Nisa (antik kent)

Nysa
*Nisa*
*Menderes Nysası*
Grekçe: Νύσα veya Νύσσα
	Nysa antik kenti, Aydın'nın Sultanhisar ilçesinde Menderes Nehri'nin kuzeyinde yer alır. Tiyatrosu, Helenistik dönem sonlarında inşa edilmiş olsa da, mevcut mimari özellikleri 2. yüzyıla kadar uzanmaktadır.
	Nisa Türkiye haritasındaki konumu.
Diğer adı	Nysıa
Konum	Sultanhisar, Aydın,; Türkiye
Bölge	Karya
Koordinatlar	37°54′06″K 28°08′48″D / 37.90167°K 28.14667°D
Tür	Yerleşim yeri
Tarihçe
Kurucu	I. Antiokhos Soter
Kuruluş	MÖ.6.yüzyıl
Kültür(ler)	Helenistik dönem, Roma Dönemi, Bizans dönemi
Sit ayrıntıları
Buluntu(lar)	Meclis binası, tiyatro, kütüphane, bouleterion, Togalı Marcus Aurelius heykeli, agora kuzey portiko, sahne binası, propylon,
Kazı tarihleri	1907
Durum	Tescilli- Tescil Tarihi:20/6/1990, Tescil No: 1398 (Tescil Kurumu:İzmir 2 No'lu KK), Restore
bağlılığı	Aydın Müze Müdürlüğü
ülkesi	Türkiye
içinde bulunduğu idari birim	Sultanhisar, Aydın
zaman dilimi	UTC+03.00
içinde/üzerinde bulunduğu fiziksel yer	Ege Bölgesi
konum koordinatları	37°54′6″K 28°8′48″D
korunmuşluk durumu	korunmuş

Nysa, Nisa (Grekçe: Νύσα veya Νύσσα) veya Menderes Nysası, Aydın ilinin Sultanhisar ilçesi sınırlarında yer alan bir antik kent örenidir. Tarihi MÖ 3. yüzyıla kadar uzanmaktadır. Menderes Nehri’nin kuzeyinde, nehrin oluşturduğu bereketli havzada, Cevizli – Aydın (Messogis) dağlarının güneyindeki korunaklı yamaçta kurulmuş olan Nysa, Roma İmparatorluk Dönemi’nde Asia Eyaleti’nin önemli kentleri arasında yer alır.^[2]

Yerleşim

Karia kentlerindendir. Antik kentin kuruluşu ile ilgili farklı bilgiler bulunmaktadır. Antik dönem tarihçisi ‘Stephanus’ MÖ 3. yüzyılda Seleukos'un oğlu I. Antiokhos Soter tarafından eşi adına şehri kurdurduğu bazı kaynaklarda gösterse de, Kent ile ilgili en önemli bilgileri yaşamının büyük bölümünü Nysa'da geçiren ünlü Coğrafyacı Strabon'dan almaktadır. Strabon devrin en önemli eğitim merkezlerinden biri Nysa'da eğitim görmüştür.

Kent özellikle Roma İmparatorluk egemenliği altındayken kültürel alanda önemli bir noktaya ulaşmıştır.

Örenler

Strabon, kentin iki bölümden oluştuğunu anlatmaktadır. Şehri ikiye bölen sel yatağının batısında gymnasion yer almaktadır. Kuzeyde Bizans yapı kalıntısı ve kütüphane yer almaktadır. Kütüphanenin kuzeyinde ise sahne binasında görülen kabartmalarıyla ayrı bir öneme sahip olan tiyatro bulunmaktadır.^[3] Sel yatağının doğusunda ise agora, bouleuterion ve hamam yer alıyor. Şehrin nekropolü batıda kutsal alan olan Akharaka (Salavatlı) yolu üzerinde bulunmaktadır. Çok dik bir boğazın iki yanında kurulmuş binalar, sokaklar ve meydanlar tonozlu altyapılarla desteklenmiş köprü ile birbirine bağlanmıştır. Roma döneminde binalara ilaveler yapılarak tonozlarla desteklenmiştir. MÖ 1.Yüzyılda yapıldığı düşünülen Antik Tiyatro sahne alanı yaklaşık 27 metre genişliktedir.^[3]

Nysa Tüneli ve Köprüleri

Nysa Tekkecik Dere vadisi üzerine kurulmuş çift yakalı bir kenttir. Roma İmparatorluk Döneminde kentin iki yakasını birleştiren 3 köprünün yanı sıra antik tiyatronun güney ve güneydoğusundaki alanda, dere yatağına bir tünel inşa edilmiştir. Nysa'nın her iki yakası arasındaki geçişi sağlayan köprüler ile uzunluğu 100 metreyi bulan tünel, Nysa'daki Roma Mimarisi ve Mühendisliğinin güzel örnekleridir.

