Benito Mussolini'nin ölümü
Devrik İtalyan faşist diktatör Benito Mussolini, 28 Nisan 1945'te, Avrupa'da II. Dünya Savaşı'nın son günlerinde, İtalya'nın kuzeyindeki Giulino di Mezzegra köyünde bir İtalyalı partizan tarafından infaz edildi. Öldürülme olayının genellikle kabul edilen versiyonu, Mussolini'nin "Albay Valerio" takma adını kullanan komünist partizan Walter Audisio tarafından vurulmasıdır.[1] Ancak, savaşın sona ermesinden bu yana, Mussolini'nin ölümünün koşulları ve katilinin kimliği, İtalya'da devam eden tartışma konusu olmuştur.
1940'ta Mussolini, Nazi Almanyası'nın yanında ülkesini II. Dünya Savaşı'na soktu; ancak kısa süre sonra askerî başarısızlıkla karşılaştı. 1943 sonbaharında, kuzey İtalya'daki Alman kukla devletinin lideri konumuna düştü ve güneyden Müttefiklerin ilerlemesiyle ve partizanlarla giderek şiddetlenen bir iç çatışmayla karşı karşıya kaldı. Nisan 1945'te, Müttefiklerin kuzey İtalya'daki son Alman savunmasını aşması ve şehirlerdeki partizanların ayaklanmasıyla, Mussolini'nin durumu savunulamaz hale geldi. 25 Nisan'da ikamet ettiği Milano'dan ayrıldı ve İsviçre sınırına doğru kaçmaya çalıştı. O ve metresi Clara Petacci, 27 Nisan'da Como Gölü'ndeki Dongo köyü yakınlarında İtalyan partizanlar tarafından yakalandı. Mussolini ve Petacci, ertesi gün öğleden sonra, Adolf Hitler'in intiharından iki gün önce idam edildiler.
Mussolini ve Petacci'nin cesetleri Milano'ya götürüldü ve büyük bir öfkeli kalabalığın karşısında fiziksel olarak taciz edilmesi için Loreto Meydanına, yere bırakıldı. Daha sonra meydandaki bir benzin istasyonunun çatısındaki metal bir kirişten baş aşağı asıldılar. Başlangıçta Mussolini işaretsiz bir mezara gömüldü ancak 1946'da faşist destekçileri tarafından mezarı kazılarak cesedi çalındı. Dört ay sonra yetkililer tarafından ele geçirildi ve daha sonra 11 yıl boyunca gizli tutuldu. Sonunda 1957'de, naaşının memleketi Predappio'daki (Emilia-Romagna) Mussolini aile mezarlığına defnedilmesine izin verildi. Günümüzde anıt mezarı neo-faşistler için bir hac yeri haline gelmiş olup, ölüm yıldönümü neo-faşist mitinglerle anılmaktadır.
Savaş sonrası yıllarda, Mussolini'nin ölümünün "resmî" versiyonu, John F. Kennedy suikastı ile kıyaslanmış ve sorgulanmıştır. Mussolini'yi infaz eden Audisio'nun açıklamasının doğruluğundan şüphe duyan gazeteciler, politikacılar ve tarihçiler, Mussolini'nin nasıl öldüğü ve kimin sorumlu olduğu konusunda çok çeşitli teoriler ve spekülasyonlar öne sürdüler. Çeşitli zamanlarda en az on iki farklı kişinin katili olduğu iddia edildi. Bunlar arasında, İtalyan Komünist Partisi genel sekreteri ve İtalya Cumhurbaşkanı olan Luigi Longo ve Sandro Pertini de vardı. Pek çok yazar, Mussolini'nin yakalandığı sırada yanında taşıdığı iddia edilen Winston Churchill ile yaptığı "gizli anlaşmalar" ve yazışmaları ele geçirmek isteyen bir İngiliz özel kuvvetleri operasyonunun parçası olduğuna inanmaktadır. Günümüzde Walter Audisio'nun Mussolini'nin infazcısı olduğu "resmî" açıklama, en güvenilir anlatı olmaya devam etmektedir.
