Mastaba Muharebesi
| Mastaba Muharebesi | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Canberdi Gazâlî İsyanı | |||||||||
 Mastaba Muharebesi'nde Canberdi Gazâlî'nin öldürülmesi | |||||||||
| |||||||||
| Taraflar | |||||||||
 Osmanlı İmparatorluğu |
Suriye Asileri ------- Para ve Mühimmat Desteği:  Safevîler.svg){kind=small} Hospitalier Şövalyeleri | ||||||||
| Komutanlar ve liderler | |||||||||
|
Ferhat Paşa Şehsüvaroğlu Ali Bey Hüsrev Paşa Ramazanoğlu Piri Bey | Canberdi Gazâlî (ölü) | ||||||||
| Güçler | |||||||||
| 8.000 - 10.000 | 15.600 - 40.000 | ||||||||
| Kayıplar | |||||||||
| Ağır olmadığı tahmin ediliyor. | Ağır | ||||||||
Mastaba Meydan Muharebesi, 1521 kışında isyan eden Şam Beylerbeyi Canberdi Gazâlî komutasındaki asiler ile Ferhat Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu arasında gerçekleşmiş ve Osmanlı'nın isyanı bastırmasıyla sonuçlanmıştır.
İsyan öncesi
[değiştir | kaynağı değiştir]Yavuz Sultan Selim'in Büyük Mısır Seferi sırasında birçok Memlük komutanı Osmanlı saflarına geçti. Canberdi Gazâlî de bunlardan biriydi. Memlük Sultanlığı'nın ilhakından sonra Ortadoğu'da yeni eyaletler oluşturuldu. Canberdi Gazâlî de 1518'de Padişah tarafından ilk Şam Beylerbeyi olarak atandı.
1520'nin sonlarında Yavuz Sultan Selim'in ölümüye yerine oğlu Veliaht Şehzade Süleyman geçti. Genç Padişah'ın cülusunu ve yeni ilhak edilen Suriye'deki düzensizlikten istifade eden Şam Valisi, Ekim civarı bağımsızlığını ilan ederek adına hutbe okutturup para bastırdı. Daha öncesinde Safevi Şah İsmail, Rodos şövalyeleri ve yine eski bir Memlük kumandanı olan Osmanlı Mısır Valisi Hayır Bay ile iletişime geçerek yardımlarını istedi.
İsyan ve Muharebe
[değiştir | kaynağı değiştir]Mısır Valisi Hayır Bay bir yandan Canberdi Gazâlî'yi oyalarken, bir yandan da İstanbul'a haber gönderdi. Bu sırada boş durmayan Canberdi Gazâlî, İran ve Rodos'un gönderdiği silahları ordusuna dağıtıyordu. Rodos donanması da, Osmanlı'nın Doğu Akdeniz sularına tacizde bulunup sahil kasabalarına baskında bulundu.
Arap, Kürt ve Türkmen başıbozuklardan meydana gelen kalabalık bir ordu toplayan Gazali, 1 Kasım'da Halep'e saldırdı. Halep'in kuşatılması üzerine İstanbul'da toplanan divanda, acil olarak Yeniçeri ve Anadolu ordusundan oluşan az sayıda ama etkili bir kuvvetin başına Üçüncü Vezir Ferhat Paşa getirildi ve ağır kış şartlarına rağmen Suriye'ye gönderildi. Dulkadir Beyi Şehsüvaroğlu Ali Bey önden gönderildiği Suriye'de Canberdi Gazâlî'nin Halep Kuşatması'nı kaldırarak Şam'a çekilmesini sağladı.
Şehsüvaroğlu Ali Bey, Halep dolaylarında ana orduya katıldı. Osmanlı ordusunun Şam'a ilerlemesi ve Şah İsmail'in de asker göndermeyince düzensiz kuvvetlerle savunma yapamayacağını düşünen Gazali, Şam yakınlarında bulunan Mastaba'da Osmanlı ordusuna taarruz etti.
27 Ocak Pazar günü Mastaba'da gerçekleşen muharebe saatlerce sürdü. Başıbozuk asiler, ateş gücü kullanan düzenli Osmanlı kuvvetlerini bozamadığı gibi önünü de alamıyordu. Asilerin sert hücumlarını durduran Osmanlı ordusu, karşı taarruzla Gazali'nin kalabalık kuvvetlerini dağıttı. Birkaç adamla kaçabilen Canberdi Gazâlî; kuvvetli bir rivayete göre 6 Şubat'ta kendi hazinedarı olan Ali Ağa tarafından öldürülüp, kafası Ferhat Paşa'ya teslim edildi.
Sonrası
[değiştir | kaynağı değiştir]Canberdi Gazâlî'nin kesik başı İstanbul'a gönderildi. Boş kalan Şam Valiliği'ne de Anadolu Beylerbeyi Ayas Paşa atandı. Ferhat Paşa ise ordusuyla beraber Şah İsmail'in bir taarruz düzenleme ihtimaline karşı, Kayseri'de mevzilenmesi için emir aldı. Doğu'daki güvenliğin tesis edilmesiyle beraber Osmanlı Padişah'ı, Belgrad Seferi'ne çıkmak üzere ordusuyla beraber 18 Mayıs'ta İstanbul'dan ayrıldı.
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- Danişmend, İsmail Hami (1971). I. Süleyman dönemi. İstanbul: Doğu Kütüphanesi. ss. 92-94. ISBN 978-9944-397-70-4.
- Emecan, Feridun (1993). "CANBİRDİ GAZÂLÎ". TDV İslâm Ansiklopedisi. 7. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı. ss. 141-143. Erişim tarihi: 27 Ocak 2023.