Mehmet Hacim Kamoy

Mehmet Hâcim Kamoy (1924 - 11 Mart 2005), Türk yüksek mühendisi ve sanayicidir. Kamoy, 1975 yılında kurulan savunma elektroniği şirketi ASELSAN’ın kurucu genel müdürü olup 1976’dan 2000 yılına dek bu görevi yürütmüştür. Türkiye’nin savunma sanayiinin gelişmesinde öncü bir rol oynayan Kamoy, üniversite-sanayi iş birliğiyle özgün teknolojiler geliştirilmesi konusundaki vizyonuyla tanınmıştır.

Hayatı

Mehmet Hâcim Kamoy, 1924 yılında Manisa’nın Kırkağaç ilçesinde doğdu. İlkokul ve ortaokulu Kırkağaç’ta tamamladıktan sonra İzmir Atatürk Lisesi’ne parasız yatılı olarak kabul edildi. 1940 yılında liseden mezun olan Kamoy’un çocukluk ve ilk gençlik yılları II. Dünya Savaşı dönemine denk gelmiştir.

Gençliği

Lise mezuniyetinin ardından İstanbul Teknik Üniversitesi Makine-Elektrik Bölümü’nde yüksek mühendislik eğitimine başladı. Üniversitedeki ilk yılı sonunda, sınıf arkadaşı Galip Demirağ’ın babası Nuri Demirağ’ın İstanbul’daki uçak fabrikasında yaz stajı yaptı. Bu dönemde Nu.D-38 model eğitim uçaklarının tasarım ve üretim sürecinde matematiksel hesaplamalar yaparak katkı verdi; fabrikanın genç mühendis ve öğrencileri üretime dahil etme çabalarından etkilendi. Nuri Demirağ’ın “her uçak için bir üniversiteli gencin pilot olarak yetiştirilmesi” fikriyle teşvik edilen Kamoy, fabrikada pilotluk eğitimi alarak üretilen uçaklardan birini uçuran ilk öğrencilerden biri oldu. İstanbul Teknik Üniversitesi'ndeki eğitiminin ilerleyen yıllarında Milli Eğitim Bakanlığı’nın bursunu kazanan Kamoy, lisans öğrenimini İngiltere’de tamamlamak üzere Durham Üniversitesi’ne gitti. 1946-1948 yılları arasında İngiltere'de yüksek lisans çalışmasını tamamladı. İngiltere'deki eğitim sürecinde ileri teknoloji konularındaki üniversite-sanayi ortak projelerine katılması, Kamoy'un kariyer vizyonunu şekillendirdi.

Erken kariyeri

Yüksek mühendis unvanını aldıktan sonra Kamoy, 1948 yılında General Electric firmasının İngiltere, Coventry’deki fabrika ve araştırma laboratuvarlarında çalışmaya başladı. Ardından General Electric'in Türkiye'de PTT için yürüttüğü telekomünikasyon sistemleri montaj projelerinde görev aldı. 1952-1953 yıllarında askerliğini Ankara Muhabere Okulu’nda yedek subay olarak tamamladı. Askerlik dönüşü bir süre özel sektörde çalıştıktan sonra 1953'te ilk kamu görevine Türk Hava Yolları’nda (THY) başladı. 1953-1955 yıllarında THY Yeşilköy Uçak Bakım ve Revizyon Atölyeleri Müdürü olarak, boş durumdaki bir hangarı modern uçak bakım tesisine dönüştürdü. Bu süreçte uçak ve motor bakım programları geliştirerek THY filosunun uçuş emniyetinin artırılmasına önemli katkıda bulundu. 1955 yılında Uçak Bakım Merkezi'nin tam kapasiteyle hizmete girmesini sağladı. Kamoy, 1955-1960 yıllarında PTT Genel Müdürlüğü’nde NATO tesisleri müdürü ve Etüd-Proje Dairesi Başkan Yardımcısı olarak görev aldı. Bu dönemde ülke genelinde telekomünikasyon altyapısının kurulumu ve modernizasyonu için projeler yürüttü. 1960 yılında Türkiye Radyo Televizyon Kurumu’na (TRT) geçerek 1960-1964 arasında TRT Teknik Daire Başkanı olarak çalıştı ve kurum bünyesinde Elektronik Araştırma Laboratuvarı’nı kurdu. TRT'de ülke çapında radyo iletişim şebekesini yaygınlaştırma çalışmalarına öncülük etti. 1964 yılında tekrar PTT'ye dönen Kamoy, 1964-1972 yıllarında PTT Teknik Daire Başkanı olarak görev yaptı. Bu süre içinde PTT Araştırma Laboratuvarı (ARLA)’nın kuruluşunu gerçekleştirdi ve telekomünikasyon alanında yerli Ar-Ge kapasitesinin oluşmasına önayak oldu. Meslek örgütlerinde de aktif rol alan Kamoy, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası’nda (EMO) 1962-63 yıllarında yönetim kurulu başkan yardımcılığı, 1968-69 yıllarında ise EMO yönetim kurulu başkanlığı görevlerini üstlendi.

