Nasıreddin Şah

Nasıreddin Şah
İran Şehinşahı Zıllu'llâh (Tanrı'nın [yeryüzündeki] Gölgesi) Kıble-i Âlem (Evrenin Dönüm Noktası) İslampanah (İslam'ın Sığınağı)
İran Şahı
Hüküm süresi	5 Eylül 1848 - 1 Mayıs 1896
Önce gelen	Muhammed Şah
Sonra gelen	Muzaffereddin Şah
Vekil	Melik Cihan Hanım
Sadrazamlar	Mirza Taki Han
Doğum	17 Temmuz 1831(1831-07-17) Osku, İran
Ölüm	1 Mayıs 1896 (64 yaşında) Tahran, İran
Eş(ler)i	Enisüddevle
Tam adı Nasırüddin Şah ناصرالدین‌شاه
Hanedan	Kaçar Hanedanı
Babası	Muhammed Şah
Annesi	Melik Cihan Hanım
Dini	Şia
İmza

Nasıreddin Şah (Farsça: ناصرالدین شاه قاجار, d. 17 Temmuz 1831, Tebriz - ö. 1 Mayıs 1896, Tahran), 5 Eylül 1848 - öldürüldüğü 1 Mayıs 1896 yılına kadar İran şahıdır. Muhammed Şah Kaçar ve Melik Cihan Hanım'ın oğlu ve Sasani Hanedanının II. Şapur ve Safevi Hanedanı'nından I. Tahmasb'tan sonrasında İran'ın en uzun saltanat süren üçüncü hükümdarıdır. Nasıreddin Şah, 50 yıla yakın süren hükümdarlığı süresince, resmî olarak Avrupa'yı ziyaret eden modern ilk İran hükümdarıdır.

Saltanatı

Yönetimindeki ilk etkinliği

Nasıreddin yönetimindeki devlet, İran hükûmeti olarak tanındı, ancak yetkileri yerel kabile liderleri tarafından baltalandı. Din adamları ve kabile reisleri toplum üzerinde otonomi durumundaydı. Nasıreddin halkı üzerindeki egemenliğini uygulamada etkili değildi. Yerel grupların kendi milisleri olması ve çoğunlukla onları ortadan kaldırmaya, güç sahibi olamadığı için, monarşi tarafından kabul edilen yasalara uymadılar. Halk ise devlet tarafından yayınlanan kanun yerine ulemanın fetvalarını dinledi. Nasıreddin iktidara geldiğinde, ordusunda çeşitli kabile liderleri altındaki ordulardan önemli ölçüde küçük olan 3.000 adamı olması. Eyaletler için bir orduya ihtiyaç duyduğunda, yerel milisleri kiraladı. Nasıreddin'in, reformlarından önce halk üzerinde çok az güce sahipti ve reformlar sırasında bile bu reformları başarıyla uygulayabilme konusunda zorlukla karşılaştı.

Diplomasi ve savaşlar

Nasıreddin, 1848'de babasının ölümünü haber aldığında Tebriz'de idi ve Emir Kebir'in yardımıyla tahta çıktı. Nasıreddin önce de reformist eğilimler gösterdi, ancak hükûmet tipini diktatörlük yaptı. Bazı Babilerin, başarısızlıkla sonuçlanan suikasttan sonra sindirme harekâtı başlattı. Başbakan Emir Kebirin emriyle, Babi infaz edilmesiyle- Babiler ve Bahailer kendilerini başka inançtan saydılar. Rusya'nın 19. yüzyıl başlarında ele geçirdiği İran toprakları geri almayı başaramadı. 1856'da Afganistan'ın Herat şehrini işgal etti. Büyük Britanya bunu sömürgesi Britanya Hindistanı'na yönelik bir tehdit sayarak İran'a savaş açtı. Savaşın sonunda İran Herat'tan çekilerek Afganistan'ı tanımak zorunda kaldı. Nasıreddin, 1873'te Avrupa'yı ziyaret eden ilk modern İran kralıydı ve sonra 1878'de (Kraliyet Donanması Filosu gözden geçirdi) ve 1889'da gördüğü teknolojiye hayran kaldığı söylenmektir. 1873'te İngiltere'ye yaptığı ziyarette, Nasıreddin Şah, Kraliçe Victoria tarafından şövalyelikteki en yüksek makam olan Order of the Garter verildi. 1873'teki gezisinde yazdığı seyahat günlüğünü Farsça, Almanca, Fransızca ve Hollandaca dahil olmak üzere birçok dilde yayınlandı.

Nasıreddin Şah (Abulhasan Gaffari, 1854)

Nasıreddin Şah 1890 yılında bir İngiliz olan binbaşı Gerald F. Talbot'la yaptığı antlaşmayla, İran'ın tütün endüstrisini (Alım, Satım, Dağıtım, İşleme) veren bir anlaşma imzaladı ancak Talbet şirketini verilen bu imtiyaz yabancıların sömürüsü olarak algılandı ve Mirza Hasan Şirazi tarafından, tütünü üretme, kullanma ve ticaretini yasaklayan fetva vermesi üzerine anlaşmadan vazgeçti. Ancak, Avrupalılara imtiyaz vermemesinin sonunu getirmedi; daha sonra İranın gümrük gelirlerinin ve Değerli taşlar haricinde İran'ın bütün yeraltı ve yerüstü kaynaklarının mülkiyetini Paul Julius Reuter'e verdi.

Nasıreddin Şah (Nadar tarafından çekilen fotoğrafı)

Reformları

Nasıreddin Şahın modernleşme reformlarının çoğu, Emir Kebir'in başbakanlığı döneminde gerçekleşti. Vergi sistemine reformlar getirerek bütçeyi dengeledi, din adamlarının yetkilerini kısıtladı, bazı askeri fabrikalar kurdu, İngilizler ve Rus nüfuzunu azaltmak için diğer güçlerle ilişkiler geliştirildi. Tahran Çarşısı'nı inşa ettirerek İşsiz İnsanlara İş İmkânı Sağladı, Vekayi-i İttifakiye adlı ilk gazeteyi çıkarttı ve Darülfünun adı verilen ilk İran Eğitim Okulu'nu açtı, Ancak Emir Kebir'in gerçekleştirdiği reformlar Nüfuzlu kişiler tarafından tepkiyle karşılanıp Şahı Kışkırtmalarıyla Nasıreddin Şah önce Emir Kebiri sürgün edip sonra öldürtmesiyle, Şah reforma olan ilgisini yavaş yavaş kaybetti. Bununla birlikte, telgraf ve posta hizmetlerini getirdi, yollar inşa ettirdi, sulama kanalları açtırdı, Ayrıca eyalet ordusunun boyutunu artırdı ve Rus Subayları tarafından eğitilip silahlandırılan Pers-Kazzag (Kazak) Birliği adında yeni bir Birlik oluşturdu.

Ölümü

İzlediği politikalarla çeşitli çevrelerin düşmanlığını kazanan Nasıreddin Şah, 1896'da Tahran'da Cemaleddin Afgani'ye bağlı olduğu iddia edilen Mirza Rıza Kirmani adlı bir fanatik tarafından Şah Abdülazim türbesinde öldürüldü. Ardından Gülistan Sarayına gömüldü.

• 
  Nasıreddin Şah 22 yaşındayken
• 
  Nasıreddin Şah 49 yaşındayken