Doğuştan frengi
 | Bu madde, İngilizce Vikipedi'de yer alan aynı konulu maddeden Türkçeye çeviri yapılarak genişletilebilir. Başlıca çeviri yönergeleri için [genişlet] düğmesine tıklayınız.
|
| Doğumsal frengi | |
|---|---|
 | |
| Konjenital sifiliz vakasında makülopolar döküntünün çizimi | |
| Olağan başlangıcı | Doğmamış bebek, doğumda, bebeklik, ve daha sonra[1] |
| Uzmanlık | Bulaşıcı hastalık |
| Belirtiler |
|
| Tipler | |
| Nedenleri | Hamilelik sırasında veya doğum sırasında tedavi edilmemiş frengi (Treponema pallidum) anneden bebeğe bulaşır.[1] |
| Tanı |
|
| Korunma | Güvenli seks, yeterli tarama, hamilelikte erken tedavi[5] |
| Tedavi | Antibiyotikler[6] |
| İlaç | Enjeksiyonla uygulanan penisilin; benzilpenisilin (IV), prokain benzilpenisilin (IM), benzatine penisilin G (IM)[6] |
| Sıklık | 100.000 doğumda 473 (2016)[7] |
| Ölüm | 204.000 (2016)[7] |
Doğuştan frengi, tedavi edilmemiş sifiliz hastası olan bir annenin hamilelik sırasında enfeksiyonu bebeğine geçirmesiyle oluşan frengidir.[2] Anne karnındaki bebekte zayıf büyüme, erken doğuma yol açan aşırı sıvı veya bebeğin kaybı olarak tespit edilebilir; ancak bazılarında hiçbir belirti görülmez.[1][8] Özellikler oldukça değişkendir ve 2 yaşından önce veya sonra ortaya çıkıp çıkmadıklarına göre ikiye ayrılabilir.[2] Genellikle yaşamın ilk birkaç haftasında hiçbir belirti görülmez; ancak bebekler küçük ve huzursuz olabilir.[2] Belirtiler arasında ateş, döküntü, büyük karaciğer ve dalak, burun akıntısı veya kemik veya eklem ağrısı yer alır.[2][4] Sarımsı cilt ve gözler, büyük bezler, zatürre, menenjit, genital bölgede siğil benzeri şişlikler, sağırlık veya körlük görülebilir.[2][5] Tedavi edilmeyen ve hayatta kalan bebeklerde burun, alt bacaklar, alın, köprücük kemiği, çene veya elmacık kemiğinde deformiteler gelişebilmektedir.[2] Delikli veya yüksek kemerli damak, eklem hastalığı ve zihinsel engellilik de diğer sonuçlarıdır.[2][4] Hem erken hem de geç evrelerde nöbetler ve kranial sinir felçleri görülebilir.[2]
Hastalığa, gebelik sırasında plasentayı geçerek veya doğumda sifilitik yarayla temas sonucu bebeği enfekte eden Treponema pallidum alt türü olan pallidum bakterisi sebep olur.[2][8] Annenin göğsünde sifilitik yara olmadığı sürece emzirme döneminde bulaş gerçekleşmemektedir.[2] Vakaların çoğu hamilelik sırasında yetersiz tarama ve tedavi sebebiyle oluşmaktadır.[9] Bebekte döküntü ve burun akıntısı bulaşıcılığın yüksek olduğunu gösterir.[2] Hastalık annede yapılan testler, kan testleri ve ultrason ile tanı koyulabilir.[3] Bebek üzerinde yapılacak testler arasında kan, beyin omurilik sıvısı ve tıbbi görüntüleme yer alır.[10] Bulgular düşük kırmızı kan, düşük trombosit, düşük şeker, idrarda protein veya düşük tiroid olarak sayılmaktadır.[2] Plasenta büyük ve soluk görünebilir.[2] Diğer tanı yöntemleri arasında HIV testi de yer almaktadır.[10]
Önleme, annede frengiyi önlemek için güvenli seks ve gebelikte erken tarama ve tedavi ile sağlanır.[5] Hastalığın erken döneminde hamile bir kadına verilen benzatin penisilin G'nin tek bir kas içi enjeksiyonu, bebeğinde konjenital sifiliz oluşumunu önleyebilmektedir.[11] Şüpheli doğuştan frenginin tedavisi enjeksiyon yoluyla penisilin ile yapılır. Penisilin çeşidi olarak benzilpenisilin, prokain benzilpenisilin veya benzatin penisilin G. kullanılamkatadır.[6][10] Penisilin bulunmadığı zamanlarda seftriakson kullanılabilir.[10] Penisilin alerjisi varsa, duyarsızlaştırma seçeneği değerlendirilebilir.[10][12]
Frengi her yıl yaklaşık bir milyon hamile kadını etkilemektedir.[13] 2016 yılında, dünya çapında her 100.000 canlı doğumda yaklaşık 473 konjenital frengi vakası ve bu hastalıktan kaynaklanan 204.000 ölüm meydana geldi.[7] 2016 yılında bildirilen 660.000 vakadan 143.000'i doğmamış bebeklerin ölümüyle, 61.000'i yeni doğan bebeklerin ölümüyle, 41.000'i düşük doğum ağırlıklı veya erken doğumla ve 109.000 küçük çocuğa doğuştan frengi teşhisi konmasıyla sonuçlandı.[14] Bu vakaların yaklaşık %75'i Afrika ve Doğu Akdeniz bölgelerinde görüldü.[4] Anne ve bebekte frengiyi önlemenin ve hastalığı tedavi etmenin maliyeti genellikle çok fazla değildir.[11][15] İlk olarak on altıncı yüzyılda tanımlanan[16] frengi için kan testleri 1906'da tanıtıldı ve daha sonra yayılmanın anneden kaynaklandığı kanıtlandı.[17]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b c Hook, Edward W. (2020). "303. Syphilis". Schafer, Andrew I. (Ed.). Goldman-Cecil Medicine. 26th (İngilizce). 2. Philadelphia: Elsevier. s. 1986. ISBN 978-0-323-55087-1. 30 Haziran 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mayıs 2023. Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım);
|ad=eksik (yardım);|ad=eksik (yardım) - ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q Medoro, Alexandra K.; Sánchez, Pablo J. (June 2021). "Syphilis in Neonates and Infants". Clinics in Perinatology. 48 (2): 293-309. doi:10.1016/j.clp.2021.03.005. ISSN 1557-9840. PMID 34030815. 20 Temmuz 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi10 Mayıs 2023.
