Mirza Şefi Vâzıh
Mirza Şefi Vazıh | |
|---|---|
 Mirza Şefi Vazeh | |
| Doğum | 1794 Gence |
| Ölüm | 1852 Tiflis |
| Milliyet | Azerbaycanlı |
| Meslek | Şair |
Mirza Şefi Vazıh (Azerbaycanca: Mirzə Şəfi Vazeh) - Azerbaycanlı şair, eserlerini Azerbaycan Türkçesinde ve Farsça yazmıştır.
Mirza Şefi 1794 yılında Gence'de doğdu. Dedesi Muhammed Şafi Gence asilzadelerinden idi, babası Kerbelayi Sadıh sonuncu Gence hükümdarı Cavad Han'ın sarayında mimar olmuştur.
İlk tahsilini medresede aldı ve burada Arapça ve Farsça öğrendi.[1] 1840 yılında Tiflis'e taşındı ve eski öğrencisi Mirza Fatali Ahundov'un yardımıyla okul oğretmeni oldu. Tiflis'te yaşadığı yıllarda Vazeh edebiyata daha çok zaman ayırmış oldu ve 1844 yılında "Divan-i Hikmet" adlı birçok ünlü Azeri, Rus ve yabancı aydınların katıldığı bir edebi toplum kurdu. Bu toplumun üyeleri arasında Alman şair ve gezgin Friedrich Martin von Bodenstedt de var idi ve Almanya'ya döndükten sonra Vazeh şiirlerini Almancaya çevirerek "Mirza Şafi şarkıları" («Die Lieder des Mirza-Schaffy») adı ile çap ettirdi. Kitap popüler oldu ve diğer Avrupa dillerine de tercüme olundu. Ancak Vazehin ölümünden sonra F. von Bodenstedt şarkıların kendisine ait olduğunu iddia etti.
Mirza Şefi Vazeh V.V.Grigoryev ile birlikte Azerbaycan Türkçesinde ilk ders kitaplarından biri olan "Kitabi-türki" adlı kitap da yazmıştır.
Mirza Şefi Vazeh 1852 yılında Tiflis'te öldü.
Hayatı
[değiştir | kaynağı değiştir]Doğum tarihi
[değiştir | kaynağı değiştir]Mirza Şefi Sadık oğlu, XVIII–XIX yüzyılların eşiğinde Gence'de inşaatçı Kerbelayi Sadık'ın ailesinde doğmuştur[2]. Şairin doğum tarihi tam olarak net değildir. Büyük Sovyet Ansiklopedisi, Kısmi Edebiyat Ansiklopedisi ve Felsefe Ansiklopedisi'nde Mirza Şefi'nin doğum yılı 1796 olarak belirtilmiştir,[3][4][5]bazı yazarlar ise şairin 1794 yılında doğduğunu düşünmektedir.[6][7][8][9][10][11]
Doğu bilimci Adolf Berjenin'in yazılarına göre, 1851 yılında Tiflis'in sokaklarında "mütevazı 60 yaşlarında bir Türk" ile karşılaşmıştı; bu kişi Mirza Şefi Vazi idi. Berjenin'in sözlerinden, şairin 1800 yılına kadar doğmuş olduğu anlaşılmaktadır. Arşiv belgelerinde ise tamamen farklı bilgiler yer almaktadır. Örneğin, "1845 yılına ait hizmet formu listesi"nde Mirza Şefi'nin 40 yaşında olduğu yazılmıştır ("1845 yılında Tiflis kaza okullarında hizmet veren memurlar" hakkında olan arşiv işinden alınmıştır). Buradan, Vazi'nin 1805 yılında doğmuş olduğu sonucuna varılmaktadır. Aynı zamanda, "1852 yılına ait hizmet formu listesi"nde ise "doğum gününden 45 yıl geçtiği" belirtilmiştir — bu da şairin 1807 yılında doğmuş olduğunu göstermektedir; bu bilgiler, "Tiflis'teki gymnasiumlarda Tatar dili küçük öğretmeni Mirza Şefi'nin ölümü hakkında" olan arşiv işinden alınmıştır. Doğu bilimci Ivan Yenikolopov'a göre, bu kaynaklardan en güvenilir olanı, Mirza Şefi'nin amiri A. K. Monastırski'nin imzası ile onaylanmış "1845 yılına ait hizmet formu listesi"dir.[12]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "VÂZIH, Mirza Şefî' - TDV İslâm Ansiklopedisi". TDV İslam Ansiklopedisi. 3 Kasım 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ekim 2021.
- ^ Hüseyn Əhmədov (2014). Azərbaycan məktəb və pedaqoji fikir tarixi (PDF). Bakı: "Elm və təhsil". s. 93-100. 17 Ağustos 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 14 Mayıs 2020.
- ^ BSE.
- ^ Fəlsəfə Ensiklopediyası.
- ^ Müxtəsər Ədəbiyyat Ensiklopediyası.
- ^ Из истории эстетической мысли Азербайджана (XIX — начало XX века).
- ^ История азербайджанской литературы.
- ^ История Азербайджана.
- ^ Очерки по истории передовой философской и общественно-политической мысли азербайджанского народа в XIX веке.
- ^ Сочинения в двух томах.
- ^ Сочинения: драматургия и театр. — Т. 1.
- ^ Yenikolopov 1938, s. 10.
