Omurilik yaralanması
| Omurilik yaralanması | |
|---|---|
| Diğer adlar | Omurga travması |
.jpg) | |
| MRI omuriliği sıkıştıran kırık ve çıkık boyun omuru | |
| Uzmanlık | Nöroşirürji |
| Belirtiler | Zayıflık, uyuşma, otonom disfonksiyon, ağrı[1] |
| Komplikasyon | Basınç yaraları, enfeksiyonlar, derin ven trombozu, otonomik disrefleksi, solunum problemleri[2] |
| Nedenleri | Fiziksel travma, enfeksiyon, yetersiz kan akışı, toksinler, tümörler[2][3] |
| Tanı | Semptomlara göre, tıbbi görüntüleme[4] |
| Korunma | Motorlu taşıtlarda yapılan iyileştirmeler, silah kontrolü, şiddetin önlenmesi[2] |
| Tedavi | Omurga hareket kısıtlılığı, damardan sıvı verilmesi, vazopresörler[4] |
| Prognoz | Azalan yaşam beklentisi[5] |
| Sıklık | Yılda 250,000 - 500,000[2] |
Omurilik yaralanması veya omurilik travması (SCI), omurilikte geçici veya kalıcı sorunlara neden olan hasardır.[1] Belirtileri kas kaybı, duyu kaybı veya otonomik fonksiyon kaybıdır.[1] Bağırsak veya mesane inkontinansı, cinsel işlev bozukluğu ve ağrı da görülebilir.[1] Yaralanma, alt seviyelerdeki fonksiyonların tamamen kaybıyla tam olabileceği gibi, bazı sinir sinyallerinin yaralı bölgeden geçebildiği anlamına gelen kısmi yaralanma da olabilir.[1] Komplikasyonlar arasında bası yaraları, enfeksiyonlar, derin ven trombozu, otonomik disrefleksi ve solunum problemleri yer alır.[2]
Amerika Birleşik Devletleri'ndeki vakaların çoğunluğu, araba kazaları (%38), düşmeler (%30), ateşli silah yaralanmaları (%13) veya spor yaralanmaları (%9) gibi fiziksel travmalardan kaynaklanmaktadır. Bu sebeplerin haricinde enfeksiyon, yetersiz kan akışı, toksinler veya tümörler gibi travmatik olmayan nedenlerden dolayı da gerçekleşebilmektedir.[2][3] Yaralanmaların yarısından biraz fazlası boynu etkilerken, %15'i torasik omurgada, torasik ve lomber omurga arasındaki sınırda ve sadece lomber omurgada meydana gelir.[4] Tanı genellikle semptomlar ve tıbbi görüntüleme ile konulur.[4]
Bu yaralanmaları önlemeye yönelik çabalar arasında motorlu taşıtlarda iyileştirmeler, silah kontrolü ve şiddetin önlenmesi yer almaktadır.[2] Tedavi, omurganın daha fazla hareket etmesinin kısıtlanması ve yeterli kan basıncının korunmasıyla başlar.[4] Kortikosteroidlerin yararlı olduğu görülmemiştir.[4] Diğer müdahaleler yaralanmanın derecesine bağlı olarak yatak istirahatinden ameliyata kadar değişiklik gösterir.[6] Uzun vadeli fiziksel ve mesleki terapi de fayda gösterebilmektedir.[2] Tam iyileşmeden vücudun büyük bir bölümünün kalıcı felce uğramasına kadar geniş aralıkta farklı sonuçlara sebep olabilir.[1]
Dünya çapında her yıl 250.000 ila 500.000 kişi bu hasara uğramaktadır.[2] Amerika Birleşik Devletleri'nde her yıl yaklaşık 17.000 kişi omurilik yaralanmasından kurtulabilmektedir.[5] En sık etkilenenler genç yetişkin erkeklerdir.[5] Maruz kalındıktan sonra genellikle önemli ölçüde daha kısa bir yaşam beklentisiyle sonuçlanır.[5] Potansiyel tedavilere yönelik araştırmalar kök hücre implantasyonu, omurga stimülasyonu ve giyilebilir robotik dış iskeletleri içermektedir.[7]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b c d e f "Spinal Cord Injury Information Page | National Institute of Neurological Disorders and Stroke". www.ninds.nih.gov. 13 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2022.
- ^ a b c d e f g h i Bennett, Joe; M Das, Joe; Emmady, Prabhu D. (2022). "Spinal Cord Injuries". StatPearls. StatPearls Publishing. 12 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2022.
- ^ a b "Overview of Spinal Cord Disorders - Brain, Spinal Cord, and Nerve Disorders". Merck Manuals Consumer Version (İngilizce). 30 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2022.
- ^ a b c d e f ATLS – Advanced Trauma Life Support – Student Course Manual. 10th. American College of Surgeons. 2018. ss. 129-144. ISBN 9780996826235.
- ^ a b c d "Spinal Cord Injury (SCI) 2016 Facts and Figures at a Glance". The journal of spinal cord medicine. 39 (4): 493-4. July 2016. doi:10.1080/10790268.2016.1210925. PMID 27471859.
- ^ "Spinal Trauma - Injuries; Poisoning". Merck Manuals Professional Edition (İngilizce). 5 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2022.
- ^ "Toward Functional Restoration of the Central Nervous System: A Review of Translational Neuroscience Principles". Neurosurgery. 84 (1): 30-40. January 2019. doi:10.1093/neuros/nyy128. PMC 6292792
. PMID 29800461.
