Nadir (kabile)
Nadir[1] (Arapça:بَنُو ٱلنَّضِير, İbranice: בני נדיר), 7. yüzyıla kadar Kuzey Arabistan'daki Medine vahasında yaşamış bir Yahudi Arap kabilesiydi. Kabile muhtemelen Muhammed'in Medine'ye hicretinden sonra oluşturulan Medine Sözleşmesi'ne taraf olmuştu.[2] Uhud Savaşı'ndan sonra Müslümanlar ile Nadir kabilesi arasındaki ilişkiler bozuldu. Aralarında gerginlik çıktı ve iki kabile silahlı çatışmaya girdi. Bunun sonucunda Nadir kabilesi yurtlarından kovuldu. Kabile daha sonra Kureyş'le birlikte Hendek Savaşı'nı planladı ve daha sonra Hayber Savaşı'na katıldı.[3]
Köken
[değiştir | kaynağı değiştir]Arap tarihçi Sam'ani'ye göre Nadir kabilesi, Yahudiye'den Arabistan'a göç eden bir Yahudi olan Nadir'in soyundan gelmektedir.[4] Muhtemelen Nadir ismi İbranice Ha-Nazir isminden türemiştir. Arap tarihçisi İbn Hazm'a göre kabile Tevrat'ta adı geçen peygamber Harun'un soyundan gelmektedir.[5]
Tarihi
[değiştir | kaynağı değiştir]İslam öncesi Medine tarihinde etkili olan iki Arap, üç Yahudi kabilesi bulunur. Arap kabileleri olan Evs ve Hazrec şehirde hâkimiyet kurmaya çalışıyor, bitmek bilmez çatışmalarla birbirlerine zarar veriyorlardı. İslam öncesinde yaklaşık 120 yıl birbirleriyle savaşan bu iki kabileden Evs'e Yahudi Nadir ve Kurayza, Hazrec'e ise Kaynuka kabileleri destek veriyordu.
617 yılında Evs ve Hazrec kabileleri arasında Buas Savaşı başladı. Üç Yahudi kabilesi her iki tarafı da destekliyor ve her ikisine de kâr amacıyla silah satıyordu. Ka'b bin Eşref ve Huyey bin Ahtab'ın liderlik ettiği Nadir ve Kurayza Evs ile, Kaynuka ise Hazrec kabilesiyle ittifak halindeydi. Hazrec kabilesi, uzun ve zorlu bir mücadelenin ardından yenildi.[6]
Diğer Medine Yahudileri gibi, Nadiroğulları da Arapça isimler taşıyorlardı ancak Arapçanın Yahudi lehçesine özgü bir lehçesini konuşuyorlardı. Geçimlerini tarım, faizcilik, silah ve mücevher ticareti yaparak sağlıyorlardı ve Mekke'deki Arap tüccarlarla ticari ilişkiler sürdürüyorlardı. Kaleleri Medine'nin güneyine yarım günlük yürüyüş mesafesinde bulunuyordu.[7] Nadir zengindi ve Medine'nin en güzel yerlerinde yaşıyordu.[8]
İslam dönemi
[değiştir | kaynağı değiştir]Hicret ve Medine Sözleşmesi
[değiştir | kaynağı değiştir]İslam dininin peygamberi Muhammed, 622 yılının Eylül ayında Yesrib'e göç etti. Peygamberden önce de Mekke'den çok sayıda müslüman Medine'ye hicret etmişti. Mekke'den hicret eden muhacirler ve onlara Medine'de barındıran ensar burada ilk İslam devletini kurdular. Burada ilk mescidi inşa ettiler. Daha sonra Medine çevresindeki Yahudi halkın da katılımıyla Medine Sözleşmesi olarak bilinen, şehrin yönetimiyle ilgili konuları ve toplumlar arası ilişkilerin kapsamını ve niteliğini düzenlemek için bir anlaşma yaptılar. Anlaşmanın şartları arasında Kureyş'in boykot edilmesi, onlara herhangi bir destek verilmemesi, üçüncü bir tarafça saldırıya uğramaları halinde birbirlerine yardım edilmesi ve bir saldırı durumunda Medine'nin savunulması yer alıyordu.[9][10][11]