Önceki olaylar
[değiştir | kaynağı değiştir]Arka planı
[değiştir | kaynağı değiştir]
Mussolini, 1922'den beri İtalya'nın faşist lideriydi. 1925'te diktatörlük yetkilerini ele geçirmesinin ardından Il Duce unvanını aldı. Haziran 1940'ta ülkeyi Nazi Almanyası'nın yanında II. Dünya Savaşı'na soktu. Temmuz 1943'te Müttefikler Sicilya'yı işgal edince, Mussolini İtalya Kralı tarafından görevden alındı ve tutuklandı; İtalya daha sonra Cassabile'de Müttefiklerle ateşkes imzaladı.[2] Eylül ayında Alman özel kuvvetleri tarafından Gran Sasso baskınında ɡözaltında tutulduğu otelden kurtarıldı ve Hitler onu Kuzey İtalya'da kurulan ve Garda Gölü yakınlarındaki Salò kasabasında merkezş bulunan Almanların kukla devleti haline ɡelen İtalyan Sosyal Cumhuriyeti'nin lideri olarak görevlendirdi.[3] 1944'e gelindiğinde, "Salò Cumhuriyeti", sadece güneyden ilerleyen Müttefikler tarafından değil, aynı zamanda İtalyan İç Savaşı olarak bilinen acımasız bir çatışmada İtalyan antifaşist partizanlar tarafından da tehdit ediliyordu. İtalyan yarımadasında kuzeye doğru yavaş yavaş ilerleyen Müttefikler, 1944 yazında Roma'yı ve ardından Floransa'yı aldılar ve o yılın sonunda Kuzey İtalya'ya doğru ilerlemeye başladılar. Nisan 1945'te zayıflamış Alman ve İtalyan ordularının savunduğu Gotik Hattı'nın çöküşüyle birlikte, Salò Cumhuriyeti ve onun Alman koruyucuları için tam bir yenilgi artık kaçınılmazdı.[4]
18 Nisan 1945'te Mussolini, ikamet ettiği Salò yakınlarındaki Gargnano köyünden ayrıldı ve tüm hükûmet üyeler ile birlikte Milano'ya taşındı.[5] Milano'ya varışından sonraki hafta boyunca askerî durum ɡittikçe kötüleşirken, Mussolini, İtalyan Alpleri'ndeki bir vadi olan Valtellina'da son bir direniş göstererek (sözde Ridotto Alpino Repubblicano planı), İsviçre'ye kaçma veya Kuzey İtalya Ulusal Kurtuluş Komitesi'ne (CLNAI) veya Müttefikler ile barışçıl bir teslimiyet müzakeresi yapma gibi seçenekler arasında gidip geldi. Alman kuvvetleri geri çekilirken, CLNAI kuzeydeki büyük şehirlerde genel bir ayaklanma çağrısında bulundu.[6]
22 Nisan'da Mussolini, valilik avlusunda Cumhuriyet Muhafızları'nın yüz subayına son konuşmasını yaptı ve şunu söyledi: "Anavatan kaybedilirse, yaşamanın bir anlamı yoktur." Akşam Carlo Silvestri ile bir araya geldi ve ona İtalyan Sosyalist Proleter Birliği Partisi'nin yürütme kuruluna verilmek üzere bir bildiri sundu; bildiride, İtalyan Sosyal Cumhuriyeti'nin cumhuriyetçilerin, monarşistlerin ve sosyalistlerin elinde değil burjuvaların elinde olmasını istiyordu.
25 Nisan öğleden sonra[7] Kardinal Schuster'in ikametgâhında, Mussolini ile CLNAI temsilcileri arasında barış görüşmeleri düzenledi, ancak bu görüşmeler başarısızlıkla sonuçlandı.[8][9] O akşam,[10] kuzey İtalya'daki Alman ordusu teslim olmak üzereyken, CLNAI Milano'nun kontrolünü ele geçiriyordu. Mussolini şehirden kaçmaya karar verdi.[11] Amacının İsviçre sınırını geçmeye çalışmak mı yoksa Valtellina'ya gitmek mi olduğu belirsizdir.[12]
Mussolini'nin sevgilisinin kardeşi Marcello Petacci, Mussolini adına aracılık yapmak için Milano'daki İspanyol konsolosu Don Fernando Canthal'a gitmişti. Konsolos kendisini kabul etti ve valiliğe vardığında, Bern'de bulunan İngiliz elçisi Norton'a hitaben yazılmış bir mektup aldı. Mektup, İtalyan Sosyal Cumhuriyeti'nin İngilizlere teslim edilmesini teklif ediyordu; karşılığında, İngilizler faşizmi devirmeyecek, ancak daha sonra Bolşevizme karşı birlikte müttefik olarak hareket edeceklerdi. Akşam saat 20:00 civarında, bir yanıt alamayıp boşuna bekledikten sonra, direniş liderleri genel bir ayaklanma emri verdi. Mussolini ise bazı cumhuriyetçilere veda etti ve Milano'dan Como yönüne kaçtı. Kendisine çeşitli faşistler ve Hitler tarafından Mussolini'ye gittiği her yere eşlik etmekle görevlendirilen SS teğmeni Fritz Birzer eşlik ediyordu.
