Avusturya Veraset Savaşı
 | Bu madde hiçbir kaynak içermemektedir. (Şubat 2024) (Bu şablonun nasıl ve ne zaman kaldırılması gerektiğini öğrenin) |
.svg){kind=small}
Avusturya Veraset Savaşı (1740–48), Kuzey Amerika'da Kral George Savaşı, Anglo-İspanyol Savaşı, Jenkins'in Kulağı Savaşı ve üç Silezya Savaşı'ndan ikisini içeren, Avrupa'daki büyük güçlerin çoğunun dahil olduğu Habsburg Hanedanı'nda Maria Theresa'nın tahtın varisi olması sorunundan ortaya çıkmış bir savaştır.
Savaş, VI. Karl'ın kızı Maria Theresa'nın Salik kanunları izin vermediği için Habsburg tahtını devam ettiremeyeceği iddiasıyla başladı. Bununla birlikte Prusya ve Fransa'nın Habsburg gücünü zayıflatmak için bunu bir bahane olarak kullandığı da iddia edilmektedir. Avusturya, Fransa'nın geleneksel düşmanları Büyük Britanya ve Hollanda Cumhuriyeti ile Sardinya Krallığı ve Saksonya tarafından desteklendi. Fransa ve Prusya ise Bavyera Elektörlüğü ile müttefik oldu. İspanya da, kuzey İtalya'daki etkisini artırmak ve İtalya Yarımadası'ndaki Avusturya etkisini zayıflatmak amacıyla savaşa dahil oldu.[1] Çatışmalar Orta Avrupa, Almanya, İtalya, Belçika, Ren havzası, Kuzey Amerika ve Hint Okyanusu'na kadar yayılmıştır.[1]
Arka plan
[değiştir | kaynağı değiştir]
VI. Karl, Habsburg topraklarının bütünlüğünü korumak amacıyla 1713'te Pragmatik Yaptırımı ilan ederek tüm mirasını kızı Maria Theresa'ya bırakmayı kararlaştırdı. Avrupa'da birçok devlet bu düzenlemeyi diplomatik olarak tanıdıysa da VI. Karl'ın 1740'ta ölmesiyle birlikte uzun süredir bastırılmış olan bölgesel talepler yeniden ortaya çıktı. Bohemya, Avusturya, Macaristan ve öteki Habsburg toprakları üzerinde hak iddia eden güçler, Maria Theresa'nın genç yaşta tahta çıkmasını fırsat olarak gördü. Böylece Habsburg verasetinin tartışmalı hâle gelmesi Avrupa'yı yeniden savaş atmosferine sürükledi.[2]
Savaşın başlaması
[değiştir | kaynağı değiştir]Savaşın ilk ve belirleyici adımını Prusya Kralı II. Friedrich attı. Prusya ordusu 1740'ın son günlerinde Silezya'ya girerek Avusturya'nın en zengin bölgelerinden birini işgal etti. Silezya'nın nüfusu, sanayisi ve vergi gelirleri Prusya için hayati öneme sahipti. Bölgenin kaybı ise Habsburg Monarşisi'nin ekonomik temellerini ciddi şekilde zayıflatacaktı.[3] Prusya'nın saldırısı Avusturya'ya karşı yeni bir koalisyonun oluşmasına zemin hazırladı. Bavyera Elektörü Karl Albrecht, Bohemya tahtı üzerinde hak iddia ederek Fransa ve Saksonya ile ittifak kurdu. Fransa ise Avusturya'nın güçlenmesini engellemek amacıyla bu koalisyona destek verdi. Buna karşılık Büyük Britanya ve Hollanda Cumhuriyeti, Avrupa'daki güç dengesinin bozulmasını önlemek için Maria Theresa'yı destekleme kararı aldı.[4] Avusturya Veraset Savaşı tek bir cephede değil, kıtanın birçok bölgesinde aynı anda devam etti. Her cephede ittifaklar farklılaşmış, diplomatik hedefler çatışmaların gidişini doğrudan etkilemiştir.