Mitoloji

Dionysos'un Kenti Nysa: Mitolojide Hermes, çocuk Dionysos'u büyütmesi için Nysa Dağının perilerine emanet etmiştir. Nysa'lılar inşa ettikleri tiyatronun sahne binasının podyum frizlerinde, Nysa tanrısı olan Dionysos'un yaşamından kesitlere yer vermişler.

Araştırma

1907'de Alman W. von Diest tarafından başlatılan kazılar, Kurtuluş Savaşı sırasında, 1921-1922'de bölgeyi işgal eden Yunan ekipler tarafından Konstantinos Kourouniotis başkanlığında yürütülmüştür. Daha sonra bölgede uzun bir süre çalışma yapılmamıştır. 1960'larda İzmir Müzesi, 1980'li yıllarda Aydın Müzesi, 1990-2010 yılları arasında Ankara Üniversitesi'nden Prof. Dr. Vedat İdil başkanlığında, Prof Dr. Musa Kadıoğlu'nun başkan yardımcılığında yürütülen kazı ve restorasyon çalışmaları ile Kent'in bir bölümü gün yüzüne çıkarılmıştır.^[4] 2012 yılından itibaren Ankara Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. S. Hakan Öztaner'in başkanlığındaki ekip tarafından yürütülen kazı ve restorasyon çalışmaları, Kültür ve Turizm Bakanlığı izin ve desteği ile günümüzde de devam etmektedir.^[2]

Kazılar (Açmalar)

2008 yılı Nysa kazı ve restorasyon çalışmaları 15 Temmuz – 21 Eylül tarihlerinde sürdürülmüştür. Bu çalışmalar antik kentin agora'sında, meclis binasında (bouleuterİon), stadion'unda ve gymnasium'unda yapılmıştır.^[5] Ayrıca cadde-sokak sisteminin tespiti için yapılan kazı çalışmaları ile tiyatro'da, agora'da ve meclis binası'nda restorasyon çalışmaları devam etmiştir (Plan. 1)1. 2008 yılında bu çalışmalara yerli ve yabancı olmak üzere üç ekip katılmıştır.^[5]

Agora

Nysa Agora'sında kazı çalışmaları kuzey portiko'da iki alanda gerçekleştirilmiştir. İlk olarak 2007 kazı sezonunda basamak hâlinde bırakılan 1 No.lu dükkândaki geç dönem tabanları kaldırılarak söz konusu tabanlar altında ele geçirilen arkeolojik eserlerle geç dönem tabanlarını tarihleme yoluna gidilmiştir. Ayrıca 2007 yılında ortaya çıkarılan 3 ve 4 No.lu dükkânların güneyinde kuzey portiko orta sütun aksının bulunabilmesi için S3 olarak adlandırılan yeni bir açma açılmıştır.^[6]

Gerontikon Restorasyon

Mimarî Restorasyon

2008 yılı Gerontikon (Yaşlılar Meclisi) restorasyon çalışmaları birçok farklı alanda sürdürülmüştür. Öncelikli olarak propylon'un arka odasında yani koridora geçişi sağlayan ön odada ve Gerontikon'un doğu stoa'sındaki taban mozaiği restore edilmiştir. Propylon'a cadde zemininden çıkışı sağlayan ilk mermer basamak sırasının güney uçtaki iki bloğu yapıştırılarak basamak sırasındaki orijinal yerine kireç harcı ile sabitlenmiştir. Ayrıca Gerontikon'un cavea'sına ait oturma basamaklarının kopan parçaları yerlerine yapıştırılmıştır.^[5] Yine cavea'nın batı analemma duvarına bitişik merdiven sırasına (Klimakes=Scalaria) ait bloklar, yerlerine yerleştirilerek kireç harcı ile sabitlenmişlerdir. Gerontikon scaenae frons'una ait 2. ve 3. podyum restore edilmiş ve bu podyumların yaslanmış olduğu scaenae frons duvarındaki derz boşlukları kireç harcı ile doldurularak sağlamlaştırılmıştır. Bu çalışmalar dışında iki katlı scaenae frons cephesine ait tüm blokların tasnifi Gerontikon'un ön avlusunda tamamlanmıştır. Cephede yer alan sütunlar dışında heykel kaidesi, Attik-İon kaide, Korinth başlığı, İon başlığı, arşitrav, kapı kornişi, lento, söve, rankefrizi kaset ve kornişler gibi diğer tüm mimarî blokların parça restorasyonu tamamlanmıştır. Bu çalışmalar kapsamında yekpare bir mermer bloktan üretilmiş ancak birçok parçaya ayrılmış olan 3. podyumun podyum tacı tümlenerek orijinal yerine yerleştirilmiştir.^[5]