Mussolini'nin Milano'dan ayrıldığı gün, partizan hareketi adına CNLAI şunları söyledi:
Faşist hükûmetin üyeleri ve anayasal garantileri bastırmaktan, halkın özgürlüklerini yok etmekten, faşist rejimi yaratmaktan, ülkeyi tehlikeye atmaktan ve ülkeyi ihanet ederek mevcut felakete sürüklemekle suçlanan faşist liderler, ölüm cezası ile cezalandırılacaktır.[13]
- CLNAI, 25 Nisan 1945 tarihli Kararname
Bazı rivayetlere göre, 26 Nisan'da, metresi Claretta Petacci'nin de kendisine eşlik ettiği Mussolini, İsviçre sınırını geçmek için birkaç başarısız girişimde bulundu. 27 Nisan'da, konvoyla seyahat eden ve kuzeye, Almanya'ya doğru geri çekilen bir Luftwaffe koluna katıldı.[14]
Yakalanışı ve tutuklanması
[değiştir | kaynağı değiştir]27 Nisan 1945'te, Mussolini ve metresi Clara Petacci, diğer faşist liderlerle birlikte, Como Gölü'nün kuzey batı kıyısındaki Dongo köyü yakınlarında bir Alman konvoyunda seyahat ediyorlardı. Garibaldi Tugayları tarafından kurulan bir yol barikatında durduruldular; Pier Luigi Bellini delle Stelle ve Urbano Lazzaro liderliğindeki bir grup yerel komünist partizan konvoya teftiş yapmaya başladı. Konvoyda bir dizi başka İtalyan faşist lider de vardı. Partizanlar, faşistlerden birini tanıdı, ancak Mussolini'yi tanıyamadı. Almanlar, kendilerinin ilerlemesine izin verilmesi karşılığındaɡire tüm İtalyan faşistleri partizanlara teslim etmeye başladılar.[15] Mussolini, SS refakat şefi Teğmen Fritz Birzer'in tavsiyesi üzerine, bir Wehrmacht astsubay paltosu ve miğferi giydi ve 34 numaralı kamyona ɡirerek sarhoş numarası yaptı. Kamyon kasasının arkasında, sürücü kabininin yakınında, askeri bir battaniyeyi üstüne örterek saklandı.[15] Saat 16:00 civarında, teftiş sırasında Mussolini partizan Giuseppe Negri tarafından 34 numaralı kamyonun koltuk sırasının altında saklanmış halde tanındı. Hemen makineli tüfeği ve Glisenti marka tabancası elinden alındı, tutuklandı ve onu belediye binasına kadar eşlik eden tugay yardımcısı Urbano Lazzaro tarafından gözaltına alındı ve burada elindeki çantaya el konuldu.
Giuseppe Negri, Mussolini'yi yakalaması anını şöyle tarif etti:
«Ona seslendim. Önce: “Yoldaş!” dedim. Hiçbir şey olmadı, cevap vermedi. Sonra: “Ekselansları!” dedim. Hala hiçbir şey söylemedi. “Şövalye Benito Mussolini!” dedim. Elektrik çarpmış gibi oldu ve şaşkınlığı karşısında, “İtalyan halkı adına, seni tutukluyorum.” dedim.»[16]
- Archivio di La Repubblica.it, 5 gennaio 2006]}}
Lazzaro daha sonra şunları söyledi:
Yüzü balmumu gibiydi ve bakışları cam gibiydi ama bir şekilde kördü. Tamamen bitkinlik okudum, ama korku değil... Mussolini tamamen iradeden yoksun görünüyordu, ruhen ölmüştü.
Yakalanmasının ardından partizanlar Mussolini'yi Dongo'ya götürdüler ve Mussolini gecenin bir kısmını yerel kışlada geçirdi. Dongo'da, kendisiyle birlikte olmak isteyen metresi Petacci ile 28 Nisan sabah saat 02.30'da yeniden bir araya geldi.[17][18] Toplamda elliden fazla faşist lider ve aileleri konvoyda bulundu ve partizanlar tarafından tutuklandı. Mussolini ve Petacci hariç, en önde gelen 16 faşist lider ertesi gün Dongo'da vuruldu ve on iki kişi daha iki ardışık gecede öldürüldüler.[19]
Dongo çevresindeki bölgede hâlâ savaş devam ediyordu. Partizanlar, Mussolini ve Petacci'nin faşist destekçiler tarafından kurtarılabileceğinden korkarak, onları gece yarısı De Maria adlı köylü bir ailenin yakınlardaki bir çiftliğine götürdüler; buranın onları saklamak için güvenli bir yer olacağına inanıyorlardı. Mussolini ve Petacci gecenin geri kalanını ve ertesi günün çoğunu orada geçirdi.[20]
Mussolini'nin yakalandığı akşam, Kuzey İtalya'daki sosyalist partizan lider Sandro Pertini, Radio Milano'da şunları duyurdu:
Bu suçlular iştirakinin başkanı Mussolini, kin ve korku içinde İsviçre sınırını geçmeye çalışırken tutuklandı. Halkın mahkemesine teslim edilmeli ki, onu hemen yargılayabilsin. Bir infaz müfrezesinin bu adam için çok büyük bir onur olduğunu düşünsek bile bunu istiyoruz. Uyuz bir köpek gibi öldürülmeyi hak ediyor.[21]
İdam emri
[değiştir | kaynağı değiştir]Mussolini'nin özet olarak infaz edilmesi kararını kimin verdiği konusunda farklı açıklamalar mevcuttur. Komünist Parti Genel Sekreteri Palmiro Togliatti, yakalanmadan önce Mussolini'nin infaz emrini verdiğini iddia etti.
Ayrıca, Roma'daki hükûmetin başbakan yardımcısı ve Komünist Parti lideri olarak emri verdiğini iddia etti. Başbakan Ivanoe Bonomi daha sonra bunun hükûmetinin yetkisi veya onayı ile söylendiği iddilarını yalanladı.
İnfazı
[değiştir | kaynağı değiştir]
Savaştan sonra Mussolini ve Petacci'nin nasıl öldürüldüğüne dair birkaç çelişkili senaryo ve teori öne sürülmüş olsa da, Walter Audisio'nun açıklaması en inandırıcı olmaya devam etmektedir ve bazen İtalya'da infaz olayının "resmi" versiyonu olarak kabul ɡörmektedir.[22]
Aldo Lampredi'ninde anlatımıyla infaz olayı büyük ölçüde doğrulandı ve öykünün "klasik" anlatısı, 1960'larda Pier Luigi Bellini delle Stelle ve Urbano Lazzaro ile gazeteci Franco Bandini tarafından yazılan kitaplarda ortaya çıktı. Bu açıklamaların her biri ayrıntılı olarak farklılık gösterse de, ana gerçeklerle tutarlıdırlar.
