Halley kuyruklu yıldızı
 Halley Kuyruklu Yıldızı 8 Mart 1986 | |
| Keşif | |
|---|---|
| Keşfeden | Tarih öncesi (gözlem) Edmond Halley (periyodunun tanımlanması) |
| Keşif tarihi | 1758 (ilk tahmin edilen günberi) İlk kez 1066'da Hastings Muharebesi'nden önce görülmüş olabilir. |
| Yörünge özellikleri[1] | |
Dönem 4 Ağustos 2061 (2474040.5) | |
| Günöte | 35,14 AU[2] (günöte: 9 Aralık 2023)[2][3] |
| Günberi | 0,59278 AU[4] (son günberi: 9 Şubat 1986) (sonraki günberi: 28 Temmuz 2061)[4] |
| 17,737 AU | |
| Dış merkezlik | 0,96658 |
| 74,7 y 75y 5a 19g (günberiden günberiye) | |
| 0,07323° | |
| Eğiklik | 161,96° |
| 59,396° | |
| 28 Temmuz 2061[4][5] ≈27 Mart 2134[5][6] | |
| 112,05° | |
| Dünya MOID | 0,075 AU (11,2 milyon km)[7] |
| TJüpiter | -0,598 |
| Fiziksel özellikler | |
| 28,2 (2003'te)[8] | |
| Boyutlar | 15 km × 8 km[9] |
Ortalama çap | 11 km[7] |
| Kütle | 2,2×1014 kg[10] |
Ortalama yoğunluk | 0,6 g/cm3 (ortalama)[11] 0,2–1,5 g/cm3 (tahmini)[12] |
| ~0,002 km/s | |
| 2,2 g (52,8 sa) (?)[13] | |
| Albedo | 0,04[14] |
 Wikimedia Commons'ta ilgili ortam | |
Halley kuyruklu yıldızı, resmî adıyla 1P/Halley veya bu kuyruklu yıldızlar üzerine çalışmalar yapan Edmond Halley'e ithafen Comet Halley, Güneş'in yörüngesinde hareket eden ve her 75–76 yılda bir görünen kuyruklu yıldızdır. Halley, çıplak gözle görülebilen bir kuyruklu yıldızdır. Ek olarak, yörüngesini insan ömrü içerisinde tamamlayan çıplak gözle görülen tek kuyruklu yıldızdır.[15] Halley kuyruklu yıldızı, Güneş Sistemi içerisine en son 1986 yılında girmiştir. Hesaplara göre 2061 yılında tekrar görülecektir.
Keşfedilmesi
[değiştir | kaynağı değiştir]Yaklaşık 76 yılda bir görülen Halley kuyruklu yıldızına yönelik ilk gözlemleri Çinliler yapmıştır ve MÖ 240 civarında kaydını tutmaya başlamışlardır.[16]
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Halley, 1066 yılında görüldüğü Bayeux İşlemesi'nde anılmıştır. 1682 yılında yeniden ortaya çıktığına dair kayıtlar bulunmaktadır. Kuyruklu yıldızın yörüngesini, adını aldığı Edmond Halley hesaplamıştır. Edmond Halley, hesapladığı yörüngenin 1531 ve 1607'de görülen kuyruklu yıldızlar ile çakıştığını saptadı ve bu kuyruklu yıldızların aynı kuyruklu yıldız olduğunu, 1758'de tekrar döneceğini öne sürdü.[17] Bu varsayım doğrulandı ve kuyruklu yıldız 1758, 1835, 1910 ve 1986'da yeniden ortaya çıktı.
Hesaplamalara göre MÖ 12 yılında da görünen Halley kuyruklu yıldızının, Hristiyanlığın kutsal kitabı olan İncil'in Yeni Ahit'inde geçen ve Peygamber İsa'nın doğumu ile ilgili öykünün anlatıldığı bölümlerde,[18] o gün göründüğü anlatılan ''Beytlehem Yıldızı'' olduğu sanılmaktadır.[19] Bu durumda, sonradan saptanan Miladi takvimin başlangıcı 0 yılı değil, MÖ 12 yılı olmalıydı.
Yıllar
[değiştir | kaynağı değiştir]MÖ 239 → MÖ 163 → MÖ 87 → MÖ 12 → 66 → 141 → 218 → 295 → 374 → 451 → 530 → 607 → 684 → 760 → 837 → 912 → 989 → 1066 → 1145 → 1222 → 1301-1302 → 1378 → 1456 → 1531 → 1607 → 1682 → 1758 → 1835 → 1910 → 1986 → 2061 → 2136 → 2211 → 2286
Aforoz edilmesi
[değiştir | kaynağı değiştir]Papa III. Callixtus'un ölümünden sonra, 1475'te yayımlanan bir biyografisinde anlatıldığına göre, Belgrad şehrinin Osmanlılar tarafından kuşatıldığı 1456 yılında Papa, Halley kuyruklu yıldızının görünmesi üzerine bunu Belgrad'ı savunan Hristiyanlar açısından uğursuzluk kabul etmiş ve Halley'i aforoz etmiştir; ancak bu hikâyeyi doğrulayan bir birincil kaynak mevcut değildir.[20]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "1P/Halley Orbit". Minor Planet Center. 4 Temmuz 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Haziran 2022. (451 dönem 79,29 yıldır)
- ^ a b "Horizons Batch for 1P/Halley (90000030) on 2023-Dec-09" (Aphelion occurs when rdot flips from positive to negative). JPL Horizons On-Line Ephemeris System. 1 Temmuz 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Temmuz 2022. (JPL#73 Çöz.tarihi: 07-Haz-2022)
- ^ DNews (3 Eylül 2013). "Let's Plan For a Rendezvous With Halley's Comet". Seeker. 29 Ekim 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ekim 2019.