Heykel Restorasyonu

2008 yılı kazı ve restorasyon çalışmaları kapsamında İzmir Arkeoloji Müzesi'nde teşhir edilen Nysa Gerontikonu'ndan iki heykelin T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü'nün izni ile Aydın Müzesi'ne getirilmesi kazı imkânları ile sağlanmıştır. 2008 yılı Agora kuzey portiko S3 açmasında bir heykele ait geçme sağ kol-omuz parçası ele geçirilmiştir. Arka kısmında heykelin sağ kol-omzundaki yuvaya geçme çıkıntısı bulunan parçanın, İzmir Arkeoloji Müzesi'nden getirilen togalı erkek heykelinin (Marcus Aurelius)9 sağ kol-omzundaki geçme yuvasına tam olarak uyduğu tespit edilmiştir.^[7] Agora kuzey portiko'daki geç dönem duvarında devşirme olarak kullanıldığı belirlenen sağ kol-omuz parçasının esasen Gerontikon'un scaenae frons heykel kompozisyonuna ait olduğu, ancak daha sonraki devirlerde duvar yapmak amacıyla taşınmış olduğu bu buluntu ile de tespit edilmiştir. Konservasyonları tamamlanan söz konusu eserlere kaideler yaptırılmış ve Aydın Müzesi'ne teslim edilmiştir.^[5]^[6]^[7]

Galeri

Nysa'da yer alan kütüphane
Nysa
Nysa
Nysa
Nysa
Nysa
Agora girişine çıkan cadde
Geç Helenistik döneme tarihlenen, vadinin eteğinde dik yamaca kesilmiş oturma sıralarıyla inşa edilen Stadyum

Kaynakça

^ "Türkiye Arkeolojik Yerleşmeleri - TAY Projesi". 27 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ekim 2021.
^ ^a ^b "Tarihçe – NYSA KAZISI". ANKARA ÜNİVERSİTESİ. 25 Ağustos 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ağustos 2024.
^ ^a ^b İDİL, Vedat (2009). 31.Kazı Sonuçları Toplantısı 2. Cilt (PDF). TC Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayın No:3249-2. ss. 277,279. ISSN 1017-7655. 9 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 24 Ekim 2021.
^ "Nysa Kazıları Başladı". T.C.Kültür ve Turizm Bakanlığı. 7 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
^ ^a ^b ^c ^d ^e KADIOĞLU, Musa (2009). 2008 Yılı Nysa Kazı Ve Restorasyon Çalışmaları (PDF). Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Yayın No:141-2. ss. 271,295. ISSN 1017-7655. 9 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 24 Ekim 2021.
^ ^a ^b TAMSÜ POLAT, Rahşan (2009). 2008 Yılı Nysa Kazı Ve Restorasyon Çalışmaları (PDF). T.C. KTB, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Yayın No:141-2. ss. 272,295. ISSN 1017-7655. 9 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 24 Ekim 2021.
^ ^a ^b BECKMANN, Martin (2009). 2008 Yılı Nysa Kazı Ve Restorasyon Çalışmaları (PDF). T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. ss. 272,295. ISSN 1017-7655. 9 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 24 Ekim 2021.

Dipnotlar

Tekin Gün,Dionysos Evi-Nysa Antik Kent / AYDIN,Mayıs 2016

Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Nisa (antik kent) ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

Aydın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü - Nysa Antik Kenti 25 Şubat 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Nysa ad Meander 25 Şubat 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
NYSA Antik Kenti 26 Haziran 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

[tayd-1] "Türkiye Arkeolojik Yerleşmeleri - TAY Projesi". 27 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ekim 2021.

[:0-2] "Tarihçe – NYSA KAZISI". ANKARA ÜNİVERSİTESİ. 25 Ağustos 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ağustos 2024.

[vedat-3] İDİL, Vedat (2009). 31.Kazı Sonuçları Toplantısı 2. Cilt (PDF). TC Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayın No:3249-2. ss. 277,279. ISSN 1017-7655. 9 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 24 Ekim 2021.

[4] "Nysa Kazıları Başladı". T.C.Kültür ve Turizm Bakanlığı. 7 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.

[musa-5] KADIOĞLU, Musa (2009). 2008 Yılı Nysa Kazı Ve Restorasyon Çalışmaları (PDF). Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Yayın No:141-2. ss. 271,295. ISSN 1017-7655. 9 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 24 Ekim 2021.

