Kalgançı
Kalgançı – Türk ve Altay halk inancında Kıyamet. “Kalgançı Çağ” da denir.
Tanım ve içerik
[değiştir | kaynağı değiştir]Bay Ülgen bütün canlıların öldüğünü, yeryüzünde kendisinden başka kimse kalmadığını görünce “kalkın ey ölüler”[1] diye bağıracak, bu çağrı üstüne bütün ölüler yattıkları yerden kalkacaktır. “İnsanların yeniden dirilmesi” anlamına gelen “kalkancı çağ” (kalıcı çağ)[2] budur. İnsanlar azalacak, kötülük artacak, Erlik Han dünyaya yaklaşacaktır. Sağış Günü (Hesap Günü) tabiri de kullanılır. Türk kültüründe aslında çok geniş olarak üzerinde durulmayan bu kavram, İslam inancıyla hatta Hristiyanlık, Maniheizm ve Budizmin etkisiyle Kıyamet inancı büyük oranda şekillenmiştir. Örneğin Güneş'in batıdan doğacağı inancı İslam'ın etkisiyle ortaya çıkmıştır. Bazı lehçelerde Kirti Gün (Gerçek Gün) veya Uluğ Kün (Büyük Gün)[3] adı verilir.
Zamanın Sonu
[değiştir | kaynağı değiştir]"Ahir Zaman" sözcüğü, Arapça kökenlidir ve farklı Türk halklarında yaklaşık aynı terimler olarak yer alır. Karakalpakça'da "Ahırğı Zaman"; Özbekçe'de "Ohır Zamon"; Çuvaşça'da "Ahar Samana"... Bu anlayışın kökeni İslam olmakla birlikte bir kaynağı da eski Türklerin mitolojik görüşleridir. Dede Korkut Kitabında, "Ahır zaman olup, kıyamet kopunca..." denilir.[4] İnanışlardan birine göre, bir gün ayla güneş birleşecek, dünyayı yakıp kavuracaklardır. O zaman kıyamet kopacaktır. Bir başka inanışa göre de güneşin batından doğduğu gün, sular kabaracak ve her tarafı sular kaplayacaktır. Bunun ardından dünyanın üzeri dümdüz olacaktır.[5]
Etimoloji
[değiştir | kaynağı değiştir](Kal) kökünden türemiştir. Kalgamak fiilinden gelir. Kalkma, sıçrama anlamına gelir. Kalkmak kelimesi ile akrabadır. Moğolcada Halgah (Kalkah)[6] fiili korkmak anlamına gelir ki, bu bağlamda düşünüldüğünde Korku Günü demek de olabilir. Bir başka görüş ise kalıcılık manası taşıdığı ve Kalıcı Zaman demek olduğudur.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Eski İnançların Güncel Yansımaları, Engin Bellisan". 10 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Aralık 2011.
- ^ Türk Felsefi Fikrinin Başlangıcı, Ayten Babayeva, Bakü, 1991
- ^ "Yaşayan Eski Türk İnançları, Hacettepe Üniversitesi - Bildiri" (PDF). 20 Ekim 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 15 Aralık 2011.
- ^ Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Celal Beydili, Yurt Yayınevi (Sayfa - 31)
- ^ Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Celal Beydili, Yurt Yayınevi (Sayfa - 184)
- ^ "Mongolian Dictionary, Andras Rajki, ("halgah")". 16 Aralık 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Aralık 2011.
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Kalgançı Çak 4 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Kalgançı Çağı - Türklerin Kıyamet Günü
- Altay Türklerinde Kıyamet Günü[ölü/kırık bağlantı]
- Türklerde Kıyamet Günü, Hasan Murat Çelik 25 Mayıs 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Altay Türklerinde Kıyamet Anlayışı, Saadet Çağatay
- Bilinen En Eski Türk Şiirleri[ölü/kırık bağlantı]
| Türk mitolojisi ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz. |