Audisio ve Lampredi, 28 Nisan 1945 sabahının erken saatlerinde Longo tarafından Audisio'ya verilen emirleri yerine getirmek için Milano'dan Dongo'ya doğru yola çıktılar.[23][24] Dongo'ya vardıklarında, Mussolini'nin kendilerine teslim edecek olan partizan komutanı Bellini delle Stelle ile buluştular.[23][24] Audisio, görevi sırasında "Albay Valerio" takma adını kullandı.[23][25] Öğleden sonra, Aldo Lampredi ve Michele Moretti de dahil olmak üzere diğer partizanlar hep birlikte Mussolini ve Petacci'yi almak için De Maria ailesinin çiftlik evine gittiler.[26][27] Çifti teslim aldıktan sonra, 20 kilometre (12 mil) güneydeki Giulino di Mezzegra köyüne gittiler.[28] Araç, XXIV maggio yolu olarak bilinen dar bir yola ɡirdi ve Villa Belmonte'nin girişinde durdu. Mussolini ile Petacci'ye dışarı çıkıp villanın duvarının yanında durmaları söylendi.[23][28][29] Saat 16:10'u ɡösterdiğinde, Audisio tüfeğini onlara doğrulttu, tetiğe bastı fakat tutukluk yaptı. Bunun üzerine Moretti'den aldığı hafif makineli tüfekle onları vurdu.[23][27][30] Lampredi'nin anlatımı ile Audisio'nun anlatımı arasında farklılıklar bulunmaktadır: Audisio, Mussolini'yi ölümünden hemen önce korkakça davranan biri olarak tanımlarken, Lampredi aksini iddia etti. Audisio, Mussolini'nin ölüm cezasını okuduğunu söylerken Lampredi bu ayrıntıyı belirtmedi. Lampredi, Mussolini'nin son sözünün "kalbime nişan al" olduğunu söyledi, ancak Audisio'nun anlatımına göre, Mussolini infazdan hemen önce veya infaz sırasında hiçbir şey söylemedi.[30][31]
Lazzaro ve Bellini delle Stelle dahil olmak üzere olaya karışan diğer kişilerin verdiği ifadelerle de farklılıklar vardır. Bellini delle Stelle'nin anlatımına göre, kendisi Audisio ile Dongo'da buluştuğunda, Audisio bir önceki gün yakalanan faşist tutukluların bir listesini istedi ve Mussolini ve Petacci'nin isimlerini idam için işaretledi. Bellini delle Stelle, Petacci'nin neden idam edilmesi gerektiği konusunda Audisio ile tartıştığını söyledi. Audisio, Petacci'nin Mussolini'nin danışmanı olduğunu, politikalarına ilham verdiğini ve "onun kadar sorumlu" olduğunu söyledi. Bellini delle Stelle'ye göre, onları idam etme kararıyla ilgili başka bir tartışma gerçekleşmedi.[32]
Audisio ise farklı bir açıklama yaptı. 28 Nisan'da Dongo'da Lampredi, Bellini delle Stelle, Michele Moretti ve Lazzaro'dan oluşan ve kendisinin de başkanlık yaptığı bir "savaş mahkemesini" topladığını iddia etti. Mahkeme Mussolini ve Petacci'yi ölüme mahkûm etti.
Önerilen idamların hiçbirine itiraz edilmedi.[32] Urbano Lazzaro daha sonra böyle bir mahkemenin toplandığını reddetti ve şunları söyledi:
Mussolini'nin ölümü hak ettiğine ikna olmuştum... ama yasaya göre bir yargılama olmalıydı. Çok barbarcaydı.[32]
Audisio, 1970'lerde yazdığı bir kitapta, partizan liderlerinin 28 Nisan'da Dongo'daki toplantısında alınan Mussolini'nin idam kararının, CNLAI'nin Savaş Mahkemeleri Anayasası yönetmeliğinin 15. maddesi uyarınca mahkemenin geçerli bir karar aldığını savundu.[33] Ancak, mahkemede bir yargıcın veya yönetmelik gereği hazır bulunması gereken bir Savaş Komiseri'nin (Commissario di Guerra) olmaması bu iddiayı şüpheli hâle getirmektedir.[34][note 1]
Sonraki olaylar
[değiştir | kaynağı değiştir]Loreto Meydanı
[değiştir | kaynağı değiştir]
28 Nisan akşamı, Mussolini, Petacci ve diğer idam edilen faşistlerin cesetleri bir minibüse yüklendi ve Milano'ya götürüldü. 29 Nisan'ın erken saatlerinde şehre vardıklarında, ana tren istasyonunun yakınındaki bir banliyö meydanı olan Loreto Meydanında (Piazzale Loreto) yere atıldılar.[36][37] Bu yerin seçimi kasıtlıydı. Ağustos 1944'te partizan saldırıları ve Müttefiklerin bombardıman saldırılarına misilleme olarak orada on beş partizan vurulmuş ve cesetleri daha sonra kamuya açık bir şekilde orada sergilenmişti. O zamanlar, Mussolini'nin "Piazzale Loreto'nun kanı için, pahalıya mal olacak" dediği söylenmektedir.[37]
