Kasım Bey Zakir
| Kasım Bey Zakir | |
|---|---|
 | |
| Kendi dilinde adı | Qasım bəy Zakir |
| Doğum | 1786 Penahabad, Karabağ Hanlığı |
| Ölüm | 1857 Şuşa, Rus İmparatorluğu |
| Meslek | şair |
| Dil | Azerice, Farsça |
| Milliyet | Azerbaycanlı |
Kasım Bey Zakir (Azerice: Qasım bəy Zakir; 1784 – 1857), 19. yüzyıl Azerbaycanlı şairdi. Azerbaycan edebiyatında eleştirel gerçekçilik ve hiciv türünün kurucularındandır. 19. yüzyılın ilk yarısının önde gelen Azerbaycan şairi ve hicivcisi,[1] 19. yüzyıl Azerbaycan satirik şiirinin en büyük ustası olarak kabul edilir.[2]
Abdulla Bey Asi ve İbrahim Bey Azer'in dedesidir.
Hayatı
[değiştir | kaynağı değiştir]Zakir, muhtemelen 1786'da, o zamanlar Karabağ Hanlığı'nın başkenti olan Penahabad'da soylu bir bey ailesinde doğmuştur. Zakir, Karabağ Hanlığı'nda yönetici olan Cavanşir boyuna mensuptu.[1]
Zakir, hicivli şiiriyle, mollaların dini fanatizmini, beyzadelerin ve Çarlık yetkililerinin yolsuzluğunu ve kötü yönetimini şiddetle sitem etmiştir. Karabağ'ın Rus valisi Prens Konstantin Tarhanov, Çarlık yetkililerini eleştirmesi nedeniyle Zakir'i bir süre Bakü'ye sürmüştü. Sonunda arkadaşlarının araya girmesiyle aile arazisine dönmesine izin verilmiştir ve Zakir hayatının çoğunu burada geçirmiştir.[1]
Zakir'in manzum olarak yazdığı bazı şikâyetnâmeleri korunmuş ve yayınlanmıştır. Ustaca yazılmış bu eserler, Mirza Fetali Ahundov ve Rus İmparatorluk Ordusunda yüksek bir rütbeye ulaşan ilk Azerbaycanlı romancı İsmail Bey Gutgaşınlı gibi nüfuzlu hemşehrilere hitap ediyordu. Zakir'in yazı stili Molla Penah Vâkıf'tan (1717–1797) etkilenmiştir. Zakir de Vâkıf gibi âşık halk edebiyatında kullanılan basit popüler lirik formları tercih etmiştir. Zakir, bazı şiirlerini Farsça ve geleneksel ölçülü biçimlerde yazdığı gibi, kafiyeli nesir türünde eserler de yazmıştır. Zakir'in manzum masalları, ilk olarak Kelile ve Dimne'da onaylanan o zamanki ortak doğu geleneğinde yazılmıştır, ancak bunlar aynı zamanda İvan Krılov'un (1768–1844) uyarlamalarından da etkilenmiş olabilir. Zakir'in eserlerinde yönetim terminolojisinden bir takım Rusça kelimeler ilk kez Azericede yer almıştır.[1]
Zakir'in şiirleri ilk olarak 1854'te Tiflis merkezli Kavkaz gazetesinde ve 1856'da Mirza Yusuf Nersesov Karabaği tarafından Temir-Han-Şura'da (şimdi Buynaksk) yayınlanmıştır.[1]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b c d e Brands, H.W. (1965). "Ḏh̲ākir". Lewis, B.; Pellat, Ch.; Schacht, J. (Ed.). The Encyclopaedia of Islam, New Edition, Volume II: C–G (İngilizce). Leiden: E. J. Brill. OCLC 495469475.
- ^ Caferoǧlu, A. (1960). "Ād̲h̲arī (Azerī)". Gibb, H. A. R.; Kramers, J. H.; Lévi-Provençal, E.; Schacht, J.; Lewis, B.; Pellat, Ch. (Ed.). The Encyclopaedia of Islam, New Edition, Volume I: A–B (İngilizce). Leiden: E. J. Brill. OCLC 495469456.