[rahşan-6] TAMSÜ POLAT, Rahşan (2009). 2008 Yılı Nysa Kazı Ve Restorasyon Çalışmaları (PDF). T.C. KTB, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Yayın No:141-2. ss. 272,295. ISSN 1017-7655. 9 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 24 Ekim 2021.

[martin-7] BECKMANN, Martin (2009). 2008 Yılı Nysa Kazı Ve Restorasyon Çalışmaları (PDF). T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. ss. 272,295. ISSN 1017-7655. 9 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 24 Ekim 2021.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

g t d Türkiye'deki antik kentler
Akdeniz	Afrodisias Akalissus Alalah Amelas Anavarza Andeda Antakya Antigonia Antioheia Antioheia Lamotis Ariassos Arsinoe Arikanda Aspendos Bab el-Hava Sınır Kapısı Comona Çukurova Antakyası Korykos (Kızkalesi) Cyrrhus Dalisandus Dias Domuztepe Elaiussa Sebaste Epiphaneia Etenna Faselis Gagae Germanicia Gözlükule Hacılar Höyük Hemaksia Idebessos İrenopolis İssos Kandyba Kanlıdivane Anchiale Karatepe Kelenderis Kibira Kilikya Antakyası Kremna Ksanthos Kyaneai Limira Magarsa Mallus Mamure Kalesi Mezgitkale Misis Mira Mopsu Krene Morka Myriandos Olba Patara Perge Phellos Pisidya Antakyası Ptolemais Rhosus Sagalassos Seleukia Seleucia Pieria Seleucia Sidera Selge Side Sillyon Soli Sozopolis Tell Tayinat Höyüğü Termessos Tlos Trebenna Uzuncaburç Yumuktepe
Doğu Anadolu	Altıntepe Ani Arsamosata Arslantepe Höyüğü Cafer Höyük Harput Sugunia Tuşpa
Ege	Adramitteion Aigai Aizanoi Akmonya Alabanda Alinda Allianoi Amorium Amos Amyzon Antioheia Apameia Kibotos Afrodisias Apollonia (Mysia) Apollonis Atarneus Bargilya Beycesultan Caloe Celaenae Ceramus Daldis Didyma Dokimeion Efes Erithrai Euromos Fokaia Gambrion Gryneion Halikarnas Hierapolis Iasos Karyanda Karmylassos Kaunos Kebrene Klazomenai Knidos Kolofon Kolossai Kyme Labranda Laodikya Latmos Lebedos Letoon Limantepe Magnesia (Aydın) Magnesia ad Sipylum Mastaura Menderes Antakyası Metropolis Milet Mindos Myrina Myus Notion Nysa Oinoanda Pepuza Pergamon Perperene Pinara Pitane Priene Pigela Sardis Sidyma Sigeion Smirni Stratonikeia (Karya) Stratonikeia (Lidya) Telmessos Temnos Teos Thiatira Tralleis Timion
Güneydoğu Anadolu	Antiochia ad Taurum Apamea (Fırat) Coba Höyük Çayönü Dara Edessa Göbeklitepe Harran Karkamış Kuşşara Nevali Çori Mezopotamya Antakyası Samosata Sareisa Seleukia, Zeugma Sultantepe Tille Zeugma Zincirli Höyük Ziyaret Tepe Höyüğü
İç Anadolu	Alişar Höyüğü Binbirkilise Büklükale Höyüğü Çatalhöyük Derbe Ersele Höyük Ersele Yeraltı Şehri Faustinopolis Gordion Herakleia Cybistra İrenopolis Kaman Kalehöyük Kerkenes Kültepe (Kaniş) Laodicea Combusta Mokissos Nyssa Pessinus Purushanda Sobesos Şarhöyük Tavium Troknada Tuvana
Karadeniz	Alacahöyük Euchaita Hattuşa Herakleia Pontiki Hüseyindede Tepe Ibora Karussa Komana Pontiki Laodikeia Maşat Höyük Nerik Nicopolis Pompeiopolis Salatiwara Samuha Sapinuwa Tripolis Yazılıkaya Zaliches
Marmara	Aegospotami Alexandria Troas Amycus (Bitinya) Apamea Myrlea Apollonia Apros Assos Caesarea Germanica Cebrene Cius Daphnus Drizipara Harpagion Kalkedon Kardiya Kerasai Khrysa (Troad) Kizikos Kypsela Lamponeia Lysimachia Miletepolis Mochadion Nikomedya Orestias Polymedion Rhegion Selymbria Sestos Skepsis Thymbra Thynias Troya