Cesetler bir insan yığını halinde bırakıldı ve sabah 9:00'da hatırı sayılır bir kalabalık toplanmaya başladı. Cesetler, tükürüldü, üzerlerine işendi, vuruldu ve tekmelendi; Mussolini'nin yüzünün şekli darbeler yüzünden bozuldu.[38][39] Müttefik kuvvetleri sabah saatlerinde şehre gelmeye başladı ve bir Amerikalı görgü tanığı toplanan bu kalabalığı "uğursuz, ahlaksız, kontrolden çıkmış" olarak tanımladı.[39] Bir süre sonra, cesetler yarı inşa halde ki bir benzin istasyonunun metal kiriş iskeletine ayaklarından asıldı.[38][39][40] Bu asma yöntemi, asılanların "utançlarını" vurgulamak için Orta Çağ'dan beri Kuzey İtalya'da kullanılıyordu. Ancak, Mussolini ve diğerlerini bu şekilde asanların gerekçesi cesetleri kalabalıktan korumaktı. Film görüntüleri bunun böyle olduğunu doğruluyor gibi görünmektedir.[41]
Cenaze ve ölüm sonrası
[değiştir | kaynağı değiştir]
29 Nisan günü öğleden sonra saat 2 civarında, yakın zamanda gelen Amerikan askeri yetkilileri cesetlerin indirilmesini ve otopsi yapılması için şehir morguna teslim edilmesini emretti. Bir ABD ordusu kameramanı morga gitti. Mussolini ve Petacci'nin cesetlerinin kol kola girmiş şekilde, korkutucu bir pozda olmaları da dahil olmak üzere fotoğraflarını çekti.[42]
30 Nisan'da, Milano'daki Adli Tıp Enstitüsü'nde Mussolini'nin otopsisi yapıldı. Sonraki raporda dokuz kurşunla vurulduğu belirtilirken, bir diğer raporda yedi kurşun olduğu belirtildi. Ölüm nedeni olarak kalbin yakınındaki dört kurşun gösterildi. Kurşunların kalibreleri belirlenemedi.[43] Mussolini'nin beyninden örnekler alındı ve analiz için Amerika Birleşik Devletleri'ne gönderildi. Amaç, frengi hastalığının onda deliliğe neden olduğu hipotezini kanıtlamaktı, ancak analizden hiçbir sonuç çıkmadı.[44] Mussolini'nin vücudunda frengiye dair hiçbir kanıt bulunamadı ve Petacci'ye otopsi yapılmadı.[45]
Hitler'e Etkisi
[değiştir | kaynağı değiştir]29 Nisan öğleden sonra, Adolf Hitler Mussolini'nin öldürüldüğünü öğrendi, ancak ayrıntıların ne kadarının kendisine iletildiği bilinmemektedir.[46][47] O günün erken saatlerinde, Hitler vasiyetnamesinde düşman tarafından yakalanmaktansa veya "kitlelerin" eline düşüp "Yahudiler tarafından düzenlenmiş bir gösteriyle serɡilenmek yerine" ölümü seçmeyi planladığını yazmıştı.[48] Ertesi gün, Hitler, şehir Kızıl Ordu'nun eline geçmeden kısa bir süre önce Berlin'de intihar etti.[49] Hitler'in önceki talimatları doğrultusunda, bedeni hemen benzinle yakıldı ve neredeyse hiç kalıntı kalmadı.[50]
Bazı tarihçiler, Mussolini'nin başına gelenlerin Hitler'in kendi canına kıyma ve bedeninin yakılması kararında bir etken olduğuna inanmaktadır.[51]
Cesedin gömülmesi ve çalınması
[değiştir | kaynağı değiştir]Mussolini, ölümünden ve cesedinin Milano'da sergilenmesinden sonra, şehrin kuzeyindeki Musocco mezarlığındaki isimsiz bir mezara gömüldü. 21 Nisan 1946'da, Paskalya Pazar günü, Mussolini'nin cesedi genç bir faşist olan Domenico Leccisi ve iki arkadaşı tarafından bulundu ve kazılarak çıkarıldı.[52] On altı haftalık bir süre boyunca yetkililer cesedini ararken ceset bir yerden bir yere taşındı. Saklanılan yerler arasında bir villa, bir manastır ve bir rahibe manastırı vardı.[53] Nihayet Ağustos ayında, ceset (bir bacağı eksikti) Milano'ya çok uzak olmayan bir manastır olan Certosa di Pavia'ya kadar takip edildi. İki rahibin, Leccisi'nin cesedi saklamasına yardım ettiği belirlendi.[52][54] Ceset ilk başta manastırda saklı tutuldu, ardından Mayıs ve Temmuz ayları arasında Certosa di Pavia'ya nakledildi. Leccisi'nin bir arkadaşının kız arkadaşı tarafından polise cesedin yeri hakkında bir ihbarda bulunuldu. Başlangıçta itiraf odasında zayıf bir direnç gösteren Peder Parini, sonunda onurlu ve gizli bir cenaze töreninin garanti edilmesi koşuluyla cesedin yerini açıklamayı kabul etti.