Sözleşmeyi ilk olarak Yahudi Kaynuka kabilesi bozdu. Kabile Muhammed tarafından kuşatıldı ve Medine'den kovuldu.[12][13] Nadir, bu olaya müdahil olmadı.[14]
Ka'b bin Eşref'in öldürülmesi
[değiştir | kaynağı değiştir]Bedir Muharebesi'nden sonra, Nadir kabilesi reislerinden biri olan Ka'b bin Eşref Mekke'ye giderek Kureyş reisleriyle görüştü. Ka'b üzüntüsünü bildirdi ve yenilen Kureyş'in Araplarca çok değer verilen kaybettikleri şereflerini tekrar geri kazanmaları için onları yeni bir savaşa teşvik etti. Muhammed'in onun hakkında şunları söyledigi kaydedilir: "O (Ka'b) bize açıkça düşmanlık besledi ve bizim hakkımızda kötü konuştu ve müşrikler tarafına geçti ve onları bize karşı savaşmak için topladı".[15] Bu, Ka'b bin Eşref liderliğindeki kabilenin imzaladığı ve Mekke kabilelerine, yani Kureyş'e "herhangi bir destek vermelerini" yasaklayan Medine Sözleşmesi'ne aykırıydı. Bazı kaynaklar, Ka'b'ın Mekke ziyareti sırasında Ebu Süfyan ile Kureyş ve Yahudiler arasında Muhammed'e karşı iş birliği öngören bir anlaşma yaptığını ileri sürmektedir.[16]
Diğer tarihçiler, yetenekli bir şair olan Ka'b ibn Eşref'in öldürülen Kureyş ileri gelenlerini anan övgü şiirleri yazdığını; daha sonra Müslüman kadınlar hakkında da müstehcen şiirler yazdığını belirtirler.[17] Birçok kişiyi etkileyen[18] bu şiirler de Medine Sözleşmesi'ne aykırıydı çünkü sözleşme hiçbir halkın diğerine ihanet etmemesini şart koşuyordu. Muhammed, Ka'b'ın öldürülmesine karar verdi. Muhammed bin Mesleme ve dört kişi bu iş için görevlendirildi. Suikastçılar, Müslümanların tarafından dönmüş gibi davranarak Ka'b'ı mehtaplı bir gecede kalesinden dışarı çıkardılar ve güçlü direnişine rağmen onu öldürdüler.[19] Bazı yazarlar bu eylemi, bir halkın şerefine yapılan bir hakarete karşılık verilmesi gerektiğini söyleyen Arap geleneklerine bağlar.[20] Yahudiler onun suikastından dehşete düştü ve tarihçi İbn İshak'ın da ifade ettiği gibi "hayatından korkmayan tek bir Yahudi yoktu".[21]
Sürgün
[değiştir | kaynağı değiştir]Nadir kabilesi, 625'te Uhud Muharebesi öncesinde Ebu Süfyan'a Medine'deki müslümanlar hakkında istihbarat vererek anlaşmayı çiğnediler. Müslümanlar Uhud'ta Kureyş'e yenildikten sonra olumsuz bir tavır takındıklar ve anlaşmayı bozmaya hazırlandılar. Kureyş'in Muhammed'in öldürülmesi teklifine de olumlu cevap verdiler.
Nadir kabilesinin kendisini öldürme planlarından haberdar olan Muhammed, kabilenin yurdunu kuşattı ve on gün içinde buradan çıkmalarını istedi. Nadir bu sürgün emrini kabul etse de Abdullah bin Übey'in kendilerine yardım edeceği, Kurayza ve Gatafan kabilelerinin de destek olacağı haberini alınca yurtlarında kalıp savaşmaya karar verdiler.