Silezya cephesi
[değiştir | kaynağı değiştir]Savaşın askeri anlamda en önemli çatışmaları Silezya’da yaşandı. Prusya ordusu Mollwitz (1741) ve Chotusitz (1742) muharebeleriyle Avusturya kuvvetlerini mağlup etti. Avusturya ilk yıl sonunda Silezya’nın büyük kısmını kaybetmişti. Bu gelişme, savaş boyunca Avusturya’nın temel hedefinin Silezya’yı geri almak olmasına yol açtı. Ancak 1745’teki Hohenfriedeberg ve Soor zaferleriyle Prusya üstünlüğünü pekiştirdi ve bölge üzerindeki kontrolünü kalıcı hâle getirdi.[3]
Ren cephesi
[değiştir | kaynağı değiştir]Ren havzasındaki çatışmalar savaşın diplomatik boyutunu daha belirgin kıldı. Bavyera Elektörü Karl Albrecht, Fransız desteğiyle Prag’ı ele geçirerek kısa süreliğine Bohemya Kralı olarak taç giydi ve ardından Kutsal Roma İmparatoru VII. Karl unvanını aldı. Ancak bu başarı uzun sürmedi. Avusturya ordusu 1743’ten itibaren Bavyera’yı geri alarak Karl Albrecht’i bölgedeki etkisinden tamamen uzaklaştırdı. 1745’te Karl Albrecht’in ölümüyle oğlu III. Maximilian Joseph Avusturya ile barışmak zorunda kaldı.[1]
İtalya cephesi
[değiştir | kaynağı değiştir]İtalya yarımadası savaş boyunca Avusturya, İspanya ve Sardinya-Piyemonte arasındaki çatışmalara sahne oldu. Napoli ve Parma hanedanlarının İtalya’daki hak iddiaları savaşın bu cephede sürekli değişen ittifaklarla sürmesine neden oldu. Savoy hanedanı, Avusturya’yı destekleyerek Kuzey İtalya’da Fransa ve İspanya’ya karşı önemli bir denge unsuru hâline geldi.[2]
Deniz savaşları ve koloniler
[değiştir | kaynağı değiştir]Savaş Avrupa dışına da yayılmıştır. Büyük Britanya ve Fransa’nın denizlerdeki rekabeti Atlas Okyanusu ve Karayipler'de çeşitli muharebelerle kendini gösterdi. Amerika kıtasında King George’s War olarak bilinen çatışmalarda iki ülkenin kolonileri karşı karşıya geldi. Hindistan’da ise İngiliz ve Fransız Doğu Hindistan Şirketleri arasındaki askerî mücadele, bölgedeki güç mücadelesinin ilk ciddi evresi oldu.[4]
Savaşın sonu ve sonuçları
[değiştir | kaynağı değiştir]1746'dan itibaren hiçbir tarafın kesin bir üstünlük sağlayamaması, savaşın diplomatik çözüm arayışlarına yönelmesine yol açtı. Avrupa'nın mali kaynakları tükenmiş, muharebeler uzun süredir sonuç vermeyecek şekilde kilitlenmişti. Özellikle Büyük Britanya'nın savaş yorgunluğu barış görüşmelerinin başlatılmasında etkili oldu.[1] Avusturya Veraset Savaşı, Avrupa güçler dengesini derinden etkiledi. Prusya'nın Silezya'yı ele geçirmesi Orta Avrupa'daki siyasal yapıyı kökten değiştirdi ve Prusya'yı büyük güçler arasına taşıdı. Habsburg Monarşisi savaş sonrasında iç reformlara yöneldi ve monarşik yapıyı merkezileştirmeye çalıştı. Büyük Britanya ve Fransa ise denizaşırı rekabetlerinin giderek daha belirgin hâle geldiği bir döneme girdi. Diplomatik açıdan Avrupa'daki ittifak sistemleri çözüldü ve güç dengesi daha kırılgan bir hâl aldı.[2]
Aix-la-Chapelle Antlaşması
[değiştir | kaynağı değiştir]1748 yılında imzalanan Aix-la-Chapelle Antlaşması, savaşın resmen sona ermesini sağladı. Antlaşmaya göre:
- Maria Theresa Habsburg tahtında kalmaya devam etti.
- Silezya, Prusya'nın kontrolünde bırakıldı.
- İtalya'da çeşitli toprak düzenlemeleri yapılarak Bourbon etkisi güçlendirildi.
- Kolonilerde büyük ölçüde savaş öncesi sınırlara dönüldü.
Antlaşma, Avrupa'da güç dengesini geçici olarak yeniden tesis etti ancak Avusturya ile Prusya arasındaki rekabeti ortadan kaldırmadı. Bu rekabet, ilerleyen yıllarda Yedi Yıl Savaşı'nın temel nedenlerinden biri hâline geldi.[5]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b c d Browning, Reed (1993). The War of the Austrian Succession. Cambridge: Cambridge University Press.
- ^ a b c Scott, Hamish (2001). The Emergence of the Eastern Powers 1756–1775. Cambridge: Cambridge University Press.
- ^ a b Duffy, Christopher (1985). Frederick the Great: A Military Life. London: Routledge.
- ^ a b Black, Jeremy (1994). European Warfare 1660–1815. London: UCL Press.
- ^ Kennedy, Paul (1987). The Rise and Fall of the Great Powers. New York: Random House.
