Habiburrahman Şakir
Habiburrahman Şakir Хәбибрахман Шакир | |
|---|---|
 Habiburrahman Şakir | |
| Doğum | 10 Aralık 1903 Danış, Rus İmparatorluğu |
| Ölüm | 18 Nisan 1975 (71 yaşında) Tampere, Finlandiya |
| Meslek | İmam, yazar |
Habiburrahman Şakir el-Bulgari (Tatarca: Хәбибрахман Шакир әл-Болгари; 10 Aralık 1903-18 Nisan 1975), Finlandiya Tatarları arasında imam ve yazar. Günümüz Tataristan'ında doğan Şakir, 1940'ların sonlarında Tampere'ye vardığında Fin Tatar cemaatinin bir parçası oldu. Şakir, İslam dünyasında saygın bir ilahiyatçı olarak biliniyordu. Suudi Arabistan kralı tarafından davet edilen Şakir, 1972'de eşiyle birlikte Mekke'ye hacca gitti. Finlandiya'ya gitmeden önce Şakir'in öğrencilerinden biri de Pakistan'ın daha sonraki cumhurbaşkanı Zülfikar Ali Butto olan Hindistan'da öğretmenlik yaptı.
Şakir, Kürt ilahiyatçı Said Nursi ile yazışıyordu. "İlk Avrupalı Nur talebeleri" arasında sayılmaktadır.[1] Şakir ayrıca Cezayirli milliyetçi Ahmed Tevfik el-Medeni ile de temas halindeydi.[2]
Biyografi
[değiştir | kaynağı değiştir]Habiburrahman Şakir (el-Bulgari), 10 Aralık 1903 tarihinde günümüzde Tataristan'ın Kamsko-Ustyinski rayonunda bulunan Danış avılı köyünde doğdu.[3] Gençlik yıllarında Şakir, Buhara ve diğer yerlerde on yıl boyunca teoloji okudu. Rus Devrimi sırasında Şakir, gelecekteki eşi Bibireyhane Veliullah ile tanıştığı Kabil'e kaçtı.[4]
1947'de Musa Bigiyev'in tavsiyesi üzerine Şakir, Finlandiya'nın Tampere şehrine taşındı ve burada yerel Tatar cemaatinin imamı oldu. Bundan önce Peşaver'de imam olarak görev yaptı ve 1942'de öğrencilerinden biri Pakistan'ın gelecekteki cumhurbaşkanı Zülfikar Ali Butto olan Bombay'a taşındı.[5] Oradan Finlandiya'ya ulaştı.[4]
Finlandiya'da Şakir ayrıca muhabir ve yayıncı olarak da çalıştı. Şakir, 1949'da Finlandiya İslam Mücellesi (daha sonra İslam Mecellesi) adlı aylık bir dergi çıkarmaya başladı. Dergi hem yurt içinde hem de yurt dışında okunuyordu. Diğer yayınlarından bazıları, örneğin Semihullah Vafin ile birlikte yazdığı Din derésleré ve Islam tarihçesé adlı eseri ve yakın arkadaşı sanatçı Aisa Hakimcan ile birlikte Abdullah Tukay onuruna hazırladığı bir kitapçıktır. Şakir'in şiir ve biraz da kurgu yazdığı bilinmektedir. Oyunlarından biri "Niyaz Beyni Mirası" adını taşır. Oyunun ana temaları kadercilik ve özgür iradeydi.[4][5]
Bir İslam ilahiyatçısı olarak Şakir, Finlandiya'ya gelmeden önce bile büyük saygı görüyordu. Din hakkında soruları olan kişiler tarafından düzenli olarak ziyaret ediliyordu. Geniş kütüphanesinden de ihtiyaç duyulduğunda yararlanılıyordu. Tatarcanın yanı sıra Türkiye Türkçesi, Arapça, Urduca ve Farsça da konuşuyordu.[4]
Şakir, 1966'da Taşkent'e gitti ve eski dostu ilahiyatçı Ziyauddinhan bin İşan Babahan ile tanıştı.[6]
Eşi Bibireyhane Şakir de dindar bir Müslümandı. Özellikle Tatar toplumundaki kadınlara dini konularda yardımcı oldu. Bibireyhane, hayatı boyunca Kazan'da 30 kadar dini eser yayınlayan tanınmış bir imam olan Şemsullah Veliullah'ın kızıydı.[4]
Habiburrahman, 1972'de eşiyle birlikte Mekke'ye hacca gitti. Seyahatleri sırasında, onları ilk davet eden Suudi Arabistan kralıyla tanıştılar.[4][5]
Şakir, 18 Nisan 1975 tarihinde Tampere'de vefat etti ve eşiyle birlikte Helsinki İslam Mezarlığı'na gömüldü.[1] Bibireyhane ile Sekiz çocukları oldu; Muhammed Said, Rızaetdin, Saide, Raziye, Şihabeddin, Hamide, Kerime ve Sabire.[7] Kızı Hamide (Çaydam) bir Tatar dili öğretmenidir.[5][8]
Bazı yayınları
[değiştir | kaynağı değiştir]- Finlandiyä İslām Mäğälläse (1949-; Shakir / Fatih Arat) [9]
- Törek ïruģlarï (1950; Shakir / Zuhur Tahir) [9]
- Islam mecellesı (1950-1951; Shakir / Ömer Sali) [10]
- Din derésleré ve Islam tarihçesé (1962; Shakir / Semihullah Vafin) [4][9]
- Abdulla Tukay (1966 / 1969; Shakir / Aisa Hakimcan) [11][12]
- Šarä'it al-īmān (1966; Shakir / Hatice Arifullha) [13]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b "Finlandiya'dan Said Nursi'ye gönderilen mektubun perde arkası". 21 Şubat 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Что связывало татарского имама с мусульманами Северной Африки?" (Rusça).
- ^ Shakir, Habibur-Rahman (interview, 1969, perinnearkisto AK/1491)
- ^ a b c d e f g Baibulat 2004, p. 52-54
- ^ a b c d Zaripov / Belyaev. "From Kabul to Tampere: details on Tatar imam Habiburrahman Shakir academic bio (От Кабула до Тампере: штрихи к научной биографии татарского имама Хабибуррахмана Шакира) (English and Russian)". 11 Nisan 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Как индийский город Мумбаи связан с судьбой татарских богословов (Фото)" (Rusça).
- ^ Baibulat 2004, p. 240
- ^ "Abrahamin tyttäret kysyvät: Mikä on meille pyhää?". 19 Şubat 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ a b c Bedretdin 2011, s. 346, 378, 379
- ^ "Islam mecellesi". Finna. 26 Kasım 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Mayıs 2022.
- ^ "Abdulla Tukay". Finna. Temmuz 2025. 12 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Abdulla Tukay". 27 Kasım 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Šarä'it al-īmān". Finna. 26 Kasım 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.
Ek okuma
[değiştir | kaynağı değiştir]- Baibulat, Muazzez: Tampereen Islamilainen Seurakunta: juuret ja historia. Gummerus Kirjapaino Oy, 2004. 952-91-6753-9.
- Bedretdin, Kadriye: Tugan Tel: Kirjoituksia Suomen Tataareista. Suomen Itämainen Seura, 2011. 978-951-9380-78-0.
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Татарский имам Хабибурахман Шакир: как учитель будущего президента Пакистана оказался в Стране тысячи озер
- Хабибурахман Шакир: тернистый путь в страну тысячи озер
- Хабибуррахман Шакир: тернистый путь в страну тысячи озер. Часть 2
- What connected the Tatar imam with the Muslims of North Africa? (in Russian)