Ağustos 625'te kendilerine tanınan süre dolunca Muhammed kabilenin kalesini kuşattı. 15 gün süren kuşatmada Nadir kabilesi zor durumda kaldı ve söz verilen desteği de alamadı. Sonunda teslim olarak sürgün kararını kabul ettiler. Kabile mensupları Suriye ve Hayber bölgelerine gittiler.
Hayber'e yerleşen Nadir mensupları burada da Arap kabileleri müslümanlara karşı kışkırtarak Hendek Muharebesi'ni organize eden taraflardan biri oldular. 628 yılında Muhammed, Hayber'i kuşatarak Yahudileri mağlup etti. Fakat buradaki Yahudiler sürgüne gönderilmedi, bunun yerine müslümanlara vergi vermeyi kabul ettiler. Muhammed'in Hayber dönüşünde evlendiği eşi Safiye, Nadir kabilesi reisi Huyey bin Ahtab'ın kızıdır.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "NADÎR (Benî Nadîr)". TDV İslâm Ansiklopedisi. 25 Eylül 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Nisan 2025.
- ^ Buhl; Welch, Alfred. Encyclopaedia of Islam. 2nd. 7. s. 366.
- ^ Watt, William Montgomery (1956). Muhammad at Medina. Oxford At The Clarendon Press. ss. 211-212; 217-219.
- ^ Abdülkerim el-Sam'ani, El-Ensab, Jinan Yayınevi, Beyrut, 1988, c.4 s.475 & c.5 s.503
- ^ İbn Hazm, Jawame Al-Syira Al-Nabawyia. Dar Al-Kotob Al-ilmiyah. Beyrut, 2009, s.26
- ^ jewishencyclopedia.com [1] 18 Eylül 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- ^ Vacca, V. "Nadir, Banu 'l". P.J. Bearman; Th. Bianquis; C.E. Bosworth; E. van Donzel; W.P. Heinrichs (Ed.). Encyclopaedia of Islam Online. Brill Academic Publishers. ISSN 1573-3912.
- ^ Stillman, Norman (1979). The Jews of Arab Lands: A History and Source Book
. Philadelphia: Jewish Publication Society of America. ISBN 0-8276-0198-0., p. 13–14.
- ^ Saif-ur-Rahman Mubarakfuri, ar-Raheeq al-Makhtoom - "The Sealed Nectar"
- ^ Ibn Hisham, as-Seerat an-Nabaweeyat, Vol. II, p. 147-150.
- ^ Ibn Ishaq, p. 231-235.
- ^ Ibn Ishaq. The Life Of Muhammad. ss. 362-364.
- ^ al-Tabari. The History of Al-Tabari Volume 7: The Foundation of the Community (PDF). ss. 85-87. 7 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 19 Nisan 2025.
- ^ Stillman, Norman (1979). The Jews of Arab Lands: A History and Source Book. Philadelphia: Jewish Publication Society of America. s. 13. ISBN 0-8276-0198-0.
- ^ Zürkani, Şerhu'l-Muvahib, c. II s. 10-12
- ^ Rubin, Uri. The Assassination of Kaʿb b. al-Ashraf. Oriens, c. 32. (1990), s. 65-71.
- ^ William Montgomery Watt. "Ka'b ibn al-Ashraf". P.J. Bearman; Th. Bianquis; C.E. Bosworth; E. van Donzel; W.P. Heinrichs (Ed.). Encyclopaedia of Islam Online. Brill Academic Publishers. ISSN 1573-3912.
- ^ Philip K. Hitti, History of the Arabs, 10th edition (Macmillan Press, 1970), p. 90.
- ^ Ibn Hisham (1955). Al-Sira al-Nabawiyya. 2. Kahire. ss. 51–57. English translation from Stillman (1979), p. 125–126.
- ^ Stillman (1979) p. 13
- ^ İbn Hişam (1955). Stillman'dan İngilizce çeviri (1979), s. 127.