- ^ a b c "Horizons Batch for 1P/Halley (90000030) on 2061-Jul-28" (Perihelion occurs when rdot flips from negative to positive @ 2061-Jul-28 17:20 UT). JPL Horizons On-Line Ephemeris System. 27 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Haziran 2022. (JPL#73 Çöz.tarihi: 07-Haz-2022)
- ^ a b Kinoshita, Kazuo (3 Ekim 2003). "1P/Halley past, present and future orbital elements". Comet Orbit. 18 Ağustos 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Eylül 2023.
- ^ "Horizons Batch for 1P/Halley (90000030) on 2134-Mar-27" (Perihelion occurs when rdot flips from negative to positive). JPL Horizons On-Line Ephemeris System. 28 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Haziran 2022. (JPL#73 Soln.date: Çöz.tarihi: 07-Haz-2022)
- ^ a b "JPL Small-Body Database Browser: 1P/Halley" (11 January 1994 last obs). Jet Propulsion Laboratory. 27 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Haziran 2022.
- ^ "New Image of Comet Halley in the Cold". European Southern Observatory. 1 Eylül 2003. 26 Eylül 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Şubat 2018.
- ^ "What Have We Learned About Halley's Comet?". Astronomical Society of the Pacific (No. 6 – Fall 1986). 1986. 25 Ağustos 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Aralık 2008.
- ^ Cevolani, Giordano; Bortolotti, Giuseppe; Hajduk, Anton (1987). "Halley, comet's mass loss and age". Il Nuovo Cimento C. Società Italiana di Fisica Italian Physical Societ. 10 (5): 587-591. Bibcode:1987NCimC..10..587C. doi:10.1007/BF02507255.
- ^ Sagdeev, Roald Z.; Elyasberg, Pavel E.; Moroz, Vasily I. (1988). "Is the nucleus of Comet Halley a low density body?". Nature. 331 (6153): 240-242. Bibcode:1988Natur.331..240S. doi:10.1038/331240a0.
- ^ Peale, Stanton J. (1989). "On the density of Halley's comet". Icarus. 82 (1): 36-49. Bibcode:1989Icar...82...36P. doi:10.1016/0019-1035(89)90021-3.
Bu prosedürle elde edilen yoğunluklar, 1 g/cm³ civarındaki yoğunlukların sezgisel beklentileriyle makul bir uyum içindedir; fakat çeşitli parametrelerdeki belirsizlikler ve varsayımlar, hata çubuklarını o kadar genişletir ki yoğunlukla ilgili kısıtlamaların bilgisi verimli olmaktan uzaklaşır... Kuyruklu yıldız çekirdeklerinin çok sıkı olma eğiliminde olduğu önerisi, hala bir kuyruklu yıldız fizik paradigması olarak kabul edilmemelidir.
- ^ Peale, Stanton J.; Lissauer, Jack J. (1989). "Rotation of Halley's Comet". Icarus. 79 (2): 396-430. Bibcode:1989Icar...79..396P. doi:10.1016/0019-1035(89)90085-7.
- ^ Britt, Robert Roy (29 Kasım 2001). "Comet Borrelly Puzzle: Darkest Object in the Solar System". Space.com. 4 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Aralık 2008.
- ^ "Comets, awesome celestial objects". AstronomyToday. 20 Ağustos 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Şubat 2022.
- ^ Sunay, Çağlar, Mars'a Nasıl Giderim, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2016.
- ^ Kuyruklu yıldız ilk olarak 1456 yılında Paolo dal Pozzo Toscanelli tarafından kesin olarak belirlense de isim babası Halley olmuştur.
- ^ Örn. Matta İncili, 2,1: İsanın Kral Hirodes devrinde Yahudiyenin Beytlehem Kentinde doğmasından sonra bazı yıldız bilimciler doğudan Yeruşalime gelip şöyle dediler: Yahudilerin Kralı olarak doğan çocuk nerede? Doğuda Onun yıldızını gördük ve Ona tapınmaya geldik.
- ^ http://astrobob.areavoices.com/2010/12/25/halleys-comet-steps-in-for-the-star-of-bethlehem/ 3 Ocak 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 10.01.2010 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "Rigge, William F. "An Historical Examination of the Connection of Callixtus III with Halley's Comet", Popular Astronomy, p.214, 1910". 12 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ekim 2015.
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]
- Synopsis of the Astronomy of Comets (Halley'in 1705 tarihli makalesinin 1706 yeniden basımı)
- Halley's nucleus by Giotto spacecraft (ESA bağlantısı)
- Image of Halley in 1986 by Giotto spacecraft (NASA bağlantısı)
- cometography.com
- 1P/Halley CometBase veritabanında
- seds.org
- Orbital simulation from JPL (Java) / Gök günlüğü
- Donald Keith Yeomans, "Tarihteki Büyük Kuyruklu Yıldızlar"
- Halley Kuyruklu Yıldızı'nın kısa tarihi (Ian Ridpath)
- 1910 yaklaşımının fotoğrafları, Lick Gözlemevi Kayıtları Dijital Arşivi, UC Santa Cruz Kütüphanesi'nin Dijital Koleksiyonları Lick Gözlemevi'nden alınmıştır. 20 Mayıs 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