Yetkililer daha sonra cesedin Cerro Maggiore'nin küçük bir kasabasının manastırında saklanmasını planladılar ve ceset on bir yıl boyunca orada kaldı. Cesedin nerede olduğu Mussolini'nin ailesinden bile gizli tutuldu.[55] Bu durum, ɡöreve yeni atanan Başbakan Adone Zoli'nin Mussolini'nin doğum yeri olan Romagna'ya bağlı Predappio'da yeniden gömülmesini kabul ettiği Mayıs 1957'ye kadar böyle kaldı.
Mezarı ve ölüm yıldönümü
[değiştir | kaynağı değiştir]
1 Eylül 1957'de Romagna'ya bağlı Predappio belediyesinde Mussolini ailesinin mezarlığına yeniden gömülmesi, destekçilerinin faşist selamı vermesiyle gerçekleştirildi. Mussolini büyük bir taş lahitte toprağa verildi. Mezar ɡünümüzde faşist sembollerle süslenmiştir ve mermerden yapılmış Mussolini başı bulunmaktadır. Mezarın önünde, saygılarını sunan ziyaretçilerin imzalaması için bir kayıt defteri vardır. Mezar, neo-faşist bir hac yeri haline gelmiştir. Mezarın kayıt defterini imzalayanların sayısı günde düzinelerce ile yüzler arasında değişmektedir ve ölüm yıldönümlerinde binlerce kişi imza atmaktadır; bırakılan yorumların neredeyse tamamı Mussolini'yi desteklemektedir.[56]
Mussolini'nin 28 Nisan'daki ölüm yıldönümü, neo-faşist destekçilerinin büyük mitinglerle kutladığı üç tarihten biri haline gelmiştir. Predappio'da, şehir merkezi ile mezarlık arasında bir yürüyüş gerçekleştirilir. Etkinliğe genellikle binlerce destekçi katılır ve konuşmalar yapılır, şarkılar söylenir ve faşist selamı verilir.[57]
Ölümü ile ilgili iddialar
[değiştir | kaynağı değiştir]Umberto Eco, Sıfır Sayı kitabında, gazeteci Braggadocio (İngilizce anlamı palavra[58]) karakterinin ağzından Mussolini'nin halka ilan edildiği tarihte ölmediğine, onun yerine dublörünün öldürüldüğünü ve kendisinin ise Vatikan'da ya da Arjantin'de uzun bir süre saklandığına dair bir iddiayı aktarmış ve kitap boyunca bunu işlemiştir. Bu iddiaya da şu dayanaklar sunulmuştur:
- Mussolini halk arasında son kez Milano Başpiskoposluğu'na gittiği gün görülmüş ve sonrasında sadece belirli insanlarla görüşmüştür. Sonrasında onu yakalayan Almanlar ve partizanlar onu fotoğraftan görmüş insanlardır. Nitekim Mussolini, son iki yılına ait fotoğraflarında çok zayıf görünmektedir. Ancak, 20 Nisan 1945'te Mussolini ile gerçekleştirilen ve 22 Nisan'da da bizzat kendisinin imzalayıp yayınlanan röportajını yapan Cabella, Mussolini'yi gayet sağlıklı gördüğünü, hatta şişmanladığını, 1944 yılının Aralık ayındaki hâliyle karşılaştırdığında da çok daha dinç ve sağlıklı olduğunu söylemiştir. 27 Nisan 1945'te ise Mussolini tutuklandıktan sonra Pedro, Mussolini'yi "Karşımdakinin o olduğundan emin olamıyordum, onu neredeyse tanıyamayacaktım. Yaşlıydı, sıskaydı..." şeklinde tanımlamaktadır.
- Meydanda teşhir edilen cesedin otopsi raporunda, cesedin gördüğü zarar sebebiyle boyunun ölçülemediği, yüzünün ateşli silahlarla verilen hasar sebebiyle şekilsiz olduğu, antropometrik ölçümün mümkün olmadığı bilɡisi yer almıştır. Yine otopsi raporu, Mussolini'nin daha önce tedavisini gördüğü ülserden ve frengiden; sağlığında Mussolini'nin tedavisini yapan Georg Zachariae'nin tanısını koyduğu düşük tansiyon, anemi, karaciğer yağlanması, mide krampları, sıkışmış bağırsak ve akut kabızlıktan bahsetmemektedir. Nitekim otopsi raporuna göre karaciğer vesaire iç organları normaldi.[59]
Notlar
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Savaştan sonra Claretta Petacci'nin ailesi, Walter Audisio'ya karşı hukuka aykırı cinayetinden dolayı hukuk ve ceza davaları açtı. Uzun bir hukuki sürecin ardından, bir yargıç sonunda davayı 1967'de kapattı ve Audisio'yu, şikayet edilen eylemlerin düşman işgali sırasında Almanlara ve faşistlere karşı bir savaş eylemi olarak gerçekleştiği gerekçesiyle cinayet ve zimmete para geçirme suçlarından beraat ettirdi.[35]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Moseley 2004, s. 275
- ^ Blinkhorn 2006, s. 51
- ^ Quartermaine 2000, ss. 14, 21
- ^ Payne 1996, s. 413
- ^ Clark 2014, s. 320
- ^ Sharp Wells 2013, ss. 191–194
- ^ Moseley 2004, s. 240
- ^ Clark 2014a, ss. 320–321
- ^ Neville 2014, ss. 209–210
- ^ Moseley 2004, s. 246
- ^ O'Reilly 2001, s. 244
- ^ Clark 2014a, ss. 321–323
- ^ Clark 2014, ss. 375–378
- ^ Clark 2014a, ss. 321–322
- ^ a b Bosworth 2014, s. 31
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 28 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Haziran 2025.