ASELSAN’ın kuruluş süreci

1970'lerin ortasında, Kıbrıs Barış Harekâtı sonrasında uygulanan silah ambargosu nedeniyle Türk Silahlı Kuvvetleri’nin haberleşme cihazı ihtiyacını yerli imkanlarla karşılamak amacıyla bir savunma elektroniği şirketi kurulmasına karar verildi. Bu çerçevede Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı öncülüğünde 1975 yılında ASELSAN (Askeri Elektronik Sanayi) Ankara'da kuruldu. Yüksek mühendis Hacim Kamoy, 1976 yılı başında ASELSAN’ın kurucu genel müdürlüğüne atandı. Kamoy, ASELSAN’ı kurarken üniversitelerden yeni mezun parlak mühendisleri ekibine dahil etti ve şirket içinde güçlü bir araştırma-geliştirme kültürü oluşturdu. Onun genel müdürlüğü döneminde ASELSAN, askerî haberleşme cihazlarıyla başlayarak elektronik harp sistemleri, mikroelektronik, elektro-optik ve radar sistemleri gibi geniş bir yelpazede yaklaşık 200 özgün cihaz ve sistemi milli imkanlarla geliştirdi. Bu ürünlerin tasarım ve üretiminde üniversite-sanayi iş birliği modelleri etkin biçimde uygulandı; ASELSAN, ülkenin önde gelen üniversiteleriyle ortak projeler yürüterek Ar-Ge kapasitesini hızla büyüttü. Kamoy'un yönetiminde ASELSAN, Türkiye'nin en büyük savunma elektroniği kuruluşu haline geldi ve ülke savunma sanayiinin lokomotif kurumlarından biri oldu. ASELSAN'daki görev süresi boyunca Kamoy, aynı zamanda Türk Hava Yolları, ROKETSAN ve TRT'nin yönetim kurullarında da üye olarak bulundu. 1976'dan 2000 yılına kadar aralıksız sürdürdüğü ASELSAN genel müdürlüğü ve şirket yönetim kurulu üyeliği görevlerinden, yaş haddinden dolayı 2000 yılında emekli olarak ayrıldı.

ASELSAN sonrası dönem

Hacim Kamoy, 2000 yılında emekliye ayrıldıktan sonra aktif yöneticilik hayatını sonlandırdı. Emeklilik döneminde çeşitli sivil toplum ve mesleki etkinliklerde onur konuğu olarak anıldı ve deneyimlerini genç nesillere aktarmaya devam etti. 2003 yılında, kendi mesleki birikimini ve ASELSAN’ın kuruluş yıllarına dair anılarını içeren Bir İdealden Gerçeğe başlıklı bir kitap Aytekin Ziylan’ın derlemesiyle yayımlandı. Bu eser, Türk savunma elektroniği alanının gelişimine ışık tutan önemli bir kaynak olarak değerlendirilmektedir.

Ödüller ve katkıları

Hacim Kamoy, kariyeri boyunca mühendislik ve teknoloji alanındaki hizmetleri nedeniyle çeşitli ödüller almıştır. Kendisi özellikle Türkiye'de savunma ve haberleşme elektroniğinin gelişimine yaptığı katkılarla tanınmış, TÜBİTAK tarafından 1983 yılı Bilim ve Hizmet Ödülü’ne layık görülmüştür. Ayrıca, Ankara Uluslararası Müzik Festivali’ne sağladığı desteklerden ötürü Sevda-Cenap And Müzik Vakfı tarafından 1998 yılında Onur Ödülü Gümüş Madalyası ile onurlandırılmıştır. Kamoy’un vizyoner liderliği ve üniversite-sanayi iş birliğine yaptığı öncülük, 2018 yılında Üniversite-Sanayi İşbirliği Merkezleri Platformu (ÜSİMP) tarafından verilen Anma Ödülü ile de hatırlanmıştır. Kamoy, görev aldığı kurumlarda kalıcı bir Ar-Ge kültürü oluşturması ve özgün yerli teknolojilerin ortaya çıkmasına önayak olmasıyla ülkenin teknolojik bağımsızlığına katkı sağlamıştır. Özellikle ASELSAN’ın kuruluşundan itibaren milli kaynaklarla elektronik ürün geliştirme stratejisi, Türkiye’de savunma sanayiinde dışa bağımlılığın azalmasına ve rekabetçi bir yerli sanayi ekosistemi oluşmasına zemin hazırlamıştır. Mühendis kimliğiyle edindiği tecrübeyi yöneticilik vizyonuyla birleştiren Kamoy, pek çok genç mühendisin yetişmesine mentorluk etmiş ve “savunma sanayiinin duayeni” olarak anılmıştır.

Ölümü ve anmalar

Hacim Kamoy, bir süredir mücadele ettiği amansız bir hastalık sonucunda 11 Mart 2005 tarihinde Ankara'da hayatını kaybetti. Vefat ettiğinde 84 yaşında olan Kamoy için 14 Mart 2005 günü ASELSAN’ın Ankara Macunköy tesisinde bir tören düzenlendi; aynı gün öğle namazını takiben Kocatepe Camii’nde kılınan cenaze namazının ardından toprağa verildi. Evli ve üç çocuk babası olan Kamoy'un eşi Mehpare Kamoy da 2023 yılında vefat etmiştir. Kamoy'un vefatının ardından, Türk savunma ve teknoloji camiası onu saygıyla anmıştır. ASELSAN ve Elektrik Mühendisleri Odası gibi kurumlar, Kamoy'un mühendislik mirasını yeni nesillere aktarmak üzere anma etkinlikleri ve toplantılar düzenlemişlerdir. Her yıl Kamoy'un ölüm yıldönümü vesilesiyle ASELSAN çalışanları tarafından anma törenleri gerçekleştirilmekte; kendisinin ülkeye kazandırdığı vizyon ve değerler hatırlanmaktadır. Kamoy'un adı, Türk savunma sanayinin temelini atan öncü isimler arasında anılmaya devam etmektedir.