Macaristan Cumhuriyeti (1919-1920)
| 1919-1920 | |||||||||||||
.svg) Macaristan bayrağı
.svg) Arma
| |||||||||||||
| Başkent | Budapeşte | ||||||||||||
| Yaygın dil(ler) | Macarca | ||||||||||||
| Hükûmet | Cumhuriyet | ||||||||||||
| Cumhurbaşkanı | |||||||||||||
| |||||||||||||
| Başbakan | |||||||||||||
| |||||||||||||
| Yasama organı | Ulusal Meclis | ||||||||||||
| Tarihçe | |||||||||||||
| |||||||||||||
| Yüzölçümü | |||||||||||||
• Toplam | 92,833 km2 | ||||||||||||
| Nüfus | |||||||||||||
• Sayılan | 7,980,143 | ||||||||||||
| Para birimi | Macar koronası | ||||||||||||
| |||||||||||||
Macar Cumhuriyeti (Macarca: Magyar Köztársaság), Ağustos 1919 ile Şubat 1920 arasında eski Macaristan Demokratik Cumhuriyeti'nin orta ve batı kesimlerinde var olan kısa ömürlü bir cumhuriyetti.[1] Bu cumhuriyet, bugünkü Macaristan'ın çoğunu ve bugünkü Avusturya, Slovakya ve Slovenya'nın bazı kısımlarını kontrol ediyordu. Devlet, Macaristan-Romanya Savaşı'nın ardından, 31 Ekim 1918'den önce statükoya dönmeye çalışan karşı-devrimci güçler tarafından kuruldu.[2]
Bu dönemin ardından, Birinci Dünya Savaşı'nın muzaffer İtilaf Devletleri, Müttefiklerin eski krallığın olmayan devletler arasında yeni ulus devletler kurma girişimi olan 1919 Paris Barış Konferansı'nın bir hükmü olarak, Macarları savaş sonrası sınır çizgilerinin gerisine çekilmeleri için ciddi şekilde baskı yaptı.[3] Bu, Müttefiklerin, eski krallığın Macar olmayan vatandaşları arasında yeni ulus devletler kurma girişimiydi; bunlardan başlıca yararlananlar Romanya Krallığı, Sloven, Hırvat ve Sırp Devleti, Avusturya Cumhuriyeti ve Birinci Çekoslovak Cumhuriyeti idi.
Geçmiş
[değiştir | kaynağı değiştir]6 Ağustos 1919'da Beyaz Saray Yoldaşlar Derneği'nin (sağcı, karşı-devrimci bir grup) lideri István Friedrich, Gyula Peidl hükûmetini devirdi ve Romanya Kraliyet Ordusu'nun desteğiyle kansız bir darbeyle iktidarı ele geçirdi.[4] Darbe, Macaristan'da yaygın bir onayla karşılandı. Ertesi gün, Joseph August kendisini Macaristan'ın naibi ilan etti (istifaya zorlandığı 23 Ağustos'a kadar görevde kaldı) ve Friedrich'i Başbakan olarak atadı.[5] Yerine 24 Kasım'da, birkaç ay sonra monarşinin yeniden kurulmasına kadar başbakan ve geçici cumhurbaşkanı olarak görev yapan Károly Huszár geçti.
Askeri subaylardan oluşan militan bir anti-komünist otoriter hükûmet, Rumenlerin hemen ardından Kasım ayında Budapeşte'ye girdi. Komünistlerin, sosyalistlerin, Yahudilerin, solcu entelektüellerin, Károlyi ve Kun rejimlerine sempatizanların ve subayların kurmaya çalıştığı geleneksel Macar siyasi düzenini tehdit eden diğerlerinin tutuklanmasına, işkence görmesine ve yargılanmadan infaz edilmesine yol açan bir "Beyaz Terör" ortaya çıktı. İnfaz sayısının yaklaşık 5.000 olduğunu belirtilmektedir.[6] Ayrıca yaklaşık 75.000 kişi hapse atıldı. Özellikle, Macar sağcı ve Rumen güçleri intikam için Yahudileri hedef aldı. Nihayetinde Beyaz Terör, çoğu sosyalist, entelektüel ve orta sınıf Yahudilerden oluşan yaklaşık 100.000 kişiyi ülkeyi terk etmeye zorladı.[7]
1920 ve 1921'de, iç kaos Macaristan'ı kasıp kavurdu. Beyaz Terör Yahudileri ve solcuları rahatsız etmeye devam etti, işsizlik ve enflasyon yükseldi ve beş parasız Macar mülteciler komşu ülkelerden sınırı geçerek bocalayan ekonomiye yük oldu.[8] Hükûmet halka çok az yardım edebildi. Ocak 1920'de Macar erkek ve kadınları, ülkenin siyasi tarihindeki ilk gizli oyları kullandılar ve büyük bir karşı-devrimci ve tarımcı çoğunluğu tek kamaralı parlamentoya seçtiler. İki ana siyasi parti ortaya çıktı: sosyal açıdan muhafazakar Hristiyan Ulusal Birlik Partisi ve toprak reformunu savunan Ulusal Küçük Çiftlik Sahipleri ve Tarım İşçileri Partisi. 29 Şubat 1920'de parlamento Macar monarşisini yeniden kurarak cumhuriyeti sona erdirdi ve Mart ayında hem 1723 Pragmatik Yaptırımını hem de 1867 Uzlaşmasını iptal etti. Parlamento, bir kralın seçimini iç karışıklık yatışana kadar erteledi. Eski Avusturya-Macaristan amirali Miklós Horthy, 1944'e kadar elinde tutacağı bir pozisyon olan naip oldu.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Arşivlenmiş kopya". 23 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Mayıs 2023.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 21 Kasım 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Mayıs 2023.
- ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 27 Mayıs 2023.
- ^ Jörg K. Hoensch (1996). A history of modern Hungary, 1867-1994. Internet Archive. Longman. ISBN 978-0-582-25649-1.
- ^ "ANNO, Neue Freie Presse, 1919-08-24, Seite 2". anno.onb.ac.at. 26 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ocak 2024.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 20 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Mayıs 2023.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 21 Kasım 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Mayıs 2023.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 28 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Mayıs 2023.