- ^ Neville 2014, s. 224
- ^ Moseley 2004, s. 272
- ^ Roncacci 2003, ss. 391, 403
- ^ Neville 2014, s. 212
- ^ Moseley 2004, s. 282
- ^ Cavalleri 2009, s. 11
- ^ a b c d e Audisio 1947
- ^ a b Moseley 2004, ss. 302–304
- ^ Moseley 2004, s. 289
- ^ Moseley 2004, ss. 290–292; 302–304
- ^ a b Bosworth 2014, ss. 31–32
- ^ a b Moseley 2004, ss. 290–291; 304
- ^ Di Bella 2004, s. 50
- ^ a b Moseley 2004, s. 304
- ^ Luzzatto 2014, s. 54
- ^ a b c Moseley 2004, s. 286
- ^ Audisio 1975, s. 371
- ^ Baima Bollone 2005, s. 165
- ^ Baima Bollone 2005, s. 123
- ^ Moseley 2004, ss. 311–313
- ^ a b Bosworth 2014, ss. 332–333
- ^ a b Luzzatto 2014, ss. 68–71
- ^ a b c Moseley 2004, ss. 313–315
- ^ Garibaldi 2004, s. 78
- ^ Di Bella 2004, s. 51
- ^ Luzzatto 2014, ss. 74–75
- ^ Moseley 2004, s. 320
- ^ Bosworth 2014, s. 334
- ^ Moseley 2004, s. 321
- ^ Shirer 1960, s. 1131
- ^ Goeschel 2018, s. 289
- ^ Kershaw 2008, ss. 949–950
- ^ Kershaw 2001, s. 823.
- ^ Kershaw 2008, ss. 954–956
- ^ Soloway 2015
- ^ a b Moseley 2004, ss. 350–352
- ^ "The Dead Duce | History Today". www.historytoday.com. 3 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Haziran 2025.
- ^ Duggan 2013, ss. 428–429
- ^ Moseley 2004, ss. 355–356
- ^ Duggan, Christopher (2013). Fascist voices: an intimate history of Mussolini's Italy. New York, NY: Oxford Univ. Press. ISBN 978-0-19-973078-0.
- ^ Duggan 2013, s. 430
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 19 Mayıs 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Eylül 2021.
- ^ Eco, Umberto Eco. Sıfır Sayı, Doğan Egmont Yayıncılık, 2015, İstanbul.
Bibliyografya
[değiştir | kaynağı değiştir]Kitaplar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Audisio, Walter (1975). In nome del popolo italiano. Teti (Italy). ISBN 978-88-7039-085-8.
- Bailey, Roderick (2014). Target: Italy: The Secret War Against Mussolini 1940–1943. Faber & Faber. ISBN 978-0-571-29920-1.
- Baima Bollone, Pierluigi (2005). Le ultime ore di Mussolini. Mondadori (Italy). ISBN 978-88-04-53487-7.
- Bandini, Franco (1978). Vita e morte segreta di Mussolini. Mondadori (Italy).
- Bellini delle Stelle, Pier Luigi; Lazzaro, Urbano (1962). Dongo ultima azione. Mondadori (Italy).
- Blinkhorn, Martin (2006). Mussolini and Fascist Italy. Routledge. ISBN 978-1-134-85214-7.
- Bosworth, R. J. B. (2014). Mussolini. Bloomsbury Publishing. ISBN 978-1-84966-444-8.
- Bullock, Alan (1962) [1952]. Hitler: A Study in Tyranny. Penguin Books. LCCN 63005065.
- Cavalleri, Giorgio; ve diğerleri. (2009). La fine. Gli ultimi giorni di Benito Mussolini nei documenti dei servizi segreti americani (1945–1946). Garzanti (Italy). ISBN 978-88-11-74092-6.
- Clark, Martin (2014a). Mussolini. Routledge. ISBN 978-1-317-89840-5.
- Clark, Martin (2014b). Modern Italy, 1871 to the Present. Routledge. ISBN 978-1-317-86603-9.
- Di Bella, Maria Pia (2004). "From Future to Past: A Duce's Trajectory". Borneman, John (Ed.). Death of the Father: An Anthropology of the End in Political Authority. Berghahn Books. ss. 33-62. ISBN 978-1-57181-111-0.
- Di Rienzo, Eugenio (2023). Sotto altra bandiera: Antifascisti italiani al servizio di Churchill (İtalyanca). Neri Pozza. ISBN 978-88-545-2753-9.
- Duggan, Christopher (2008). The Force of Destiny: A History of Italy Since 1796. Houghton Mifflin Harcourt. ISBN 978-0-618-35367-5.
- Duggan, Christopher (2013). Fascist Voices: An Intimate History of Mussolini's Italy. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-973078-0.
- Garibaldi, Luciano (2004). Mussolini: The Secrets of His Death. Enigma. ISBN 978-1-929631-23-0.
- Goeschel, Christian (2018). Mussolini and Hitler: The Forging of the Fascist Alliance. Yale University Press. ISBN 978-0-300-17883-8.