- ^ a b "Congenital Syphilis". Centers for Disease Control and Prevention (İngilizce). 1 Nisan 2021. 13 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Mayıs 2023.
- ^ a b c d Adamson, Paul C.; Klausner, Jeffrey D. (2022). "60. Syphilis (Treponema palladium)". Stevens, Dennis L. (Ed.). Netter's Infectious Diseases. 2nd (İngilizce). Philadelphia: Elsevier. ss. 339-347. ISBN 978-0-323-71159-3. 6 Temmuz 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Temmuz 2023.
|ad=eksik (yardım) - ^ a b c "STD Facts - Congenital Syphilis". www.cdc.gov (İngilizce). 10 Nisan 2023. 21 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Mayıs 2023.
- ^ a b c Ferri, Fred F. (2022). "Syphilis". Ferri's Clinical Advisor 2022 (İngilizce). Philadelphia: Elsevier. ss. 1452-1454. ISBN 978-0-323-75571-9. 30 Haziran 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Mayıs 2023.
- ^ a b c Global progress report on HIV, viral hepatitis and sexually transmitted infections, 2021 (PDF) (İngilizce). Cenevre: World Health Organization;. 2021. ISBN 978-92-4-003098-5. 26 Mart 2023 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mayıs 2023.
- ^ a b James, William D.; Elston, Dirk; Treat, James R.; Rosenbach, Misha A.; Neuhaus, Isaac (2020). "18. Syphilis, Yaws, Bejel, and Pinta". Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology. 13th (İngilizce). Edinburgh: Elsevier. ss. 347-361. ISBN 978-0-323-54753-6. 30 Haziran 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2023.
- ^ Gilmour, Leeyan S.; Walls, Tony (15 Mart 2023). "Congenital Syphilis: a Review of Global Epidemiology". Clinical Microbiology Reviews: e0012622. doi:10.1128/cmr.00126-22. ISSN 1098-6618. PMID 36920205. 30 Haziran 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi12 Mayıs 2023.
- ^ a b c d e "Congenital Syphilis - STI Treatment Guidelines". www.cdc.gov (İngilizce). 19 Ekim 2022. 1 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Mayıs 2023.
- ^ a b WHO guideline on syphilis screening and treatment for pregnant women. Cenevre: World health Organization. 2017. ISBN 978-92-4-155009-3. 30 Haziran 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ Chastain, DB; Hutzley, VJ; Parekh, J; Alegro, JVG (9 Ağustos 2019). "Antimicrobial Desensitization: A Review of Published Protocols". Pharmacy (Basel, Switzerland). 7 (3). doi:10.3390/pharmacy7030112. PMID 31405062. 2 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi10 Mayıs 2023.
- ^ Hussain, Syed A.; Vaidya, Ruben (2023). "Congenital Syphilis". StatPearls. StatPearls Publishing. PMID 30725772. 10 Aralık 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi12 Mayıs 2023.
- ^ "Congenital syphilis - Mother-to-child transmission of syphilis". www.who.int (İngilizce). 21 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Mayıs 2023.
- ^ Akhtar, F; Rehman, S (16 Ocak 2018). "Prevention of Congenital Syphilis Through Antenatal Screenings in Lusaka, Zambia: A Systematic Review". Cureus. 10 (1): e2078. doi:10.7759/cureus.2078. PMID 29560291. 11 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi10 Mayıs 2023.
- ^ Nissanka-Jayasuriya, EH; Odell, EW; Phillips, C (September 2016). "Dental Stigmata of Congenital Syphilis: A Historic Review With Present Day Relevance". Head and neck pathology. 10 (3): 327-31. doi:10.1007/s12105-016-0703-z. PMID 26897633. 10 Şubat 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi13 Mayıs 2023.
- ^ Oriel, J. David (2012). "5. "The sins of the fathers": Congenital syphilis". The Scars of Venus: A History of Venereology (İngilizce). Londra: Springer-Verlag. ss. 69-70. ISBN 978-1-4471-2068-1. 30 Haziran 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.