Brain rot
İnternet kültüründe Brain rot (veya brainrot; Türkçe: beyin çürümesi), düşük kaliteli veya değersiz olarak nitelendirilen internet içeriğini ya da bu içeriklerin yol açtığı varsayılan olumsuz psikolojik ve bilişsel etkileri tanımlar.[1] Terim aynı zamanda aşırı dijital medya kullanımının, özellikle de TikTok ve YouTube Shorts gibi kısa formatlı eğlence içerikleri ve "doomscrolling"in zihinsel sağlık üzerinde yol açabileceği olası zaralı etkileri ifade etmek için de kullanılır.[2][3][4][5][6] Bu kavram, Z Kuşağı ve Alfa Kuşağının çevrimiçi kültürlerinde ortaya çıkmış ve zamanla popüler kültürde yaygınlaşmıştır.[7]
Köken ve kullanım
[değiştir | kaynağı değiştir]Oxford University Press'e göre, terimin bilinen ilk kullanımı Henry David Thoreau'nun 1854 tarihli Walden adlı kitabına dayanmaktadır.[8][9] Thoreau, entelektüel standartlardaki düşüş olarak gördüğü durumu eleştirmekte ve karmaşık fikirlerin daha az değer görmesini, 1840'larda Avrupa'da yaşanan "patates çürümesi" ile karşılaştırmaktadır.[7]
Çevrimiçi ortamlarda terim ilk kez 2004 yılında kullanılmıştır. 2007'de "brain rot" ifadesi, Twitter kullanıcıları tarafından flört programlarını, video oyunlarını ve "çevrimiçi takılmayı" tanımlamak için kullanılmıştır.[10] 2010'lu yıllarda çevrimiçi kullanımı artış göstermiş ve 2020'de Discord platformunda bir internet meme'i hâline gelerek hızla popülerlik kazanmıştır.[10] 2024 itibarıyla terim, en yaygın olarak Alfa Kuşağı'nın dijital alışkanlıklarını eleştirenler tarafından, bu neslin "aşırı derecede çevrimiçi kültüre gömüldüğü" görüşünü ifade etmek için kullanılmaktadır.[11] Genellikle, bireylerin kelime dağarcıklarının neredeyse tamamen internet referanslarından oluşmasıyla ilişkilendirilmektedir.[1] Oxford, 2023 ile 2024 yılları arasında terimin kullanım sıklığının milyon kelime başına %230 arttığını bildirmiştir.[7][8] Dilbilimci Brent Henderson, terimin akılda kalıcılığı ve güncelliği nedeniyle uzun vadede de yaygın olarak kullanılacağını öngörmektedir.[12]
Terim, sıklıkla Alfa Kuşağı ve Z Kuşağı sosyal medya kullanıcıları arasında popüler olan argo ve trendlere bağlanmaktadır. Bunlar arasında Skibidi Toilet adlı YouTube Shorts dizisine yapılan bir gönderme olan "skibidi", çekiciliği ifade eden "rizz", kalçaya atıfta bulunan "gyatt", yiyecek çalmayı tanımlayan "fanum tax", lider veya alfa erkek anlamında kullanılan "sigma", ve delusional [sanrılı] kelimesinin kısaltması olan "delulu" yer almaktadır.[8][13][14]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b Roy, Jessica (13 Haziran 2024). "If You Know What 'Brainrot' Means, You Might Already Have It". The New York Times (İngilizce). ISSN 0362-4331. 10 Ekim 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mart 2025.
- ^ "Why teenagers are deliberately seeking brain rot on TikTok | Psyche Ideas". Psyche (İngilizce). 11 Ocak 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mart 2025.
- ^ "Warning issued over 'brain rot', the 2024 habit that's 'on the rise' | news.com.au — Australia's leading news site". web.archive.org. 4 Ocak 2025. 4 Ocak 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mart 2025.
- ^ Yan, Tingting; Su, Conghui; Xue, Weichen; Hu, Yuzheng; Zhou, Hui (2024). "Mobile phone short video use negatively impacts attention functions: an EEG study". Frontiers in Human Neuroscience. 18: 1383913. doi:10.3389/fnhum.2024.1383913. ISSN 1662-5161. PMC 11236742
. PMID 38993329. 28 Mart 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi29 Mart 2025.
- ^ Xie, Jin; Xu, Xinyu; Zhang, Yamei; Tan, Yuxin; Wu, Dazhou; Shi, Mingjian; Huang, Hai (2023). "The effect of short-form video addiction on undergraduates' academic procrastination: a moderated mediation model". Frontiers in Psychology. 14: 1298361. doi:10.3389/fpsyg.2023.1298361. ISSN 1664-1078. PMC 10756502 . PMID 38162977. 6 Nisan 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi29 Mart 2025.
- ^ Linlin, Wang; Wanyu, Huang; Yuting, Li; Huimin, Qiao; Zhi, Li; Qinchen, Jiang; Tingting, Wang; Fan, Wang; Minghao, Pan; Wei, Zhu (16 Kasım 2023). "Research on the mechanism of short video information interaction behavior of college students with psychological disorders based on grounded theory". BMC public health. 23 (1): 2256. doi:10.1186/s12889-023-17211-4. ISSN 1471-2458. PMC 10652505 . PMID 37974096. 1 Nisan 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi29 Mart 2025.
- ^ a b c "What is brain rot, the Oxford University Press 2024 word of the year?". BBC News (İngilizce). 1 Aralık 2024. 1 Aralık 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mart 2025.
- ^ a b c Heaton, Benedict (2 Aralık 2024). "'Brain rot' named Oxford Word of the Year 2024". Oxford University Press (İngilizce). 2 Aralık 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mart 2025.
- ^ Levitin, Mia (28 Aralık 2024). "Social media, brain rot and the slow death of reading" (İngilizce). Financial Times. 2 Ocak 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mart 2025.
- ^ a b Prema, Shivé. "What is 'brain rot'? Do you have it?". SBS News (İngilizce). 28 Mart 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mart 2025.
- ^ North, Anna (5 Eylül 2024). "iPad kids speak up". Vox (İngilizce). 27 Kasım 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mart 2025.
- ^ Shanes, Aileyahu (30 Aralık 2024). "UF professor weighs in on Oxford's word of the year: brain rot". WUFT | News and public media for north central Florida (İngilizce). 26 Ocak 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mart 2025.
- ^ "Parents and Gen Alpha kids are having unintelligible convos because of 'brainrot' language". NBC News (İngilizce). 10 Ağustos 2024. 21 Eylül 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mart 2025.
- ^ Press-Reynolds, Kieran (25 Haziran 2024). "How brainrot humour infected the internet with surreal gibberish". Dazed (İngilizce). 26 Haziran 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mart 2025.