- Kershaw, Ian (2001) [2000]. Hitler, 1936–1945: Nemesis. Penguin. ISBN 978-0-14-027239-0.
- Kershaw, Ian (2008). Hitler: A Biography. W. W. Norton & Company. ISBN 978-0-393-06757-6.
- Lazzaro, Urbano (1993). Dongo: mezzo secolo di menzogne. Mondadori. ISBN 978-88-04-36762-8.
- Lonati, Bruno Giovanni (1994). Quel 28 aprile. Mussolini e Claretta: la verità. Mursia (Italy). ISBN 978-88-425-1761-0.
- Luzzatto, Sergio (2014). The Body of Il Duce: Mussolini's Corpse and the Fortunes of Italy. Henry Holt and Company. ISBN 978-1-4668-8360-4.
- Morgan, Philip (2008). The Fall of Mussolini: Italy, the Italians, and the Second World War. OUP Oxford. ISBN 978-0-19-157875-5.
- Moseley, Ray (2004). Mussolini: The Last 600 Days of Il Duce. Taylor Trade Publications. ISBN 978-1-58979-095-7.
- Neville, Peter (2014). Mussolini. Routledge. ISBN 978-1-317-61304-6.
- O'Reilly, Charles T. (2001). Forgotten Battles: Italy's War of Liberation, 1943–1945. Lexington Books. ISBN 978-0-7391-0195-7.
- Payne, Stanley G. (1996). A History of Fascism, 1914–1945. University of Wisconsin Press. ISBN 978-0-299-14873-7.
- Quartermaine, Luisa (2000). Mussolini's Last Republic: Propaganda and Politics in the Italian Social Republic (R.S.I.) 1943–45. Intellect Books. ISBN 978-1-902454-08-5.
- Roncacci, Vittorio (2003). La calma apparente del lago. Como e il Comasco tra guerra e guerra civile 1940–1945. Macchione (Italy). ISBN 978-88-8340-164-0.
- Sharp Wells, Anne (2013). Historical Dictionary of World War II: The War in Germany and Italy. Scarecrow Press. ISBN 978-0-8108-7944-7.
- Shirer, William L. (1960). The Rise and Fall of the Third Reich. Simon & Schuster. LCCN 60-6729.
- Tompkins, Peter (2001). Dalle carte segrete del Duce. Tropea (Italy). ISBN 978-88-438-0296-8.
- Trevor-Roper, Hugh R. (1995). The Last Days of Hitler. Palgrave Macmillan. ISBN 978-1-349-14104-3.
Gazete haberleri ve web siteleri
[değiştir | kaynağı değiştir]- Audisio, Walter (March 1947). "Missione a Dongo". L'Unità.:
- "Missione a Dongo" (PDF). L'Unità. 25 Mart 1947. s. 1. 26 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Kasım 2014.;
- "Missione a Dongo" (PDF). L'Unità. 25 Mart 1947. s. 2. 26 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Kasım 2014.;
- "Solo a Como con 13 partigiani" (PDF). L'Unità. 26 Mart 1947. s. 1. 26 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Kasım 2014.;
- "Solo a Como con 13 partigiani" (PDF). L'Unità. 26 Mart 1947. s. 2. 26 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Kasım 2014.;
- "La corsa verso Dongo" (PDF). L'Unità. 27 Mart 1947. s. 1. 26 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Kasım 2014.;
- "La corsa verso Dongo" (PDF). L'Unità. 27 Mart 1947. s. 2. 26 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Kasım 2014.;
- "La fucilazione del dittatore" (PDF). L'Unità. 28 Mart 1947. s. 1. 26 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Kasım 2014.;
- "La fucilazione del dittatore" (PDF). L'Unità. 28 Mart 1947. s. 2. 26 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Kasım 2014.;
- "Epilogo a Piazzale Loreto" (PDF). L'Unità. 29 Mart 1947. s. 1. 26 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Kasım 2014.;
- "Epilogo a Piazzale Loreto" (PDF). L'Unità. 29 Mart 1947. s. 2. 26 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Kasım 2014.
- BBC History. "Historic figures: Benito Mussolini (1883–1945)". BBC. 13 Temmuz 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2014.
- Bompard, Paul (16 Ekim 1995). "Did Churchill kill Il Duce?". Times Higher Education. Erişim tarihi: 14 Kasım 2014.
- Foot, John (1999). "The Dead Duce". History Today. 49 (8). 17 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi11 Kasım 2014.
- Hooper, John (28 Şubat 2006). "Urbano Lazzaro, The partisan who arrested Mussolini". The Guardian. 21 Eylül 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Kasım 2014.
- Owen, Richard (28 Ağustos 2004). "Mussolini killed 'on Churchill's orders by British agents'". The Times. 12 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Kasım 2014.
- Samuel, Henry (2 Eylül 2010). "Winston Churchill 'ordered assassination of Mussolini to protect compromising letters'". The Daily Telegraph. 1 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Kasım 2014.
- Soloway, Benjamin (28 Nisan 2015). "Did the Brutal Death of Mussolini Contribute to Hitler's Suicide?". Foreign Policy. 30 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mayıs 2021.
- Squires, Nick (21 Kasım 2009). "Mussolini's brain 'stolen for sale on eBay'". The Daily Telegraph. 9 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2014.