymal liver disease". BMJ (Clinical Research Ed.). 322 (7281): 290-2. February 2001. doi:10.1136/bmj.322.7281.290. PMC 1119531
. PMID 11157536.
